Không để tác động xấu đến sản xuất kinh doanh và thu ngân sách

Chính phủ vừa trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội Dự án Luật thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi). Đây là loại thuế gián thu, thu vào một số hàng hóa, dịch vụ mà Nhà nước cần điều tiết thu nhập và hướng dẫn sản xuất, tiêu dùng. Vì vậy những thay đổi về đối tượng chịu thuế cũng như mức thuế suất như thế nào là vấn đề rất đáng quan tâm trong bối cảnh nền kinh tế đang có nhiều khó khăn hiện nay.

Mở rộng cả đối tượng chịu thuế và không chịu thuế

Đánh giá tình hình thực hiện thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) thời gian qua, Chính phủ cho biết quy định hiện nay chưa bao quát hết các trường hợp thuộc diện cần điều tiết bằng thuế TTĐB; cũng chưa quy định rõ các trường hợp không nên thuộc diện chịu thuế này. Mặt khác, nói về thuế suất, các hoạt động kinh doanh casino, trò chơi điện tử có thưởng và kinh doanh đặt cược là các dịch vụ Nhà nước không khuyến khích nên cần điều chỉnh thuế suất. Kinh doanh gôn thuế suất 10% cũng chưa phù hợp. Nên thống nhất phân định thuế suất đối với ô tô theo dung tích xi lanh như đa số các nước đang thực hiện. Ô tô từ 6 đến dưới 10 chỗ ngồi hiện chủ yếu cũng chỉ sử dụng cho mục đích tiêu dùng cá nhân nhưng mức thuế suất lại thấp hơn nhiều so với xe dưới 5 chỗ…

Nộp tờ khai thuế tại Chi cục thuế Thanh Xuân (Hà Nội). Ảnh: Việt Tuấn

Do vậy, Chính phủ đề nghị bổ sung các đối tượng: Ô tô dưới 24 chỗ ngồi, các chế phẩm từ lá thuốc lá (quy định hiện hành chỉ đánh thuế thuốc lá điếu và xì gà), xe mô tô dung tích 175cc trở lên, tàu bay, du thuyền (trừ những loại sử dụng cho mục đích kinh doanh), trò chơi điện tử có thưởng (thay cho quy định trò chơi bằng máy jackpot). Theo nghiên cứu thực tế, các loại phương tiện nói trên đều là những loại không phổ biến, người sử dụng chủ yếu là bộ phận dân cư có thu nhập cao nên cần thiết phải đánh thuế TTĐB để định hướng tiêu dùng. Chế phẩm từ thuốc lá và trò chơi điện tử, điều chỉnh để có thể bao quát hết các sản phẩm đã phát triển đa dạng trong thời gian qua. Bổ sung những đối tượng không thuộc diện chịu thuế gồm: Tàu bay, du thuyền sử dụng để kinh doanh, xe ô tô chuyên dùng (xe cứu thương, xe chở phạm nhân, xe tang lễ, xe buýt), hàng hóa nhập khẩu vào khu phi thuế quan (trừ ô tô dưới 24 chỗ ngồi). Hiệu lực thi hành luật đề nghị bắt đầu từ 1-4-2009; riêng mặt hàng bia, rượu áp dụng thuế suất mới từ 1-1-2010.

Có ảnh hưởng nguồn thu ngân sách và hoạt động sản xuất không?

Những nội dung điều chỉnh nói trên đã đặt ra vấn đề là sẽ ảnh hưởng thế nào tới nguồn thu ngân sách và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đáng băn khoăn là chỉ riêng đối với mặt hàng bia, Chính phủ đã ước tính có thể giảm thu ngân sách nhà nước 1.500 tỷ đồng mỗi năm.

Đại diện ban soạn thảo khẳng định là đã cân đối đối tượng cũng như mức thuế suất, bảo đảm ổn định nguồn thu ngân sách Nhà nước. Trong lần sửa đổi này, thuế suất của hầu hết hàng hóa, dịch vụ được điều chỉnh theo hướng tăng, trong đó riêng mặt hàng ô tô tăng khá; bên cạnh đó còn có nguồn thu của những đối tượng mới bổ sung vào diện chịu thuế. Cụ thể: thuế suất đối với tàu bay, du thuyền tăng từ 15% lên 30%; thuế suất của hầu hết các loại ô tô đều tăng, có loại tăng từ 30 lên đến 70%; kinh doanh gôn lên 15%; rượu tăng từ 30% lên 55%; bia các loại chung một mức thuế suất 50%; thuốc lá vẫn giữ ở mức cao là 65%; thuế suất các loại hình dịch vụ tăng từ 5 đến 10%…

