Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở châu Á phê chuẩn Công ước Quyền trẻ em. Tuy nhiên, hiện vấn đề lạm dụng và xâm hại trẻ em lại đang trong tình trạng báo động. Một trong những giải pháp hiệu quả nhất  là giáo dục và bảo vệ các em từ phía gia đình.

Lạm dụng, xâm hại trẻ em: Báo động đỏ!

Tại Hội thảo Quốc gia “Phòng, chống lạm dụng và xâm hại trẻ em” do Bệnh viện Nhi Trung ương tổ chức, các ý kiến đều nhấn mạnh vấn đề lạm dụng và xâm hại trẻ em hiện đang trong tình trạng “báo động đỏ”.

Tuy chưa có thống kê thống nhất, nhưng nguy cơ trẻ em ở Việt Nam bị ngược đãi, xâm hại đang có chiều hướng gia tăng và diễn biến phức tạp. Theo kết quả điều tra của tiến sĩ Nguyễn Thanh Hương (Đại học Y tế công cộng) tại 4 trường THCS ở Hà Nội và 4 trường THPT tại Hải Dương, có khoảng 7% (trong tổng số hơn 2.600 học sinh được hỏi) đã trải qua nhiều dạng ngược đãi như đánh đập, quát mắng, bóc lột lao động, xâm hại tình dục và thiếu sự chăm sóc cần thiết... Tiến sĩ Hương cho biết thêm, tình trạng ngược đãi trẻ em không chỉ xảy ra trong đối tượng có hoàn cảnh đặc biệt (nghèo đói, bố mẹ bỏ nhau…) mà còn xảy ra ngay trong trường học, trong nhiều gia đình khá giả, thậm chí xảy ra cả trong những gia đình được coi là trí thức...

Mẹ cùng các con của gia đình Hoa hồng - Làng SOS Hà Nội.  Ảnh: TTXVN

Các hành vi lạm dụng trẻ em có thể gây cho trẻ những rối loạn về tình cảm và hành vi như chấn thương về tinh thần, mặc cảm, tự ti, không có khả năng tin cậy người lớn, trầm cảm, dùng ma túy hoặc tiềm ẩn những nguy cơ tệ hại hơn… Những ảnh hưởng xấu này đôi khi còn tồn tại trong suốt cả cuộc đời các em. Tuy nhiên, các hình thức lạm dụng và xâm hại trẻ em không phải ai cũng nhận thức được. Đáng chú ý là nhiều khi chính những người thân của trẻ em như cha mẹ, họ hàng, thầy cô và bạn bè lại là những người gây ra hành vi lạm dụng, xâm hại...

Bác sĩ Nguyễn Trọng An, Phó cục trưởng Cục Bảo vệ và Chăm sóc trẻ em cho biết, nguyên nhân làm gia tăng nạn lạm dụng và xâm hại trẻ em là do nhận thức trong xã hội hiện nay còn “hạn hẹp”; hệ thống luật pháp chưa đầy đủ và đồng bộ; đội ngũ cán bộ làm công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em còn thiếu về số lượng, hạn chế về năng lực chuyên môn (đặc biệt ở cấp xã) nên nhìn chung công tác tuyên truyền, giáo dục, phòng ngừa trong cộng đồng gặp nhiều khó khăn. Đồng thời, do xu thế phát triển phức tạp của nền kinh tế - xã hội kéo theo sự phân hóa giàu nghèo, “xảy ra thiếu công bằng trong hưởng phúc lợi chăm sóc và giáo dục trẻ em dường như cũng là một nguyên nhân vô hình góp phần làm tăng tình trạng lạm dụng, xâm hại trẻ em hiện nay” -  Bác sĩ An nói.

Gia đình phải là hạt nhân bảo vệ trẻ

Mẫu số chung về giải pháp vẫn xoay quanh việc tuyên truyền là mũi nhọn, gia đình là hạt nhân. Theo bác sĩ Nguyễn Trọng An, nhiều bà mẹ đã thừa nhận đánh con là không nên, nhưng họ không thể kiểm soát được cơn nóng giận của mình khi đứa con mắc lỗi và đã trút lên đầu đứa trẻ những những trận đòn hay lời nhiếc mắng. Hơn thế nữa, họ cũng cho rằng “yêu cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi” là hình thức giáo dục con em mình tốt nhất. “Kinh nghiệm ấy cũng cần phải thay đổi theo sự phát triển của xã hội. Khi cha mẹ đánh mắng các em cũng là xâm hại đến thể xác, tinh thần các em” – Bác sĩ Nguyễn Trọng An nhấn mạnh.

Có ý kiến cho rằng, các bậc cha mẹ cần nói cho con biết những thông tin đúng đắn, chính xác về khi nào, ở đâu trẻ dễ bị xâm hại tình dục và ai là người có thể xâm hại trẻ. Ngay từ nhỏ, cha mẹ nên cung cấp những kiến thức về giới tính cho con. Dạy trẻ biết tôn trọng bản thân, không để ai xâm phạm. Cần hướng dẫn cho trẻ biết ai là người có thể chạm vào cơ thể, vào những khu vực nhạy cảm, hướng dẫn trẻ cách phản ứng khi người khác động chạm vào "vùng cấm", nếu ai nhìn hay đụng vào thì đó là hành động xấu xa, dạy các bé trai không được xâm phạm các bạn nữ. Cha mẹ cần giúp trẻ cảm thấy thoải mái, tự tin khi bước vào tuổi dậy thì, bởi việc trẻ em cảm thấy bỡ ngỡ, lúng túng và tò mò trước những thay đổi ấy cũng là nguyên nhân của nhiều vụ xâm hại tình dục trẻ em. Cha mẹ nên thường xuyên lắng nghe trẻ tâm sự, quan sát những biểu hiện, hành vi, phải luôn khuyến khích những hành vi tốt của trẻ.

Hãy dành cho các em những tình cảm tốt đẹp, xây dựng cho các em một môi trường an toàn, lành mạnh và thân thiện đồng thời tạo lối sống lành mạnh - Đó chính là những hành động thiết thực nhất vì tương lai các em.

LÊ QUÂN