Năm 2002, UBND tỉnh Hà Giang ra Quyết định phê duyệt dự án di dân, định canh, định cư xây dựng vùng kinh tế mới, phát triển kinh tế-xã hội thôn Minh Lập (xã Quang Minh, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang) với tổng số vốn đầu tư gần 6,3 tỷ đồng. Dự án di dời 25 hộ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, không có đất sản xuất tại 3 xã của huyện Mèo Vạc về thôn Minh Lập và thực hiện định canh, định cư bền vững cho 5 hộ dân sở tại, nhằm ổn định bền vững cho tổng số 30 hộ dân trong vùng dự án. Thế nhưng, sau nhiều năm đồng bào xuống núi, điều mà chúng tôi được chứng kiến không phải là sự no đủ mà là những bao gạo cứu đói xã phát cho các hộ trong dịp Tết Nguyên đán vừa qua.

Theo dự án, những hộ tái định cư sẽ được đầu tư cơ bản về nhà ở, đặc biệt là ruộng đất sản xuất. Để thực hiện điều này, Ban quản lý dự án huyện Bắc Quang đã bàn và thỏa thuận với các hộ sở tại thôn Minh Lập để nhượng bán lại một phần diện tích đất ruộng, rừng cho các hộ hạ sơn. Đây cũng chính là điểm nảy sinh  những dấu hiệu sai phạm của một số người tham gia triển khai thực hiện dự án.

Khu tái định cư lòng hồ thủy điện A Vương theo kiểu nhà chia lô, gây khó khăn trong kế sinh nhai của đồng bào. Ảnh minh họa/internet. 

Tiếp xúc với một số hộ bán ruộng, đất cho các hộ hạ sơn, được biết đất bán lại đa phần là đất xấu, không làm được 2 vụ. Điều này được chứng minh trong những năm qua, khi các hộ hạ sơn về đây nhận đất và triển khai sản xuất, phần lớn các hộ đều cho biết là khó có thể canh tác được 2 vụ do chỗ thì thiếu nước, chỗ thì khi mùa nước sông dâng ngập không làm được, năng suất thấp. Lại có những hộ được giao ruộng cách nhà đến gần 5km. Không chỉ có vậy, về con số diện tích đất canh tác giao cho các hộ tái định cư cũng là điều mà đến khi kết thúc dự án, từ những người dân được cấp đất cho đến thôn và xã đều không biết chính xác là bao nhiêu. Từ chỗ thiếu đất sản xuất và đất xấu dẫn đến việc có hộ đã phải bán trả lại cho chủ cũ thửa ruộng đã mua, hoặc phải mua thêm những thửa ruộng mới tốt hơn để sản xuất. Cuộc sống nơi ở mới không ổn định, thiếu ăn nên đến nay đã có 9 hộ rời xóm Hạ Sơn để về quê hoặc chuyển đi nơi khác. 16 hộ còn lại (với 95 khẩu) của xóm Hạ Sơn thường xuyên lâm vào tình trạng thiếu đói từ 8 đến 9 tháng/năm, thiếu nước sinh hoạt và thiếu đất sản xuất.

Để làm rõ việc dự án di dân định canh, định cư xây dựng vùng kinh tế mới, phát triển KT-XH thôn Minh Lập, xã Quang Minh chưa đạt được mục tiêu đề ra, cũng như dư luận về sự thiếu minh bạch của một số cá nhân thực hiện dự án, Thanh tra tỉnh đã vào cuộc điều tra những dấu hiệu sai phạm trong dự án và đã có kết luận vụ việc. Thế nhưng, vụ Đông-Xuân năm nay, 16 hộ dân còn lại ở xóm Hạ Sơn vẫn phải tiếp tục gieo trồng trên những thửa ruộng được Ban quản lý dự án giao. Đất ruộng của bà con trong thôn chủ yếu là đất xấu, tưới tiêu không bảo đảm, ruộng đất lại phân tán nhỏ lẻ, nên trong tình trạng hạn hán hiện nay, nhiều nhà bất lực nhìn lúa chết vì thiếu nước. Khó khăn chồng chất khó khăn, những thanh niên lại tiếp tục rời xóm Hạ Sơn đi tìm việc làm, trẻ em, phụ nữ và những người sức khỏe yếu lại tiếp tục lên núi kiếm củi, nứa bán để duy trì cuộc sống…

Mỹ Phương