Nỗi niềm bên những hàng mộ chưa biết tên

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9 ở phường Đông Hà, tỉnh Quảng Trị, trong gần 11.000 phần mộ đang được chăm sóc, hương khói có tới 5.929 ngôi mộ mang dòng chữ “Liệt sĩ chưa biết tên”. Giữa những hàng bia trắng trải dài, chị Nguyễn Thị Tuyết, quê ở xã Trường Văn, tỉnh Thanh Hóa, lặng lẽ đứng trước khu mộ chưa xác định danh tính. Trên tay chị là tấm ảnh đã phai màu cùng giấy báo tử của ông nội-liệt sĩ Nguyễn Văn Tương, nhập ngũ năm 1963, hy sinh năm 1968 tại chiến trường Quảng Trị. Lần theo thông tin từ những đồng đội cũ của ông, gia đình được biết HCLS Nguyễn Văn Tương có thể đã được quy tập về Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9. Thế nhưng khi trực tiếp vào nghĩa trang tìm kiếm, chị Tuyết phát hiện có 3 phần mộ cùng mang tên Nguyễn Văn Tương, song đều không ghi quê quán. Manh mối tưởng như đã rất gần, cuối cùng vẫn chưa thể giúp gia đình xác định đâu là phần mộ của người thân.

Chị Nguyễn Thị Tuyết cho biết, hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, gia đình vẫn chưa biết ông đang nằm lại nơi đâu. Có thể phần mộ của ông ở ngay trong nghĩa trang này, giữa hàng nghìn ngôi mộ chưa biết tên, hoặc cũng có thể là một trong 3 ngôi mộ mang tên Nguyễn Văn Tương. Điều gia đình mong mỏi nhất lúc này là công tác lấy và giám định mẫu ADN đối với HCLS và thân nhân được đẩy nhanh. “Bà nội tôi năm nay đã 90 tuổi, sức khỏe ngày một yếu. Cả cuộc đời bà chỉ mong biết chính xác nơi chồng mình đang nằm để được thắp một nén hương trước phần mộ của ông. Gia đình không biết bà còn có thể chờ được đến ngày ấy hay không. Chúng tôi chỉ mong sớm có thêm căn cứ xác định đúng phần mộ, để có thể gọi đúng tên người thân và đưa ông trở về quê hương”, chị Nguyễn Thị Tuyết nói.

Tại tỉnh Tuyên Quang, từ khi được thành lập vào năm 2018 đến tháng 5-2026, Đội Tìm kiếm, quy tập HCLS, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Tuyên Quang đã tìm kiếm, quy tập được hơn 200 HCLS. Tuy nhiên, chỉ có 10 trường hợp xác định được danh tính. Do tính chất khốc liệt của cuộc chiến, có những liệt sĩ do bị pháo kích liên tục nên phần lớn hài cốt không còn nguyên vẹn, không có giấy tờ hoặc di vật đủ căn cứ nhận dạng. Liệt sĩ Nguyễn Văn Quỳ là một trong số rất ít trường hợp còn giữ được giấy tờ tùy thân sau hơn 40 năm. Tháng 8-2022, tại điểm cao 211, lực lượng tìm kiếm phát hiện nhiều mảnh xương nằm rải rác quanh một tảng đá lớn. Sau khi dịch chuyển khối đá, cán bộ, chiến sĩ tìm thấy một bộ hài cốt cùng chiếc chứng minh thư mang tên Nguyễn Văn Quỳ, sinh năm 1964, quê tỉnh Bắc Thái cũ. Kết quả giám định ADN sau đó giúp xác định thân nhân liệt sĩ vẫn còn sinh sống tại tỉnh Thái Nguyên. “Những trường hợp còn giấy tờ như vậy rất hiếm. Nhiều hài cốt chỉ còn một vài đoạn xương; có trường hợp không còn xương cốt mà chỉ có di vật. Việc lấy được mẫu sinh phẩm bảo đảm chất lượng để giám định ADN vì thế gặp nhiều trở ngại”, Đại tá Nguyễn Minh Khôi, Phó chính ủy Bộ CHQS tỉnh Tuyên Quang cho biết.

 

 

 

 

 Đội Quy tập 584, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn.

