QĐND - Từ đầu năm đến nay, Thành phố Hồ Chí Minh có 5 vụ vỡ bờ bao ngăn triều cường làm nước tràn vào các khu phố, gây thiệt hại và ảnh hưởng không nhỏ đến cuộc sống của người dân. Không những vậy, nhiều nơi chỉ cần một cơn mưa nhỏ cũng gây ra tình trạng ngập úng, lầy lội, ùn tắc giao thông. Nhiều người đặt câu hỏi: Bao giờ thành phố hết cảnh ngập lụt?

Cứ mưa lớn kết hợp triều cường là đường Phan Đình Phùng (quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh) lại ngập như thế này.

Khổ  vì vỡ bờ bao

 Trong dịp Tết Nguyên đán Canh Dần, Phó chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Trung Tín đã đi kiểm tra toàn bộ hệ thống tuyến đê bao trên địa bàn quận 12, trong đó có một số nơi xung yếu, tiềm ẩn nhiều nguy cơ bị vỡ như rạch Sáu Sửu, rạch Ghe Máy, rạch Trùm Bích… Sau đó, dưới sự chỉ đạo của lãnh đạo thành phố, các ngành chức năng của quận 12 đã tiến hành gia cố các bờ kè, bờ bao để ngăn nước. Tuy nhiên, những công việc ấy vẫn không thể ngăn chặn được các vụ vỡ bờ bao xảy ra.

Điển hình nhất là vụ vỡ bờ bao tại khu phố 1, phường Thạnh Lộc (gần với cầu Ông Đụng) vào tối ngày 11-8 vừa qua. Bờ bao bị vỡ bất ngờ, làm nước tràn như thác vào các khu dân cư, gây ngập úng cho một vùng rộng lớn khiến 200 hộ dân chìm trong nước. Chỉ sau 2 ngày, một đoạn bờ bao khác tại đây tiếp tục bị vỡ khi triều cường dâng cao, làm 10ha và 68 hộ dân cư cùng nhiều vườn mai, ao cá, cây cối bị ngập, có nơi chìm trong nước gần 2m. Hai vụ vỡ bờ bao này đã gây thiệt hại và ảnh hưởng lớn đến các vườn cây đang trong giai đoạn phát triển. Anh Lê Văn Trung ở khu phố 1, phường Thạnh Lộc cho biết: “Hầu như các vật dụng của mọi gia đình như ti vi, tủ lạnh, giường, đồ điện đều bị hư hại vì không di chuyển kịp. Các vườn mai tết ở đây cũng có nguy cơ bị mất mùa vì nước ngập quá lâu”. Trước đó, vào ngày 2-1-2010, triều cường dâng cao đã làm vỡ một đoạn bờ bao dài 6m ở khu phố 5, phường Hiệp Bình Phước, quận Thủ Đức, làm 150 ngôi nhà cùng 12ha hoa màu bị chìm trong nước.

Ngoài các vụ vỡ bờ bao, nhưng những cơn mưa gây ngập cũng là điều rất đáng lo ngại. Từ đầu tháng 7 đến nay, lượng mưa ở Thành phố Hồ Chí Minh chỉ đạt từ 45 đến 80mm, nhưng đã làm cho một số nơi ở các quận 2, 6, 9, 11, Tân Bình, Thủ Đức, Bình Thạnh và Bình Tân ngập sâu từ 20 đến 50cm. Vào các giờ cao điểm, mưa ngập gây tắc đường làm các phương tiện giao thông chìm trong dòng nước và làm kẹt xe kéo dài tới 1-2 giờ. Theo dự báo của Đài khí tượng thủy văn, cuối tháng 8 và đầu tháng 9, lượng mưa ở Thành phố Hồ Chí Minh có khả năng đạt tới 100mm, sẽ là nguy cơ lớn về sạt lở bờ bao và gây ngập lụt nặng cho nhiều tuyến đường.

Chủ quan trong công tác phòng, chống

Chúng tôi đã có dịp đi đến nhiều tuyến đê bao ngăn triều cường trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh và  thấy rằng: “Công tác phòng, chống ngập lụt ở địa phương còn khá đơn giản và chủ quan”. Sự chủ quan không chỉ ở các cấp chính quyền quận, huyện hay xã, phường, mà còn hiện hữu trong suy nghĩ của người dân.

