QĐND - Thực hiện Quyết định số 304/2005/QĐ-TTg ngày 23-11-2005 của Thủ tướng Chính phủ về việc thí điểm giao rừng, khoán bảo vệ rừng cho hộ gia đình và cộng đồng trong buôn, làng là đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ các tỉnh Tây Nguyên, đến nay toàn vùng đã giao khoán khoảng 39 nghìn héc-ta. Nhưng do chủ rừng thiếu trách nhiệm, chính sách còn bất cập nên đã có hàng chục nghìn héc-ta rừng bị tàn phá, mặc dù kinh phí Nhà nước đã tiêu tốn cả chục tỷ đồng. Vì vậy, cần phải điều chỉnh lại chính sách giao rừng, đồng thời làm rõ, xử lý nghiêm hành vi phá rừng nhận khoán.

Ngày 12-7-2011, Báo Quân đội nhân dân có bài phản ánh tình trạng 84 hộ ở xã Ea Mró, huyện Cư M’gar (Đắc Lắc) nhận khoán quản lý bảo vệ 692ha rừng và đất lâm nghiệp, nhưng số hộ này đã tự ý phá hơn 150ha, chuyển sang làm nương rẫy. Chính quyền và cơ quan chức năng địa phương chưa có biện pháp ngăn chặn. Mở rộng điều tra tại một số điểm nóng về phá rừng nhận khoán theo Quyết định số 304/2005/QĐ-TTg, chúng tôi nhận thấy, có nơi rừng giao khoán còn bị phá trắng với diện tích cả nghìn héc-ta và còn có cộng đồng vì không quản nổi rừng, hoặc không thiết tha với công việc bảo vệ rừng đã làm đơn trả lại rừng cho xã.

Rừng giao khoán ở xã Ea Sol, huyện Ea H’leo bị chặt phá lấy đất sản xuất.

Huyện biên giới Ea Súp, lâu nay đã là điểm nóng về phá rừng. Ở đây không chỉ những cánh rừng giàu, rừng phòng hộ bị lâm tặc tấn công khai thác gỗ quý hiếm, mà nhiều cánh rừng cộng đồng buôn, làng nhận khoán đã bị tàn phá không thương tiếc để lấy đất sản xuất. Làm việc với chúng tôi ngày 20-7-2011, ông Phạm Văn Thước, Chủ tịch UBND, kiêm Trưởng ban Bảo vệ phát triển rừng xã Cư M’lan cho biết: Toàn xã có 5 nhóm hộ nhận khoán quản lý bảo vệ 1.139ha rừng tại các tiểu khu 281, 287 và 288. Bình quân mỗi nhóm hộ quản lý hơn 200ha và mỗi hộ quản lý khoảng 20ha. Rừng bà con trong xã Cư M’lan nhận quản lý bảo vệ hầu hết là rừng nghèo kiệt. Trong khi đó các hộ dân lại là những hộ nghèo, vì thế chính sách cho bà con hưởng lợi từ khai thác gỗ rừng là không phù hợp, vì phải đợi 30-40 năm sau cây trưởng thành mới có thể cho khai thác gỗ. Trong khi đó, các hộ nghèo cần có cái ăn và chi phí trước mắt. Vậy là chủ rừng không thiết tha với rừng, buông lỏng quản lý dẫn tới rừng bị các đối tượng khác khai phá làm rẫy. Điển hình như nhóm hộ Tạ Thị Dung, gồm 11 hộ thôn 6 nhận quản lý, bảo vệ 223,98ha tại tiểu khu 287 và 288, nhưng đến nay đã phá 15ha trồng ngô, sắn. Không giữ nổi rừng, đầu tháng 7 vừa qua nhóm hộ Tạ Thị Dung viết đơn gửi UBND xã xin trả lại rừng nhận khoán. Chính quyền xã Cư M’lan không biết giải quyết tình huống này thế nào, chỉ biết giải thích để nhóm hộ này rút đơn, chờ tỉnh và Trung ương điều chỉnh chính sách cho phù hợp.

Cũng theo ông Chủ tịch UBND xã Cư M’lan, lâm tặc phá rừng nhận khoán hoạt động khá tinh vi như: Cử người canh từ cổng UBND xã cho đến cửa rừng, khi phát hiện lực lượng chức năng kiểm tra, truy quét là điện báo cho đồng bọn giải tán, nên rất khó bắt quả tang và xử lý đối tượng theo quy định pháp luật.

Xã biên giới Ea Bung, thực sự là điểm nóng về tàn phá rừng nhận khoán theo Quyết định số 304/2005/QĐ-TTg. Chủ tịch UBND xã Ea Bung, ông Bùi Đức Hạnh, xót xa nói: “Toàn xã có 13 nhóm hộ, nhận bảo vệ 1.661,4ha. Qua kiểm tra mới đây, diện tích rừng 13 nhóm hộ này quản lý đã bị phá tới 1.053,88ha (tức là gần 2/3 diện tích).

