QĐND - Giáo dục-đào tạo luôn là mối quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước ta. Trong  những năm qua,  đầu tư từ ngân sách Nhà nước cho giáo dục-đào tạo không ngừng tăng lên. Từ mức 13,7% tổng chi ngân sách Nhà nước  năm 1998  lên mức 20% tổng chi ngân sách Nhà nước năm 2010. Việt Nam đang ở trong nhóm nước có tỷ lệ chi ngân sách Nhà nước cho giáo dục cao nhất thế giới. Trong bối cảnh như vậy, các nhà giáo Việt Nam có thu nhập ra sao?

“Người ăn không hết, kẻ lần không ra”

Không biển quảng cáo, không bảng chỉ dẫn, nhưng “Lò luyện thi đại học” tại đường Chùa Bộc (Hà Nội) đã nổi tiếng với học sinh Thủ đô. Tại đây, vào ngày thứ bảy, chủ nhật và các buổi tối đều có các lớp luyện thi, mỗi lớp từ 150 đến 200 học sinh. Học sinh học theo buổi có học phí là 25.000 đồng/buổi; nếu đóng theo tháng thì học phí là 20.000 đồng/buổi. Như vậy, mỗi lớp học trong một buổi (khoảng 100 phút) sẽ thu được hơn 4 triệu đồng. Trừ tất cả các khoản điện, nước, thuê phòng học, bảo vệ, một giảng viên ở đây cũng thu được khoảng 3 triệu đồng cho hơn 1,5 giờ lên lớp. Mỗi “cua” dạy này bằng tiền lương cả tháng của một giáo viên tiểu học ở trường công lập.

Giờ học môn thể dục của Trường THPT huyện đảo Cô Tô (Quảng Ninh). Ảnh: Trường Giang

 

Hiện nay, tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, nhà giáo có thu nhập chân chính từ việc dạy thêm từ 20 triệu đồng/tháng trở lên không phải là ít. Nếu tính cả những khoản thu từ việc “nhận chỗ vào trường điểm”, “nhận học sinh trái tuyến”… thì thu nhập của một số nhà giáo ở thành phố có thể được xếp vào loại cao trong xã hội. Nhà giáo sắm được xe hơi, biệt thự không phải là hiếm. Trong khi đó, tại các xã miền núi, nông thôn, đời sống của các nhà giáo vẫn còn hết sức khó khăn. Tại buổi gặp mặt đại diện các Nhà giáo  Nhân dân, Nhà giáo Ưu tú vừa được tổ chức tại Hà Nội, Nhà giáo Ưu tú Hầu Thị Sài, Phó hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng chia sẻ: Hạnh phúc lớn nhất đối với cô rất đơn giản, đó là khi lớp có "đủ học sinh” bởi ở huyện miền núi khó khăn này, động viên được học sinh đến lớp đã là thành công rồi. Ở đây chưa hề có chuyện giáo viên dạy thêm để nhận tiền bồi dưỡng.

Có đến các trường mầm non,  tiểu học, trung học cơ sở ở các tỉnh miền núi mới thấy hết được sự khó khăn, vất vả của các thầy cô giáo tại đây. Theo quy định hiện tại, nếu một giáo viên tốt nghiệp đại học ra trường năm 2010 thì sẽ có mức lương là 2,306 triệu đồng/tháng (mức lương tối thiểu nhân với hệ số lương cơ bản nhân với hệ số phụ cấp ưu đãi bình quân chung toàn ngành: 730.000 đồng x 2,34 x 1,35). Giáo viên tốt nghiệp cao đẳng, trung cấp (dạy tiểu học, và trung học cơ sở) thì mức lương hiện tại khoảng trên dưới 2 triệu đồng/tháng. Với mức lương này quả là các thầy cô giáo khó có thể đủ sống bằng lương.

Chênh lệch về thu nhập của nhà giáo không chỉ có giữa các vùng miền, mà ngay trong một trường cũng có khoảng cách khá xa. Các thầy cô giáo dạy các môn không thi tốt nghiệp, không thi đại học như giáo dục công dân, thể dục, mỹ thuật… thì có bao giờ được “dạy thêm”, học sinh và phụ huynh cũng “đối xử” với các thầy cô này khác với các môn thi đại học.