Theo thống kê của Bộ Nội vụ, cả nước có khoảng 1,2 triệu liệt sĩ, hơn 900.000 hài cốt đã được quy tập về các nghĩa trang, trong đó khoảng 300.000 phần mộ chưa xác định được danh tính. Hàng trăm nghìn gia đình vẫn đang mong chờ thông tin về phần mộ người thân sau hơn 50 năm kết thúc chiến tranh. Đó là lý do công tác xác định danh tính HCLS được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của Chiến dịch 500 ngày đêm.

Nỗ lực xác định danh tính các liệt sĩ

Tại tỉnh Quảng Trị, Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai trên cả hai hướng: Tiếp tục tìm kiếm, quy tập HCLS tại chiến trường cũ và lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN đối với các phần mộ còn thiếu thông tin. Theo Đại tá Trương Viết Hải, Chính ủy Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị, toàn tỉnh hiện có hơn 22.000 phần mộ liệt sĩ tại 124 nghĩa trang. Bộ CHQS tỉnh đã tham mưu xây dựng kế hoạch cụ thể, phân công trách nhiệm cho các sở, ngành, đơn vị và địa phương; đồng thời rà soát, sàng lọc những nguồn tin có giá trị phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS. Việc thí điểm được thực hiện tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn trước khi tiến hành trên diện rộng, phấn đấu cơ bản hoàn thành lấy mẫu trước ngày 27-7-2027.

Có mặt tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, xã Cồn Tiên, tỉnh Quảng Trị trong những ngày tháng 5, chúng tôi chứng kiến cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập 584, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị miệt mài thực hiện nhiệm vụ khai quật, cất bốc HCLS để lấy mẫu giám định ADN. Công việc bắt đầu từ 6 giờ 30 phút và thường kéo dài đến 11 giờ 30 phút, có ngày quá 12 giờ mới tạm nghỉ; buổi chiều từ 13 giờ 30 phút đến 17 giờ. Giữa cái nắng như thiêu đốt ở miền Trung, những cán bộ, chiến sĩ vẫn cần mẫn, lặng lẽ làm việc bên từng phần mộ để bảo đảm tiến độ đề ra. Trung bình, quá trình khai quật, lấy mẫu và hoàn trả nguyên trạng một phần mộ kéo dài khoảng 15-20 phút. Mỗi phần mộ phải trải qua quy trình gồm 8 bước, được thực hiện chặt chẽ, cẩn trọng. Chỉ trong 3 ngày, 93 HCLS chưa xác định được danh tính tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn đã được khai quật, lấy mẫu và hoàn mộ. Trung tá Nguyễn Trung Thành, Phó đội trưởng Đội Quy tập 584 chia sẻ: “Chúng tôi luôn thực hiện nhiệm vụ bằng tất cả tình cảm, trách nhiệm và lòng biết ơn sâu sắc với các anh hùng liệt sĩ. Tôi và các đồng đội đều cảm thấy vinh dự khi được góp một phần công sức vào công việc đầy ý nghĩa này”.

Cùng với Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, công tác lấy mẫu giám định ADN cũng được triển khai tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9. Để nâng từng nấm mộ mà không làm thay đổi kết cấu, cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập 584 đã nghiên cứu, tự chế một hệ thống ròng rọc gồm giá đỡ, dây xích, bánh răng và các bộ phận có thể di chuyển. Thiết bị giúp giảm sức người, rút ngắn thời gian thao tác và quan trọng nhất là hạn chế tối đa ảnh hưởng đến kết cấu của phần mộ. Sau khi tiến hành cất bốc hài cốt và đưa đến khu vực lấy mẫu, cán bộ chuyên môn lựa chọn mẫu răng hoặc xương còn đủ điều kiện để phục vụ giám định ADN. Khi việc lấy mẫu hoàn tất, hài cốt được gói buộc cẩn thận, đặt vào tiểu rồi đưa trở lại đúng vị trí ban đầu. Phần mộ sau đó được hoàn trả nguyên trạng, bảo đảm trang nghiêm. Gạt những giọt mồ hôi đầm đìa trên mặt, Trung tá Ngô Thanh Liêm, Đội trưởng Đội Quy tập 584 bày tỏ: “Thời tiết nắng nóng nhưng chúng tôi sẽ luôn nêu cao quyết tâm vì xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, gắn với mong mỏi của hàng nghìn gia đình liệt sĩ khắp cả nước”.

(còn nữa)