Trong đó, có những nhóm hộ để rừng bị phá trắng như 15 hộ ở thôn 4 do ông Hùynh Tấn Hùng làm nhóm trưởng, nhận bảo vệ hơn 300ha, đến nay đã bị phá trắng. Đối tượng phá rừng nhận khoán, có cả người dân trong xã Ea Bung, nhưng phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số ở các xã và thị trấn lân cận”. Theo lý giải của ông Bùi Đức Hạnh, sở dĩ rừng nhận khoán theo Quyết định số 304/2005/QĐ-TTg, bị phá trắng như thế, trước hết là do chủ rừng thiếu trách nhiệm, hơn nữa địa điểm rừng giao khoán cách xa khu dân cư tới hơn 40km, đường sá đi lại không thuận lợi, chi phí xăng xe lại tốn kém, nên hầu như chủ rừng buông lỏng quản lý. Hoặc có khi chủ rừng bắt quả tang đối tượng phá rừng, mà không biết xử lý thế nào, vì lâm tặc đông hơn người bảo vệ rừng, nên họ chỉ biết báo chính quyền địa phương. Và khi chính quyền vào đến nơi thì rừng cũng chẳng còn. Được biết, hầu hết rừng nhận khoán ở Ea Bung bị phá và được chuyển đổi sang trồng lúa, bắp và sắn. Cũng tại xã Ea Bung, qua điều tra mới đây, không chỉ rừng giao cho cộng đồng bị tàn phá, mà 105ha rừng giao cho doanh nghiệp Trí Đức và UBND xã quản lý cũng bị phá tới hơn 40ha (tức là hơn 40%).

Rừng giao khoán ở xã Ea Bung, huyện Ea Súp bị phá trắng.

Ngày 21-7-2011, phóng viên Báo Quân đội nhân dân tiếp tục tìm đến xã Ea Sol, huyện Ea H’leo. Địa bàn này được đánh giá là thực hiện khá hiệu quả việc giữ rừng giao khoán cho cộng đồng buôn làng. Nhưng, qua tìm hiểu thực tế, có cộng đồng quản lý tốt, đã có nguồn thu, nhưng đa số các cộng cộng đồng vẫn để mất rừng.

Phó chủ tịch UBND xã, ông Ksơr Grư, cho biết: “Ea Sol có 4 cộng đồng buôn nhận quản lý, bảo vệ hơn 3.782ha rừng. Cụ thể, buôn Cham có 120 hộ nhận bảo vệ 1.084ha; buôn Ta Ly có 144 hộ nhận 1.127ha; buôn Điết có 78 hộ, nhận 524,7ha và buôn Ka Ry có 153 hộ, bảo vệ 947ha. Có thể nói, giai đoạn đầu với các hộ nghèo nhận bảo vệ rừng được hỗ trợ các khoản: 5 triệu đồng/hộ để làm nhà ở; 5 triệu đồng/ha để khai hoang đất sản xuất nông nghiệp; 400 nghìn đồng/hộ để xây dựng bể chứa nước sinh hoạt và 10kg gạo/khẩu/tháng để cứu đói trong thời gian chưa tự túc được lương thực. Với ưu đãi này, bà con khá hào hứng nhận và bảo vệ rừng. Nhưng các năm sau đó, do một số buôn được giao rừng nghèo, thấy không được hưởng lợi từ rừng nên đã buông lỏng quản lý. Thậm chí, chính số hộ nhận khoán lại quay ra phá rừng, lấy đất canh tác”.

Qua điều tra mới đây của UBND xã Ea Sol, trong số 4 buôn nhận bảo vệ rừng, chỉ có buôn Ta Ly, do được giao diện tích rừng nguyên sinh, nên đã khai thác được 380m3 gỗ, bán được 616 triệu đồng. Còn lại các buôn khác chưa có nguồn thu từ rừng. Vì vậy, tình trạng phá rừng nhận khoán cũng diễn ra phổ biến ở Ea Sol. Báo cáo của UBND xã Ea Sol cho biết, đã có 155ha rừng nhận khoán bị phá làm rẫy. Nhưng qua điều tra thực tế, chúng tôi khẳng định: Diện tích rừng ở Ea Sol bị phá lớn hơn nhiều so với con số báo cáo của chính quyền. Thậm chí có những cánh rừng mới bị chặt phá, gốc cây còn đứng tua tủa, trong khi rẫy lúa, bắp đã mọc xanh.

Tổng hợp của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Đắc Lắc, đến thời điểm này, toàn tỉnh đã giao 8.577ha rừng cho 1.209 hộ theo Quyết định số 304/2005/QĐ-TTg. Và để thực hiện công tác giao rừng này, Đắc Lắc đã được Trung ương hỗ trợ hơn 13 tỷ đồng, hiện đã giải ngân hơn 814 triệu đồng, còn tồn hơn 12 tỷ đồng, do kết quả giao rừng đạt quá thấp so kế hoạch ban đầu. Bên cạnh đó, tỉnh Đắc Lắc cũng đã hỗ trợ số hộ thuộc các cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng hơn 45 tấn gạo và 81 nghìn cây giống.

Như vậy, có thể khẳng định, việc thực hiện thí điểm giao rừng, khoán bảo vệ rừng cho hộ gia đình và cộng đồng trong buôn, làng đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ các tỉnh Tây Nguyên đã không mang lại hiệu quả như mong đợi. Cần phải điều chỉnh cơ chế, chính sách đi đôi với nâng cao hơn nữa trách nhiệm của chủ rừng.

Bài và ảnh: Kiều Bình Định

(Bài 2: Đi tìm giải pháp giữ rừng bền vững)