Ứng dụng công nghệ giao thông thông minh

Tại Hội thảo khoa học “Kinh nghiệm quốc tế trong quản lý, vận hành khai thác đường cao tốc và đề xuất ứng dụng tại Việt Nam”, Phó cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng) Nguyễn Thanh Hoài cho biết, sự phát triển nhanh chóng của hệ thống đường bộ cao tốc đặt ra thách thức lớn về quản lý, vận hành và bảo trì. Các tuyến cao tốc của Việt Nam được đầu tư trong nhiều giai đoạn, với quy mô, tiêu chuẩn và công nghệ khác nhau, dẫn đến sự không đồng bộ trong tổ chức khai thác.

Hiện nay, trên thế giới, các hệ thống đường cao tốc đã phát triển ở mức độ hoàn chỉnh, gắn liền với các trung tâm điều hành thông minh, dữ liệu dùng chung và giám sát toàn tuyến. Từ kinh nghiệm thế giới, Việt Nam cần nhanh chóng tiếp cận thông lệ quốc tế, ứng dụng công nghệ tiên tiến để hướng tới mục tiêu an toàn hơn, thông minh hơn, hiệu quả hơn, bền vững hơn.

 Trung tâm điều hành của Công ty Cổ phần Giao thông số Việt Nam (Viettel ePass).

Trong đó, chú trọng ứng dụng chuyển đổi số, điều hành thông minh, dữ liệu thời gian thực, giám sát bằng trí tuệ nhân tạo và cơ chế cảnh báo sớm, giúp dự báo và ngăn ngừa tai nạn thay vì xử lý sau khi tai nạn xảy ra. Điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các Khu Quản lý đường bộ, Sở Xây dựng, nhà đầu tư dự án BOT và Ban Quản lý dự án để xây dựng hệ thống quản lý khoa học, tiên tiến, giảm thiểu rủi ro.

Hiện nay, Bộ Xây dựng và Cục Đường bộ Việt Nam đang triển khai hệ thống giao thông thông minh (ITS) trên các đoạn tuyến cao tốc Bắc-Nam, hướng tới việc hình thành Trung tâm quản lý giao thông thông minh quốc gia trong giai đoạn 2026-2030. Hệ thống này sẽ kết nối các trung tâm chỉ huy của lực lượng chức năng, trung tâm điều hành đô thị lớn và cơ sở dữ liệu quốc gia phục vụ giám sát, chỉ huy, cảnh báo và điều phối giao thông toàn mạng lưới.

Trạm thu phí tự động không dừng trên tuyến cao tốc Hà Nội - Hải Phòng 

Vai trò đặc biệt quan trọng của trạm dừng nghỉ

Cùng với mở rộng mạng lưới đường cao tốc, các trạm dừng nghỉ cũng ngày càng được quan tâm hơn, được xác định là hạng mục thiết yếu, không thể thiếu. Bà Phan Thị Thu Hiền, Phó cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam nhấn mạnh, trạm dừng nghỉ có vai trò đặc biệt quan trọng, bởi trên đường cao tốc, việc dừng đỗ tự do bị cấm, phương tiện chỉ được dừng tại các khu vực quy định. Theo quy chuẩn, các tuyến cao tốc đều có khu vực dừng đỗ khẩn cấp và trạm dừng nghỉ để lái xe và hành khách có điểm nghỉ ngơi an toàn. Đồng thời, theo Luật Đường bộ Việt Nam, thời gian lái xe của tài xế có giới hạn, vì vậy trạm dừng nghỉ giúp họ và hành khách nghỉ ngơi, phục vụ các nhu cầu cá nhân trong suốt hành trình.

 Trạm dừng nghỉ Xuân Khiêm trên tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông.

Về đầu tư xây dựng trạm dừng nghỉ trên các tuyến cao tốc, theo quy hoạch, mạng lưới cao tốc Bắc-Nam phía Đông có 24 trạm dừng nghỉ. Hiện nay, 21 trạm đã triển khai đấu thầu và ký hợp đồng, trong đó, 4 trạm đã hoàn thiện và khai thác hiệu quả, 17 trạm còn lại đang được hoàn thành. So với các tuyến quốc lộ, trạm dừng nghỉ trên cao tốc được bổ sung hai công trình bắt buộc: Trạm cấp nhiên liệu và trạm phục vụ công tác cấp cứu, cứu hộ phương tiện.

Ông Đặng Văn Chung, Phó chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cho rằng, khi nói về đường cao tốc, cần hình dung rõ, kết cấu hạ tầng của cao tốc bắt buộc phải có trạm dừng nghỉ. Khi tuyến đường được thông xe, trạm dừng nghỉ phải được đưa vào hoạt động đồng thời; không thể tồn tại tình trạng đường thông xe nhưng trạm dừng nghỉ chưa có. Đây là yêu cầu tối thiểu để bảo đảm sinh hoạt, an toàn và sức khỏe cho lái xe.

 Một trạm dừng nghỉ đang được đầu tư xây dựng.

Theo ông Đặng Văn Chung, trạm dừng nghỉ là hạng mục bắt buộc phải có, nhưng phải làm đúng, đủ và minh bạch. Điều quan trọng là hoàn thiện cơ chế, quản lý hiệu quả để người dân được hưởng dịch vụ tương xứng khi tham gia giao thông trên hệ thống cao tốc.

Nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của trạm dừng nghỉ trên cao tốc, Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp đánh giá, trạm dừng nghỉ không chỉ liên quan trực tiếp đến an toàn giao thông mà còn góp phần tạo điều kiện phát triển kinh tế, nâng cao đời sống người dân khu vực lân cận, đồng thời là không gian phát triển văn hóa, quảng bá du lịch của từng vùng, từng địa phương.

"Nếu chất lượng dịch vụ không được bảo đảm, điều này không chỉ ảnh hưởng đến an toàn giao thông mà còn có thể tạo ra tâm lý tiêu cực, khiến người tham gia giao thông không còn mặn mà với việc sử dụng đường cao tốc và lựa chọn các loại hình giao thông khác", Luật sư Đặng Văn Cường chia sẻ.

Theo Luật sư Đặng Văn Cường, việc xây dựng và ban hành quy chuẩn về chất lượng dịch vụ trạm dừng nghỉ trên cao tốc là yêu cầu cần thiết. Quy chuẩn này cần mang tính tổng hợp, hệ thống hóa các quy định đang rải rác trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau, đồng thời xác lập những chuẩn mực tối thiểu mà các trạm dừng nghỉ bắt buộc phải tuân thủ. Đây cũng sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để cơ quan quản lý Nhà nước thực hiện công tác kiểm tra, giám sát nhằm từng bước nâng cao chất lượng dịch vụ trạm dừng nghỉ trên các tuyến cao tốc.