Một cô giáo làm công tác phụ trách đội thiếu niên ở một trường tiểu học của Hà Nội nghẹn ngào nói với tôi: “Mỗi năm đến ngày 20-11 là em lại buồn vì cũng mang tiếng là cô giáo, nhưng chưa năm nào em được học sinh tặng hoa”.

Sẽ từng bước tăng thu nhập cho giáo viên

Trong điều kiện tài chính còn hạn hẹp, Nhà nước ta vẫn quyết định tăng dần đầu tư cho giáo dục và đào tạo. Năm 1998, các khoản đầu tư cho giáo dục chiếm 13,7% tổng chi ngân sách Nhà nước. Năm 2000 tỷ lệ này là 15%. Đến năm  2006, tỷ lệ là 18,6% và năm  2010 này, tỷ lệ chi cho giáo dục đã chiếm 20% tổng chi ngân sách Nhà nước.  Với tỷ lệ chi ngân sách cho giáo dục như trên, nước ta thuộc nhóm nước có tỷ lệ chi cho giáo dục cao nhất của thế giới. Tuy nhiên, do quy mô ngân sách của nước ta còn nhỏ, nên tổng mức ngân sách giáo dục còn nhỏ, mức chi bình quân cho một học sinh, sinh viên còn rất thấp so với các nước trong khu vực và thế giới.

Làm thế nào để giáo viên sống được bằng đồng lương là mối trăn trở không của riêng ngành giáo dục, mà là mối quan tâm chung của các ban, ngành Trung ương, các địa phương và toàn xã hội. Trên nhiều diễn đàn Quốc hội, vấn đề lương nhà giáo luôn được đề cập. Mong muốn thì nhiều, nhưng thực hiện còn phải có lộ trình và phụ thuộc vào tăng trưởng chung của nền kinh tế. Nước ta còn nghèo, ngân sách Nhà nước còn eo hẹp. Để nâng lương cho hơn một triệu nhà giáo (chiếm khoảng 80% đội ngũ công chức khối hành chính sự nghiệp) thì phải chi một lượng ngân sách khá lớn. Mặt khác, việc nâng lương cho giáo viên phải xét trong mối tương quan với công chức, viên chức các ngành khác.

Được biết, trong những năm qua, các chế độ đãi ngộ, phụ cấp ưu đãi, phụ cấp vùng miền đối với nhà giáo luôn được bổ sung và thực hiện đầy đủ nhằm động viên, khuyến khích, tạo điều kiện để các nhà giáo yên tâm, gắn bó với nghề và dành tâm huyết cho sự nghiệp giáo dục.

Tại kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XII đã thông qua Nghị quyết số 35/2009/NQ-QH12 về định hướng đổi mới một số cơ chế tài chính trong giáo dục và đào tạo từ năm học 2010-2011 đến năm học 2014-2015. Khoản 5 Nghị quyết số 35/2009/NQ-QH12 nêu rõ: "Thực hiện chính sách ưu tiên về lương và phụ cấp cho đội ngũ nhà giáo; tiếp tục chính sách khuyến khích nhà giáo dạy học ở các vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và giáo dục hòa nhập; thực hiện chế độ phụ cấp thâm niên đối với nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục; bảo lưu phụ cấp đứng lớp trong thời hạn 3 năm cho nhà giáo được điều động làm công tác quản lý giáo dục". Vấn đề phụ cấp thâm niên của nhà giáo tiếp tục được khẳng định tại Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục (có hiệu lực từ ngày 1-7-2010).

Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang phối hợp với các cơ quan chức năng của Nhà nước nghiên cứu xây dựng chính sách ưu tiên về tiền lương và phụ cấp cho đội ngũ nhà giáo. Trong đó, dự thảo Nghị định của Chính phủ về phụ cấp thâm niên của nhà giáo sắp được ban hành.  Các  chính sách đối với nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục công tác ở trường chuyên biệt, ở vùng có điều kiện kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn cũng đang được các cơ quan nghiên cứu sửa đổi cho phù hợp với thực tế.

Để từng bước nâng cao tiền lương, thu nhập cho đội ngũ cán bộ công chức, viên chức và những người hưởng lương từ ngân sách Nhà nước (trong đó có nhà giáo), dự kiến từ ngày 1-5-2011, mức lương tối thiểu cũng sẽ được tăng thêm.

Vũ Diệu Nga