Lũ trên nhiều sông vượt mức lịch sử

Theo Cục Quản lý Đê điều và Phòng chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), bão số 10 (cuối tháng 9-2025) đã gây mưa lũ lớn trên hệ thống sông thuộc Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, nhiều tuyến sông lên mức báo động 3 và trên báo động 3, riêng lũ sông  Bưởi tại Kim Tân (Thanh Hóa) đã vượt mức lũ lịch sử năm 2007 là 0,08m.

Cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 141, Sư đoàn 312, Quân đoàn 12 giúp người dân xã Đa Phúc, Hà Nội, tháng 10-2025.

Ngay sau đó, bão số 11 (đầu tháng 10-2025) tiếp tục gây ra đợt mưa lũ đặc biệt lớn trên hệ thống sông thuộc Bắc Bộ. Lũ trên sông Cầu, sông Thương (Bắc Ninh), sông Cà Lồ đã vượt mức lũ lịch sử (trên sông Cầu tại Gia Bảy, Thái Nguyên vượt lịch sử năm 2024: 1,09m, tại Chã (Thái Nguyên) vượt lịch sử 1m, tại Phúc Lộc Phương (Bắc Ninh) vượt lịch sử 0,58m; trên sông Thương tại Cầu Sơn (Bắc Ninh) vượt lịch sử năm 1937: 0,76m, tại Phủ Lạng Thương (Bắc Ninh) vượt lịch sử năm 1986: 0,08m; trên sông Cà Lồ tại Mạnh Tân (Hà Nội) vượt lịch sử năm 2024: 0,41m).

Đây là hình thái thiên tai kép (bão chồng bão, lũ chồng lũ), gây lũ lịch sử và rất nhiều sự cố đê điều, trong đó có nhiều sự cố đặc biệt nghiêm trọng uy hiếp đến an toàn chống lũ của đê; các tuyến đê đã phải tổ chức chống tràn ở mức rất cao, trên phạm vi rộng gần như toàn tuyến (các tuyến đê chính trên tuyến sông Cầu, sông Thương bị tràn trên 26,5km).

GS, TS Nguyễn Quốc Dũng, Phó chủ tịch Thường trực Hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam cho rằng với tình huống như vậy việc ứng phó là vô cùng khó khăn. Việc dự báo chính xác tình huống lũ chồng lũ đến nay vẫn là một thử thách lớn đối với con người, đặc biệt đối với các nhà khoa học khí tượng thủy văn trước diễn biến cực đoan về mưa lũ do biến đổi khí hậu. 

Mưa lớn, dồn dập, lại xảy ra trong thời gian ngắn khiến nhiều khu vực bị ngập lụt sâu trên diện rộng tại các tỉnh, đặc biệt nghiêm trọng ở Đắk Lắk (tỉnh Phú Yên cũ) và Khánh Hòa. Lưu lượng lũ về hồ đặc biệt lớn, thủy điện Sông Ba Hạ đã phải mở 12 cửa tràn xả lũ với lưu lượng xả 16.100 m3/s (phải xả gần như bằng lượng nước đổ về hồ), mức cao nhất kể từ khi Nhà máy vận hành, thậm chí vượt cả các trận lũ năm 1993 - mốc mà nhiều người Phú Yên khi đó vẫn nhắc đến với nỗi kinh hoàng.

Việc xả lũ lớn, các xã vùng trũng ở Phú Hòa, Đông Hòa, Sơn Hòa bị ngập sâu, giao thông bị chia cắt (lượng nước xả gần bằng thủy điện Hòa Bình năm 2017 mở 8 cửa xả đáy). Nhà máy không thể tiếp tục tích nước vì có thể dẫn đến nguy cơ vỡ đập - tình huống sẽ gây thảm họa gấp nhiều lần so với việc xả lũ bởi với dung tích hàng trăm triệu mét khối nước từ công trình thủy điện này đổ xuống hạ du. Trong khi đó địa hình phần lớn các địa phương miền Trung, trong đó có khu vực Nam Trung Bộ đều dốc và ngắn, mỗi khi có mưa lớn, lũ thường xuất hiện rất nhanh.

Theo thống kê thiệt hại trong năm 2025, thiên tai xảy ra tại Việt Nam làm 484 người chết và mất tích, 811 người bị thương, 185 sự cố đê điều cùng nhiều công trình, nhà cửa, vật nuôi, hoa màu bị hư hỏng, cuốn trôi, tổng thiệt hại kinh tế ước tính khoảng 104.733 tỷ đồng.

Thiệt hại kinh tế toàn cầu ước tính 220 tỷ USD

Trong năm 2025, trên thế giới và khu vực, thiên tai cũng diễn ra rất phức tạp, bất thường, nhiều trận thiên tai diễn ra với quy mô lớn, phạm vi ảnh hưởng rộng, vượt mức lịch sử gây thiệt hại rất lớn về người và tài sản.

Điển hình là đợt lũ lụt và sạt lở đất nghiêm trọng tại Sumatra, Indonesia (tháng 11 đến 12-2025) khiến 1.318 người chết, mất tích; tại Pakistan (tháng 6-2025) khiến hơn 1.000 người chết; trận lũ quét tại Texas, Hoa Kỳ (tháng 7-2025) khiến 135 người chết.

Tháng 10-2025, siêu bão Melissa đổ bộ vào Jamaica với cường độ cấp 5 (thang Saffir-Simpson) với sức gió duy trì lên tới 260 km/giờ (trên cấp 17) gây ra gió hủy diệt, nước dâng do bão và lượng mưa kỷ lục làm hơn 100 người chết, mất tích, thiệt hại về kinh tế xấp xỉ một phần ba GDP của Jamaica.

Theo công bố của Tập đoàn Tái bảo hiểm Swiss Re (Thụy Sĩ), thiên tai năm 2025 đã gây thiệt hại kinh tế toàn cầu ước tính khoảng 220 tỷ USD, là năm thứ 6 liên tiếp ghi nhận mức thiệt hại trên 100 tỷ USD.