Quảng Trị hiện có 157 nghĩa trang liệt sĩ với 74.041 phần mộ, trong đó 26.812 phần mộ đã xác định đầy đủ thông tin, còn 47.229 phần mộ thiếu hoặc chưa xác định được thông tin. Đằng sau những con số ấy là nỗi đau, sự chờ đợi của hàng chục nghìn gia đình về ngày tìm được nơi yên nghỉ của liệt sĩ. Thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (HCLS), Ban chỉ đạo 515 tỉnh Quảng Trị đã và đang huy động các lực lượng đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập HCLS, đồng thời lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN.

Lãnh đạo Quân khu 4 cùng đoàn công tác kiểm tra, động viên lực lượng lấy mẫu, số hóa thông tin và bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Đường 9. Ảnh: XUÂN DIỆN 

Những ngày giữa tháng Tám, dưới cái nắng như đổ lửa của miền Trung, tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Đường 9, cán bộ, chiến sĩ Đội quy tập HCLS 584 phối hợp với các lực lượng cẩn trọng bóc tách từng lớp đất quanh những phần mộ chưa xác định được đầy đủ thông tin. Không ai nói lớn, chỉ có tiếng dụng cụ khẽ chạm vào đất và những ánh mắt chăm chú của người lính đang thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt: Tìm lại tên cho các liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Theo Thượng tá Ngô Thanh Liêm, Đội trưởng Đội quy tập HCLS 584, trước khi mở từng phần mộ, đơn vị đều rà soát hồ sơ, đối chiếu sơ đồ quy tập, lập biên bản đầy đủ, bảo đảm giá trị pháp lý và khoa học của mẫu sinh phẩm. Có những hài cốt chỉ còn lại rất ít dấu tích sinh học, lực lượng chuyên môn phải kiên trì bóc tách từng lớp đất mới có thể thu được mẫu đạt yêu cầu. “Dù khó khăn, vất vả, chúng tôi vẫn động viên cán bộ, chiến sĩ quyết tâm thực hiện nhiệm vụ bằng trách nhiệm, tình cảm với các liệt sĩ và sự mong mỏi của thân nhân”, Thượng tá Ngô Thanh Liêm chia sẻ. 

Theo Ban chỉ đạo 515 tỉnh Quảng Trị, đến ngày 18-8-2026, các lực lượng đã khai quật 13.245 phần mộ, có 7.113 mộ lấy được mẫu sinh phẩm, bàn giao cho Viện Pháp y Quốc gia giám định ADN 6.720 mẫu, đồng thời hoàn thành lấy mẫu đối với các HCLS mới được quy tập. Mỗi mẫu được đối sánh thành công không chỉ bổ sung thông tin vào hồ sơ hay một cái tên trên bia mộ mà còn là cơ hội để một người lính "trở về" đúng với tên tuổi, quê hương, để một gia đình kết thúc hành trình tìm kiếm người thân kéo dài qua nhiều thế hệ.

Cùng với lấy mẫu sinh phẩm phục vụ xác định danh tính HCLS, công tác tìm kiếm, cất bốc, quy tập HCLS tiếp tục được các lực lượng đẩy mạnh. Tại khu vực Câu Nhi, xã Nam Hải Lăng, gần 2 tháng qua, hàng chục cán bộ, chiến sĩ Đội quy tập HCLS 584 và 589 (Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị) miệt mài khảo sát, tìm kiếm HCLS.

Qua hội thảo, xác minh và đối chiếu nhiều nguồn tư liệu, lực lượng chức năng xác định khu vực Câu Nhi là nơi an táng các cán bộ, chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 hy sinh ngày 26-5-1972. Với sự quyết tâm của cán bộ, chiến sĩ Đội quy tập HCLS 584 và 589 cùng các lực lượng, đến nay đã tìm kiếm, quy tập được 13 HCLS. Công việc tìm kiếm ngày càng khó khăn khi thời gian không ngừng bào mòn những dấu tích chiến tranh, nhân chứng từng trực tiếp chiến đấu, từng biết nơi đồng đội hy sinh cũng ngày một ít đi. Bởi vậy, mỗi nguồn tin, dù chỉ là một chi tiết nhỏ, đều được các lực lượng trân trọng, kiểm chứng qua nhiều kênh. Thượng tá Nguyễn Thanh Bình, Đội trưởng Đội quy tập HCLS 589 cho biết: “Điều khó khăn nhất hiện nay không phải địa hình hiểm trở hay thời tiết khắc nghiệt mà là việc xác minh thông tin khi nhân chứng ngày càng ít đi. Có khi chúng tôi mất hàng tháng đối chiếu tài liệu, gặp nhân chứng và khảo sát hiện trường mới quyết định mở một điểm tìm kiếm. Nhưng chỉ cần tìm thấy một HCLS thì mọi vất vả đều xứng đáng, bởi phía sau mỗi hài cốt là sự mong chờ của một gia đình suốt hàng chục năm”.

Sau hơn 5 tháng triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS, toàn tỉnh Quảng Trị đã quy tập được 144 HCLS (trong đó có 28 HCLS được quy tập từ nước bạn Lào). Phía sau mỗi kết quả là sự phối hợp của nhiều lực lượng, sự kiên trì của những người lính và trên hết là niềm tin, sự chờ đợi của các gia đình liệt sĩ. Mỗi hài cốt được tìm thấy, mỗi danh tính được xác định là thêm một người lính trở về với quê hương, thêm một gia đình vơi đi nỗi đau và sự chờ đợi.