Theo số liệu thống kê của Cục TGPL (Bộ Tư pháp), từ khi Luật TGPL năm 2017 được áp dụng, đối tượng cần được TGPL ở nước ta tăng lên rất nhanh. Đến thời điểm hiện nay, cả nước có 63 trung tâm TGPL trực thuộc sở tư pháp ở các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, 145 chi nhánh của trung tâm TGPL đặt tại các huyện hoặc liên huyện, với 645 trợ giúp viên pháp lý, 725 luật sư ký hợp đồng TGPL với các trung tâm và 195 tổ chức đăng ký tham gia TGPL... Các trung tâm này cơ bản đáp ứng được nhu cầu TGPL của đông đảo người dân.

 Một buổi tuyên truyền pháp luật cho người dân xã Hải Triều (Hải Hậu, Nam Định). Ảnh: DUY HƯNG

Thế nhưng, tại các tỉnh miền núi, như: Điện Biên, Lai Châu, Kon Tum, Bắc Kạn... số người cần TGPL tương đối cao, nhưng nguồn nhân lực thực hiện TGPL lại rất hạn chế. Nguyên nhân là do số luật sư-lực lượng có trình độ nghiệp vụ và kỹ năng hành nghề, có tiềm năng tham gia hoạt động TGPL chủ yếu tập trung tại các tỉnh, thành phố lớn, như: Hà Nội (3.711 luật sư); TP Hồ Chí Minh (5.300 luật sư); Cần Thơ (273 luật sư)... Còn tại các tỉnh miền núi, như: Bắc Kạn (8 luật sư); Lai Châu (9 luật sư); Hà Giang (10 luật sư)... Chính sự thiếu hụt này gây không ít khó khăn cho người dân được tiếp cận dịch vụ TGPL.

Bà Nguyễn Thị Minh, Cục trưởng Cục TGPL nhấn mạnh: "Xương sống của Luật TGPL chính là nâng cao chất lượng dịch vụ TGPL. Thực tế cho thấy, hiện có tới 45% số dân của Việt Nam thuộc đối tượng TGPL. Đến nay, sau gần hai năm thực hiện Luật TGPL, số lượng và chất lượng đội ngũ làm công tác TGPL được nâng lên. Số người dân, nhất là người dân nghèo, phụ nữ, những đối tượng yếu thế được tiếp cận TGPL cũng ngày càng nhiều hơn. Bên cạnh đó, một số vụ việc nhờ có trợ giúp viên pháp lý mà sau khi ra tòa thì đã thay đổi được tội danh khi có cáo trạng của viện kiểm sát, nhiều vụ việc trợ giúp viên pháp lý bào chữa đã chuyển được khung hình phạt cho đối tượng được TGPL".

Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia, hiện còn rất nhiều rào cản trong việc tiếp cận và sử dụng pháp lý của người dân. Nguyên nhân là do trình độ dân trí còn thấp, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, biên giới hải đảo. Chính vì vậy, việc truyền đạt thông tin pháp luật đến người dân chưa đầy đủ, phương thức truyền thông về TGPL còn có chỗ chưa phù hợp nên người dân chưa biết đến hoạt động TGPL. Đã thế ở không ít địa phương, mạng lưới tổ chức pháp lý còn mỏng, trình độ, năng lực, kỹ năng của một số người thực hiện TGPL còn hạn chế. Cùng với đó, ngân sách địa phương cấp cho hoạt động TGPL còn ít nên không thể bảo đảm để thực hiện tất cả hoạt động TGPL...

Hằng năm, Cục TGPL đã tổ chức các lớp tập huấn nhằm trang bị cho đội ngũ TGPL các kiến thức chuyên sâu về luật trợ giúp cũng như kỹ năng về TGPL trong lĩnh vực hình sự, dân sự, hành chính... Học viện Tư pháp cũng tiến hành rà soát nhu cầu, tổ chức lớp bồi dưỡng pháp lý bảo đảm cho các trợ giúp viên có đủ điều kiện nâng ngạch. Tuy nhiên, để tiếp tục nâng cao năng lực cho đội ngũ TGPL, ông Cù Thu Anh, Phó cục trưởng Cục TGPL cho rằng: “Thời gian tới cần khảo sát, đánh giá nhu cầu, tăng cường năng lực của đội ngũ người thực hiện TGPL để tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng nâng cao trình độ, năng lực TGPL của họ. Cục TGPL và các trung tâm TGPL nhà nước tăng cường các lớp tập huấn với nội dung đa dạng như cập nhật kiến thức pháp luật, kiến thức chung về nghiệp vụ TGPL, kỹ năng thực hiện TGPL trong các lĩnh vực dân sự, hình sự, hành chính, kỹ năng TGPL cho các đối tượng đặc thù, như: Trẻ em, phụ nữ, người khuyết tật, nạn nhân mua bán người, kỹ năng thực hiện các vụ việc phức tạp... Quan trọng hơn là sớm hoàn thiện bộ công cụ đánh giá, nâng cao năng lực của người thực hiện TGPL cũng như nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ TGPL của người dân nói chung, người nghèo, đối tượng người yếu thế nói riêng”.

ĐỨC THỊNH