Đừng tự đầu độc chính mình

Chuyện ngộ độc thực phẩm ở các mức độ khác nhau đã chẳng còn xa lạ trong cuộc sống thường nhật của mỗi người dân. Nhiều vụ ngộ độc với số lượng lớn nạn nhân, những ca tử vong rất thương tâm đã xảy ra. Phó thủ tướng thường trực Chính phủ Nguyễn Sinh Hùng đã chủ trì Hội nghị toàn quốc về công tác bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm được tổ chức ngày 10-1 tại Hà Nội, một lần nữa đưa ra cảnh báo về thực trạng thực phẩm mất vệ sinh hiện nay.

Khuất mắt trông coi

Anh Nam làm việc tại một khu chế xuất. Vì xa nhà nên anh buộc phải ăn trưa tại bếp tập thể. Những vụ ngộ độc thức ăn hàng loạt tại nhiều khu chế xuất trong thời gian qua khiến anh lo lắng. “Khuất mắt trông coi chứ phần lớn thực phẩm trên thị trường hiện nay rất bẩn. Lúc nào tôi cũng phải thủ sẵn một lọ béc-bê-rin (chuyên chữa bệnh đau bụng do ngộ độc thức ăn) theo người”. “Khuất mắt trông coi” đã trở thành câu cửa miệng của nhiều người Việt Nam, nhất là khi tình trạng vệ sinh ở các quán ăn “vỉa hè”, các bếp ăn tập thể, những nơi chế biến thực phẩm… còn rất kém.

Theo đánh giá của Ban chỉ đạo liên ngành về vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) hiện nay, ở nước ta hơn 70% thực phẩm được chế biến thủ công, hộ gia đình, cá thể. Điều kiện VSATTP của các cơ sở chế biến thực phẩm này hầu hết đều không đạt yêu cầu. Chưa kể tới đạo đức kinh doanh, ý thức bảo vệ sức khỏe cộng đồng của người sản xuất rất kém, chỉ cốt chạy theo lợi nhuận. Tình trạng sử dụng hàn the, phẩm màu và chất bảo quản độc hại còn khá phổ biến. Kết quả kiểm tra năm 2006 ở các địa phương cho thấy tỷ lệ giò, chả có hàn the rất cao, từ 29 đến 82% các mẫu được kiểm tra. Tỷ lệ bún có hàn the là 17-24%. Bánh phở các phoóc-môn vẫn phổ biến. Việc sản xuất rượu giả, rượu thuốc, rượu dân tộc kém chất lượng đang có xu hướng gia tăng đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng của người tiêu dùng.

           Bếp ăn tập thể trong các trường học, các khu công nghiệp, khu chế xuất, các nhà máy, công trường ngày càng tăng, nhưng mới chỉ có 52,6% các bếp ăn này đạt yêu cầu về điều kiện, phần lớn chưa được cấp giấy phép ATVSTP. Từ năm 2000-2006 có 328 vụ ngộ độc thực phẩm tại các khu công nghiệp, chiếm 24,2% tổng số vụ ngộ độc thực phẩm và 82,6% tổng số người bị ngộ độc thực phẩm. Ngộ độc thực phẩm do thức ăn đường phố, quán xá vỉa hè chiếm tỷ lệ khá cao, trong đó nhiều trường hợp đã tử vong. Nhưng dường như, chính quyền ở nhiều đô thị vẫn chưa có biện pháp hữu hiệu để quản lý.

Thực phẩm muốn an toàn phải sạch từ “gốc”

Thực phẩm sạch từ “gốc” có nghĩa là nguyên liệu cung cấp cho chế biến phải thật sự “sạch”. Nhưng hiện nay, chúng ta chưa kiểm soát được từ môi trường nuôi trồng đến việc chăm sóc, phòng trừ dịch bệnh, thu hoạch và chế biến. Tình trạng dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), kháng sinh và hoóc-môn đang là mối lo ngại của toàn xã hội. Dư lượng thuốc BVTV trong một số loại rau có xu hướng tăng. Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, năm 2005 có 12,96% mẫu rau được kiểm nghiệm còn dư thuốc BVTV. Từ năm 2000-2006, đã có 667 vụ ngộ độc thực phẩm (NĐTP) với 11.653 người mắc và 283 người chết. Nguyên nhân tồn dư thuốc BVTV trong rau quả là do chưa có quy hoạch đất trồng rau an toàn, chưa kiểm soát được việc sử dụng các loại thuốc, thiếu kinh phí, thiết bị kiểm tra tồn dư hóa chất trong nông sản.

Những con số biết nói: - Từ 2000-2006 đã có 1358 vụ ngộ độc thực phẩm với 34.411 nạn nhân, trong đó 379 người bị chết; hơn 6 triệu người mắc bệnh nhiễm trùng qua thực phẩm, trong đó 115 người tử vong. - Có tới 73% cơ sở giết mổ gia cầm và 32,3% cơ sở giết mổ gia súc chưa được kiểm soát về thú y - 46,1% người chế biến thực phẩm không rửa tay trước khi lao động, 50- 90% người trong số họ bàn tay bị nhiễm E. Coli (nhiễm phân) - Tỷ lệ giò, chả có hàn the: 29-82% - Năm 2005: còn 52,2 % những người sản xuất chế biến thực phẩm, 61,4% người kinh doanh thực phẩm và 61,7% người tiêu dùng chưa có kiến thức về VSATTP (Theo số liệu của Ban chỉ đạo liên ngành về VSATTP)

