Hoàn thiện chính sách giảm nghèo nhanh, bền vững

Vượt qua những khó khăn do khủng hoảng kinh tế, Chính phủ tiếp tục ban hành nhiều chính sách hỗ trợ an sinh xã hội, bảo đảm đời sống cho nhân dân. Nổi bật nhất là Nghị quyết 30a về việc hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững tại 62 huyện nghèo nhất nước. Sau hơn một năm thực hiện, nghị quyết đã thực sự phát huy hiệu quả, nhưng cũng có những khó khăn, vướng mắc nảy sinh. Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng lãnh đạo các đơn vị của Bộ vừa có cuộc đối thoại trực tuyến, trả lời những thắc mắc, kiến nghị xung quanh việc thực hiện chính sách trên.

Nghị quyết từng bước vào cuộc sống

Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB-XH) Nguyễn Thị Kim Ngân cho biết: Mặc dù đã có chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo, Chương trình 135, Chương trình 134... song năm 2009, Chính phủ vẫn ban hành Nghị quyết 30a để giảm nghèo nhanh và bền vững cho 62 huyện nghèo. Thực tế chênh lệch giàu nghèo giữa các vùng, miền đặt ra vấn đề cần giải quyết cụ thể cho từng huyện. Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và Đồng bằng sông Hồng thì tỷ lệ nghèo ở mức vừa phải, trong khi vùng Tây Nguyên, Tây Bắc, miền núi phía Bắc, phía Tây, các tỉnh duyên hải miền Trung tỷ lệ nghèo rất cao. Trong 62 huyện nghèo, tập trung nhiều nhất ở miền núi phía Bắc (43 huyện). Nghị quyết 30a tập trung giải quyết chênh lệch giàu nghèo giữa các vùng, miền để đến năm 2020, rút ngắn tối đa khoảng cách chênh lệch lớn giữa các vùng, miền.

Theo Phó cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội (Bộ LĐ-TB-XH) Ngô Trường Thi, tổng số nhà ở cần hỗ trợ trên địa bàn 62 huyện nghèo là 77.311 căn, trong đó mức hỗ trợ thấp nhất là 3 triệu đồng, cao nhất là 41 triệu đồng và  phổ biến ở mức 5 đến 7 triệu đồng/nhà. Diện tích, kết cấu nhà ở thực hiện theo tiêu chí 3 “cứng”, tùy từng nơi sử dụng vật liệu phù hợp với địa bàn, hạn chế việc khai thác gỗ để làm nhà. Diện tích bình quân từ 30 đến 40m2 trở lên, nhà đạt mức trung bình hoặc cao hơn nhà ở của cộng đồng dân cư sinh sống. Tính đến hết quý 1-2010, đã có 37/62 huyện hoàn thành việc xóa nhà dột nát cho hộ nghèo (tăng 13.226 nhà so với cuối năm 2009), trong đó, số nhà đã hoàn thành là 64.940 căn (tăng 28.530 nhà so với cuối năm 2009), số nhà đang hoàn thiện là 6.353 căn.

Vật liệu xây dựng được cung ứng đến các bản của xã Dào San, huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu.

Công tác đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài tại các huyện nghèo cũng đang tiến triển tốt. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 71 về việc đưa lao động ở 62 huyện nghèo đi xuất khẩu lao động. Đến nay, số lao động đã xuất cảnh là 1.700 (tăng hơn 700 lao động so với cuối tháng 12-2009), 1.100 lao động đang được đi học định hướng, đào tạo nghề. Số lao động đã kết thúc các khóa đào tạo, tiến hành các thủ tục cần thiết khác và chuẩn bị xuất cảnh là 750 người. Hiện đã có 42 doanh nghiệp đăng ký hỗ trợ các huyện nghèo. Ngoài địa bàn được chính thức phân công, một số doanh nghiệp còn chủ động hỗ trợ các huyện nghèo khác. Năm 2010, các doanh nghiệp đã cam kết hỗ trợ các huyện nghèo hơn 400 tỷ đồng.

