Đào tạo nghề gắn với chuyển đổi cơ cấu sản xuất

QĐND - “Chúng tôi nghe nói sắp tới sẽ được học nghề, nhưng  rất lo, không biết sẽ học cái gì, học rồi có làm được không? Thanh niên ở xã này nhiều đứa được đi học nghề y, cơ khí, điện tử, may mặc… nhưng học xong rồi lại về nhà đi đánh cá”. Điều trăn trở của ông Nguyễn Xuân Tấn ở xã Phước Thái, huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai cũng là nỗi lo chung của nông dân nhiều miền quê khác.  

DẠY NGHỀ CHƯA SÁT NHU CẦU

Xã Phước Thái quê ông Tấn là một trong những xã chịu ảnh hưởng nặng nhất (có 1.400 hộ dân bị thiệt hại) do việc xả thải của Công ty Vedan gây nên. Giúp ngư dân chuyển đổi cơ cấu sản xuất, giải quyết việc làm, bảo đảm an sinh xã hội… thời “hậu Vedan” đang là vấn đề cấp bách ở địa phương này. Sau khi nghề đánh bắt, nuôi trồng thủy sản, diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp, nhiều thanh niên các địa phương ven sông Thị Vải và dân cư trong những vùng quy hoạch khu công nghiệp đã được chính quyền các cấp tạo điều kiện cho đi học nghề ở những trung tâm dạy nghề trong tỉnh. Song, số con em có cơ hội lập nghiệp ở địa phương sau học nghề chưa cao. Theo ông Vũ Văn Thủy, Phó chủ tịch Hội Nông dân xã Phước Thái, ngư dân địa phương xưa nay là đánh bắt, nuôi trồng thủy sản nên việc học các ngành nghề xa lạ với tập quán sản xuất của địa phương rất khó để trở về quê lập nghiệp.

Nhờ áp dụng công nghệ mới vào sản xuất, nông dân làng chiếu Long Định (Long An) đã cải thiện đáng kể năng suất lao động, tăng thu nhập. Ảnh: Quỳnh Nga

Tại huyện Đất Đỏ (Bà Rịa-Vũng Tàu), việc dạy nghề cho nông dân được áp dụng thí điểm ở một số vùng trồng rau. Bà con được cán bộ khuyến nông hướng dẫn phương pháp sản xuất rau an toàn, năng suất cao để thay thế phương thức canh tác cũ. Mặc dù việc dạy nghề được thực hiện khá bài bản, song sau khi học xong, nhiều hộ nông dân đành “chữ thầy trả cho thầy”, do sản phẩm rau sạch giá thành cao, không bán được ở địa phương.

Bài toán giải quyết việc làm sau đào tạo nghề và tìm đầu ra cho sản phẩm mới cho nông dân, nông thôn đang là vấn đề đặt ra không chỉ ở một vài địa phương. Trước làn sóng đô thị hóa, các địa phương trong những vùng kinh tế trọng điểm trong cả nước đang phải nỗ lực giải quyết thực trạng nông dân không còn đất sản xuất. Việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất, giải quyết việc làm, bảo đảm an sinh xã hội cho lao động nông thôn trong vùng công nghiệp, tái định cư… đã và đang đặt ra cho các cấp chính quyền, cơ quan chức năng những vấn đề vừa mang tính cấp bách, vừa mang tính lâu dài. Theo thống kê của Tổng cục Dạy nghề, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, tính đến nay các địa phương trong cả nước đã thực hiện được gần 700 lớp dạy nghề cho gần 22.000 nông dân. Bên cạnh những chuyển động tích cực, vẫn còn nhiều vướng mắc ở các địa phương. Phổ biến vẫn là đào tạo nghề chưa trúng với nhu cầu thực tế của nông dân. Việc khảo sát, lập đề án đào tạo nghề ở một số địa phương chưa được quan tâm đúng mức nên hiệu quả đề án chưa cao.

ĐẨY MẠNH ĐÀO TẠO LƯU ĐỘNG VÀ ĐÀO TẠO TẠI CHỖ

Trong giai đoạn đầu triển khai thực hiện Quyết định 1956/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án  “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020”, các địa phương cần có những mô hình điểm để từ đó rút kinh nghiệm, nhân rộng.

Trường Cao đẳng nghề số 8 - Bộ Quốc phòng là một trong số các trường đào tạo nghề được chọn làm điểm triển khai mô hình dạy nghề cho nông dân ở địa bàn tỉnh Đồng Nai và Đắc Nông. Trung tá Phạm Hoài Bắc, Phó hiệu trưởng nhà trường cho biết: Được sự phối hợp của các ban ngành chức năng, nhà trường đã mở một số trung tâm chuyên dạy nghề cho nông dân, dạy nghề tại chỗ và dạy lưu động, đưa lớp học đến từng ấp, xóm, từng khu tái định cư. Nhà trường phối hợp với các ban, ngành địa phương tổ chức khảo sát, đánh giá kỹ. Thời gian qua, việc đào tạo nghề được thực hiện trên cơ sở nâng cao chất lượng, năng suất, chuyển giao công nghệ, giúp nông dân áp dụng công nghệ mới vào sản xuất. Đội ngũ giáo viên dạy nghề do những chuyên gia ở các sở, ban, ngành của tỉnh kết hợp với lực lượng được tuyển chọn từ những trung tâm khuyến nông, khuyến ngư, sinh viên tốt nghiệp các trường đại học chuyên ngành nông, lâm, ngư nghiệp. Kết quả đào tạo nghề thí điểm cho hơn 3000 nông dân ở tỉnh Đắc Nông thời gian qua đã cho thấy cách làm này là đúng hướng. Phần lớn nông dân sau học nghề đều áp dụng tốt kiến thức được học vào sản xuất.

Tại tỉnh Long An, việc dạy nghề theo hướng chuyển giao, áp dụng công nghệ mới vào sản xuất được thực hiện ở một số làng nghề truyền thống. Từ việc sản xuất thủ công, nông dân được tiếp cận với máy móc, thiết bị hiện đại để sản xuất sản phẩm phục vụ xuất khẩu. Các sản phẩm: Chiếu dệt, đồ thủ công mỹ nghệ, đồ mộc… của nhiều làng nghề đã thành công trong mục tiêu xuất khẩu, mang lại thu nhập ổn định cho bà con.

Như vậy, việc đào tạo nghề cho nông dân cần phải được khảo sát, đánh giá toàn diện, cụ thể, dạy cái nông dân cần, không dạy theo phong trào. Từ những mô hình thí điểm phù hợp với điều kiện cụ thể ở từng địa phương, sẽ nhân rộng về cách làm. Các mô hình đào tạo cần đa dạng, linh hoạt, phù hợp với phong tục tập quán, trình độ nhận thức của nông dân ở từng vùng.

Tiến sĩ, chuyên gia kinh tế Trần Du Lịch, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh cho rằng, việc giải quyết vấn đề an sinh xã hội cho nông dân phải được gắn chặt với mục tiêu, chương trình chuyển đổi bền vững cơ cấu sản xuất. Các địa phương phải lấy đào tạo nghề cho nông dân để phục vụ mục tiêu chuyển đổi cơ cấu lao động, cơ cấu sản xuất, xây dựng nông thôn mới.

PHAN TÙNG SƠN