Trước hết nói về hệ thống bờ bao ngăn triều cường. Những đoạn bờ bao bị vỡ hầu hết nằm ở ven sông Sài Gòn, được xây dựng khá sơ sài, mỏng manh. Đoạn bờ bao dọc theo rạch Ông Đụng ở phường Thạnh Lộc, quận 12 thuộc khối thầu 5A của dự án Thủy lợi bờ hữu sông Sài Gòn không được kè kỹ bằng những vật liệu bền. Hơn thế nữa, độ dày của bờ bao chưa đảm bảo, nên khi triều cường lớn đã bị vỡ. Ông Đoàn Văn Lý – Chủ tịch UBND phường Thạnh Lộc cho biết: “Chúng tôi đã đề nghị cấp trên và nhà thầu thay đổi thiết kế bằng tràm nhựa để gia cố chắc hơn. Nếu cứ thi công như thế này, nguy cơ bị vỡ vẫn còn hiện hữu. Không chỉ có vậy, đoạn bờ bao này theo nguyên tắc đất phải lấy từ chỗ khác đến để đắp, nhưng lại lấy đất từ lòng kênh, nên tạo ra khoảng rỗng dễ bị nước xoáy của triều cường làm xói mòn. Hiện công tác khắc phục tại các đoạn bờ bao bị vỡ chỉ mang tính chất tạm thời, khiến người dân rất lo ngại sẽ lại phải tiếp tục chịu cảnh ngập lụt".

Không chỉ tuyến bờ bao trên địa bàn quận 12 mới đáng lo ngại, hệ thống bờ bao ở các quận Thủ Đức, Bình Thạnh, huyện Củ Chi, Bình Chánh, Nhà Bè, Cần Giờ cũng không khá hơn là bao. Ông Phạm Việt Thắng – Phó Văn phòng Ban chỉ đạo phòng, chống lụt bão của Thành phố Hồ Chí Minh trao đổi với chúng tôi: “Hệ thống bờ bao của thành phố còn nhiều đoạn xung yếu, có nguy cơ vỡ khi mưa lớn và gặp triều cường dâng cao. Đó là các đoạn bờ bao thấp, mỏng, chủ yếu đắp bằng đất. Trong khi các công trình xây bờ kè, bờ bao qui mô lớn hầu hết là chậm tiến độ”. Chúng tôi đến một số tuyến bờ bao ở huyện Bình Chánh, Củ Chi thấy các tuyến đê rất thấp. Người dân cho biết, đê có nhiều lỗ thủng nhỏ, nước tràn bờ mỗi khi có triều cường lớn. Tuy nhiên, nhiều hộ dân cũng không tỏ ra quan tâm. Họ nói chuyện vỡ bờ bao ngăn triều cường là “chuyện bình thường ở ấp”. Tại xã Nhị Bình, huyện Hóc Môn, nơi năm nào cũng xảy ra tình trạng nước sông tràn qua bờ khi triều lớn, hoặc vỡ bờ bao, nhưng khá nhiều đoạn bờ bao chưa được gia cố chắc chắc, trông rất mỏng manh.

Tình trạng ngập lụt ở Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ do triều cường, hệ thống bờ bao yếu, mà còn do việc thi công các công trình chống ngập quá chậm và không ít bất cập. Trong những năm qua, thành phố đã chi hàng chục ngàn tỷ đồng để cải tạo hệ thống thoát nước, mỗi năm chi cả trăm tỷ đồng để cải tạo, xây dựng các bờ bao ngăn triều cường, nhưng xem ra nỗi lo bị ngập lụt vẫn luôn hiện hữu ở đô thị lớn nhất nước này. Người dân cho rằng, nếu vẫn duy trì kiểu “vỡ đâu đắp đấy”, thi công “rùa” và chủ quan trước thiên nhiên, thì tình trạng ngập úng ở Thành phố Hồ Chí Minh vẫn còn xảy ra. 

Điều quan tâm trước mắt là phải đầu tư xây dựng tuyến đê bao chắc chắn ở các vùng xung yếu trên địa bàn các quận, huyện có nguy cơ ngập lụt cao như Thủ Đức, quận 12, Hóc Môn, Bình Thạnh.

Bài và ảnh: Lê Phi Hùng