Đẩy mạnh xuất khẩu lao động, dạy nghề, chuyển nghề

Ông Nguyễn Ngọc Quỳnh, Cục trưởng Cục Quản lý lao động ngoài nước (Bộ LĐ-TB-XH) cho biết: Tỷ lệ lao động qua đào tạo của Việt Nam còn thấp, chỉ khoảng 30%, trong đó đào tạo nghề cơ bản càng thấp hơn, nhất là ở khu vực các huyện nghèo. Quyết định 71 về việc đưa lao động đi xuất khẩu áp dụng với đối tượng là người dân tộc thiểu số hoặc hộ nghèo sinh sống, cư trú dài hạn trong 62 huyện nghèo được hưởng nhiều ưu đãi. Nếu chưa đủ trình độ văn hóa thì  lao động được hỗ trợ học văn hóa, ngoại ngữ, học nghề…; khi có đủ trình độ thì được Nhà nước hỗ trợ chi phí làm thủ tục xuất cảnh. Nhiều loại phí khác, người lao động được vay từ Ngân hàng Chính sách xã hội. Trong quá trình học để đi xuất khẩu lao động, con em các huyện nghèo được miễn học phí và chu cấp nơi ăn, ở, tiền ăn và một khoản trợ cấp ban đầu để trang bị học tập và không mất tiền làm hộ chiếu, visa… Họ được vay của Ngân hàng Chính sách xã hội để chi trả các khoản phí còn lại trong khi làm thủ tục đi lao động nước ngoài. Đối tượng không phải dân tộc thiểu số, không phải hộ nghèo, nhưng sinh sống trong 62 huyện nghèo cũng được hỗ trợ, như giảm 50% học phí, vay từ Ngân hàng Chính sách xã hội để trả toàn bộ các khoản chi phí trước khi đi xuất khẩu lao động.

Trả lời về việc một số nơi bình chọn hộ nghèo thiếu dân chủ, công khai, Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Ngân khẳng định: Tình trạng này không phổ biến, nhưng vẫn có xảy ra. Việc rà soát, bình xét người nghèo và thống kê báo cáo là nhiệm vụ, trách nhiệm của chính quyền địa phương. Bộ đã có văn bản đôn đốc, nhắc nhở và thường xuyên làm việc trực tiếp để kiểm tra. Nếu phát hiện vi phạm, cán bộ lãnh đạo tỉnh, huyện sẽ bị xử lý nghiêm. Bộ sẽ chấn chỉnh việc bình xét, rà soát, đặc biệt khi có chuẩn nghèo mới, để ngăn chặn việc lợi dụng chính sách để làm sai, khiến một bộ phận người nghèo không nhận được trợ cấp. Hiện nay, chuẩn nghèo rất thấp vì chúng ta đã ban hành cách đây 5 năm theo cách tính 60% tổng chi tiêu dành cho lương thực, thực phẩm, 40% cho nhu cầu khác. Phương pháp tiếp cận xác định chuẩn nghèo mới sẽ phải vừa trên cơ sở bảo đảm nhu cầu sống cho người dân, vừa để Nhà nước xác định chuẩn và có chính sách trợ giúp, đồng thời cũng tiếp cận phương pháp xác định chuẩn nghèo theo phương pháp quốc tế.

Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Ngân khẳng định: Nghị quyết 30a là một chủ trương đúng đắn, một chương trình lớn, lâu dài, vì vậy trong quá trình thực hiện sẽ phát sinh nhiều vướng mắc. Bộ sẽ căn cứ vào thực tế để điều chỉnh các chính sách trong phạm vi của Bộ và đề xuất với Chính phủ điều chỉnh các chính sách lớn hoặc liên bộ. Bộ LĐ-TB-XH mong có sự chỉ đạo sát sao, hỗ trợ hiệu quả của Trung ương, sự vào cuộc đầy trách nhiệm của chính quyền các cấp, các doanh nghiệp, sự đồng sức, đồng lòng của người dân ở 62 huyện nghèo, để nghị quyết phát huy tối đa hiệu quả, góp phần rút ngắn khoảng cách lớn về chênh lệch giàu - nghèo hiện nay.

Bài và ảnh: Hoàng Trường Giang