Nhiều ý kiến trong Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho rằng như vậy ban soạn thảo mới chỉ tính đến việc bảo đảm nguồn thu ngân sách Nhà nước và điều tiết tiêu dùng. Căn cứ tính thuế đã hợp lý chưa, hoạt động sản xuất được định hướng đúng chưa, bị ảnh hưởng bởi thuế này như thế nào thì chưa thấy đánh giá. Thực tế, nếu áp dụng theo mức mà Chính phủ đề nghị sẽ gây ra những đột biến trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và chịu ảnh hưởng nhiều hơn cả chính là đông đảo các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước. Nhất là mặt hàng rượu nhẹ và bia hơi, thuế suất tăng lên 50% đến 55% chắc chắn sẽ gây ảnh hưởng đến cả doanh nghiệp và người tiêu dùng, trong điều kiện nền kinh tế đang có nhiều khó khăn và thu nhập của người dân chưa cao.

Chính phủ cần có căn cứ điều chỉnh thuế suất dựa trên sự nghiên cứu, xem xét kỹ lưỡng mức độ tác động của nó tới tình hình sản xuất kinh doanh, giá cả thị trường và số thu ngân sách nhà nước. Hiện việc điều chỉnh đối tượng và thuế suất vẫn còn mang tính tùy tiện, chủ quan, chưa có những tiêu chí rõ ràng, cụ thể và ổn định. Nó sẽ không chỉ gây khó khăn cho sản xuất, tiêu dùng trong nước mà còn làm ảnh hưởng không nhỏ tới môi trường đầu tư, tâm lý của các nhà đầu tư nước ngoài. Cũng cần phải có lộ trình nhằm tránh biến động lớn tới thị trường trong nước mà vẫn thực hiện được các cam kết quốc tế.

Thuế suất cần ổn định và bảo đảm tính trung lập

Theo nội dung dự thảo luật, sẽ giao Chính phủ căn cứ tình hình thực tế quy định mức thuế suất cụ thể trong phạm vi mức tăng hoặc giảm tối đa không quá 20% đối với mặt hàng ô tô và báo cáo với Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong phiên họp gần nhất. Vì ô tô là loại hàng hóa cần hướng dẫn sản xuất và định hướng tiêu dùng gắn với điều kiện kinh tế, xã hội đất nước từng thời kỳ. Trong giai đoạn hiện nay, nước ta đang phải thực hiện các cam kết quốc tế với quy mô và mức độ ngày càng sâu rộng. Vai trò bảo vệ nền kinh tế của thuế nhập khẩu ngày càng bị hạn chế do phải thực hiện lộ trình giảm dần hàng rào thuế quan. Quy định như trên là để tạo điều kiện cho Chính phủ có thể kịp thời, chủ động điều hành nền kinh tế, bảo đảm lợi ích quốc gia.

Giải trình đó chưa thuyết phục được các đại biểu trong Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đa số ý kiến cho rằng, thuế TTĐB có đặc thù riêng với mục đích hướng dẫn, điều tiết tiêu dùng nên đòi hỏi tính ổn định cao, vậy có nhất thiết việc điều chỉnh phải gấp gáp như vậy không? Hơn nữa, giao cho Chính phủ thẩm quyền điều chỉnh thuế suất là không bảo đảm nguyên tắc về thẩm quyền nội dung trong việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật. Xác định thuế suất là vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội và cần phải quy định cụ thể ngay trong luật nhằm bảo đảm tính chặt chẽ, minh bạch, tránh quy định mang tính chủ quan. Một số ý kiến khác đề nghị, nếu trong trường hợp thực sự cần thiết, Chính phủ có thể trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. Một năm Quốc hội có 2 kỳ họp, việc điều chỉnh vẫn bảo đảm kịp thời và phù hợp với tình hình kinh tế. Bên cạnh đó, nên tăng cường việc quy định cụ thể ngay trong luật, giảm tối đa các vấn đề giao Chính phủ hướng dẫn thi hành nhằm hạn chế những khó khăn có thể phát sinh trong quá trình thực hiện luật.

Quy định miễn giảm thuế đối với người nộp thuế đang gặp khó khăn do thiên tai, tai nạn bất ngờ cũng không được tán thành. Có ý kiến cho rằng quy định như vậy chưa phù hợp với tính chất, đặc thù của thuế TTĐB vì đây là thuế gián thu đánh vào hàng hóa, dịch vụ, người tiêu dùng là người chịu thuế, người nộp thuế chỉ là người nộp thay. Còn chính sách hỗ trợ cho người nộp thuế khi gặp khó khăn khách quan đã được thể hiện ở các sắc thuế trực thu. Vì vậy, thuế TTĐB không nên có chế độ miễn giảm nhằm giữ tính trung lập của chính sách thuế.

HẠNH NGUYÊN