Theo số liệu thống kê, cả nước có hơn 10.000 xã, phường, thị trấn, đây là nơi tuyệt đại bộ phận nhân dân cư trú và sinh sống với các điều kiện kinh tế, xã hội, phong tục tập quán khác nhau. Xét từ góc độ quản lý nhà nước thì địa bàn cơ sở là nơi người dân thực hiện các nghĩa vụ cơ bản cũng như hưởng các quyền và lợi ích do pháp luật quy định. Đây cũng là nơi tập trung các quan hệ pháp luật phát sinh trên địa bàn. Song người dân ở các xã, phường, thị trấn ít có điều kiện tiếp cận với thông tin pháp luật một cách đầy đủ và cụ thể, sự hiểu biết về pháp luật, ý thức chấp hành pháp luật còn hạn chế, do đó hiện tượng vi phạm pháp luật ở các xã, phường, thị trấn vẫn còn phổ biến.
Để đưa pháp luật vào cuộc sống, tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là một biện pháp quan trọng. Có nhiều giải pháp được đề ra nhằm hỗ trợ cho cán bộ, nhân dân ở cơ sở tiếp cận với pháp luật như: tổ chức trợ giúp pháp lý miễn phí cho người nghèo, đối tượng chính sách và đồng bào dân tộc thiểu số, xây dựng tủ sách pháp luật, tổ chức các câu lạc bộ pháp luật... song những biện pháp trên vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu nâng cao hiểu biết pháp luật của cán bộ, nhân dân ở cơ sở. Ngoài ra, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở cơ sở xã, phường, thị trấn vẫn còn nhiều hạn chế.
Nguyên nhân chủ yếu là do việc triển khai chưa đều khắp, một số địa phương còn có tình trạng chạy theo văn bản mới ban hành mà không tập trung tuyên truyền sâu rộng ở lĩnh vực có nhiều vi phạm, khúc mắc. Không hiếm gặp những trường hợp người dân các xã miền núi lại được tuyên truyền, phổ biến Luật Hàng hải, Luật Thủy sản... trong khi những văn bản pháp luật liên quan trực tiếp đến đời sống hằng ngày của họ như Luật Giao thông, Luật Phòng, chống ma túy, Luật Hôn nhân-Gia đình... lại ít được tuyên truyền, phổ biến sâu rộng.
Đội ngũ cộng tác viên thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở cơ sở còn thiếu và năng lực còn hạn chế. Hầu hết ở các xã, phường, thị trấn hiện nay, chức danh cán bộ tư pháp phải kiêm nhiệm quá nhiều công việc (theo phân công có tới 14 công việc liên quan tới hộ tịch, hộ khẩu, khai sinh, khai tử...) và dĩ nhiên kiêm luôn nhiệm vụ phổ biến, giáo dục pháp luật cho người dân. Hơn nữa, ở những địa bàn khó khăn, đội ngũ cán bộ, cộng tác viên thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật chưa có được một chế độ đãi ngộ thích hợp. Đội ngũ cán bộ chính quyền ở xã, phường, thị trấn cần được nâng cao kiến thức, năng lực vận dụng pháp luật, nâng cao nhận thức về trách nhiệm và bổn phận của mình trong thực thi pháp luật.
Bùi Vũ Minh