Hiện nay, các vụ ngộ độc do sản phẩm nông nghiệp và thủy sản chiếm tỷ lệ rất cao. Thứ trưởng Bộ Thủy sản Nguyễn Thị Hồng Minh bất bình cho rằng tại một số nơi người dân ngang nhiên bơm tạp chất vào nguyên liệu thủy sản, thậm chí đã hình thành những làng nghề bơm, chích tạp chất (nhằm để tăng kích cỡ, cân nặng cho thủy sản) ở Đồng bằng sông Cửu Long. Chưa hết, theo một số chuyên gia thì việc trộn lẫn kháng sinh vào thức ăn để phòng bệnh cho thủy sản còn diễn ra. Hậu quả thấy rõ là thủy sản của Việt Nam đã bị làm khó tại một số thị trường trên thế giới do phát hiện có tạp chất và dư lượng kháng sinh. Như vậy, vấn đề kiểm soát trong chăn nuôi là hết sức bức thiết. Muốn kiểm soát hiệu quả thì chính quyền các địa phương cần nâng cao trách nhiệm hơn nữa.

Thế nhưng vì lợi nhuận, người ta bất chấp tất cả. Thứ trưởng Nguyễn Thị Hồng Minh cho rằng, có doanh nghiệp dù nghi ngờ thủy sản đã bị bơm tạp chất nhưng vì thiếu nguyên liệu nên đành nhắm mắt “nhập bừa”.

Ở góc độ kiểm soát thị trường, Thứ trưởng Bộ Thương mại- Phan Thế Ruệ cho rằng rất khó tạo ra thực phẩm sạch khi mà hiện nay chúng ta chưa kiểm soát được thị trường thức ăn gia súc và các loại hóa chất. “Mỗi năm Việt Nam nhập 1 tỷ USD thức ăn chăn nuôi và 1,2 tỷ USD hóa chất, phụ gia, phần lớn là theo đường tiểu ngạch, rất khó kiểm soát. Ai dám bảo đảm trong các thức ăn chăn nuôi ấy không có các chất bị cấm và những hóa chất, phụ gia kia không được sử dụng vô tội vạ trong chế biến thực phẩm?” Ông nói.

Điều vô lý nữa được đưa ra là các phụ gia độc hại cho sức khỏe như thuốc làm nhừ, phoóc-môn, hàn the… hay các loại chất tăng trọng được bày bán thoải mái trên thị trường. Theo người quản lý, rất khó để cấm những chất này bởi ngành y tế, thủy sản muốn cấm nhưng một số ngành công nghiệp lại vẫn cần dùng… Các chuyên gia cho rằng đã đến lúc cần phải đẩy mạnh những vùng cung cấp nguyên liệu thực phẩm sạch như trồng trọt sạch, chăn nuôi sạch.

Cần có Luật Thực phẩm

Hệ thống tổ chức kiểm soát VSATTP còn thiếu và yếu. Ở cấp Trung ương mới có 2 Cục quản lý chuyên ngành là Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) và Cục Quản lý chất lượng an toàn vệ sinh thú y thủy sản (Bộ Thủy sản). Việc quản lý ở các địa phương đều dựa vào tổ chức y tế kiêm nhiệm.

Nhân lực trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ quản lý ở các tuyến còn quá ít. Phòng nghiệp vụ y thuộc Sở Y tế các địa phương được giao nhiệm vụ kiêm nhiệm quản lý thực phẩm, trung bình chỉ có 0,5 người quản lý cả một tỉnh với từ 1 đến 5 triệu dân và khoảng 1000 đến 20.000 cơ sở sản xuất kinh doanh thực phẩm. Thanh tra y tế kiêm nhiệm thanh tra chuyên ngành VSATTP cũng chỉ có 0,5 người trên một tỉnh. Ở các tuyến huyện, tuyến xã thì gần như không có người để kiểm tra.

Nhìn sang các nước trong khu vực, Trung Quốc có 50.000 thanh tra chuyên về VSATTP, riêng thành phố Băng Cốc (Thái Lan) cũng có tới 5.000 thanh tra để quản lý chất lượng thực phẩm.

Việc phân công trách nhiệm quản lý còn chồng chéo: quản lý nhà nước là Bộ Y tế, nhưng Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý nhà nước về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, việc công bố tiêu chuẩn sản phẩm ở cấp tỉnh phải thực hiện cả tại Sở Y tế và tại Chi cục Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng…

          Nhiều đại biểu cho rằng đã đến lúc cần phải nâng Pháp lệnh Vệ sinh an toàn thực phẩm lên thành Luật Thực phẩm để có công cụ mạnh hơn trong quản lý. Để cải thiện tình hình, trước mắt Ban chỉ đạo đã đưa ra các biện pháp cấp bách bảo đảm vấn đề vệ sinh thực phẩm. Trong đó, đáng chú ý có việc tăng cường kiểm tra, thanh tra, xử lý thật nghiêm các vi phạm pháp luật đối với người quản lý, người đứng đầu cơ quan, người sản xuất, kinh doanh; xây dựng chế tài đủ mạnh để xử lý các vi phạm. Phấn đấu đến năm 2010, Việt Nam sẽ đạt mức cứ 10.000 dân có một thanh tra chuyên ngành VSATTP; củng cố, nâng cao năng lực hệ thống kiểm nghiệm thực phẩm; giáo dục ý thức cho mọi người…
QUANG PHƯƠNG