Những ngày đầu tháng 6, chúng tôi có mặt tại xã Na Mèo-một trong những xã có diện tích rừng luồng, nứa, vầu bị khô nhiều nhất. Ông Lò Văn Chục ở bản Bo Hiềng, xã Na Mèo, là một trong những hộ có diện tích rừng luồng, nứa, vầu lớn. Gia đình ông có hơn 7ha trồng luồng.

“Được cán bộ xã tuyên truyền các biện pháp phòng cháy, chữa cháy rừng, gia đình tôi phân công các thành viên thay nhau kiểm tra diện tích rừng luồng, nứa, vầu bị khô. Những ngày nắng nóng, chúng tôi càng phải để ý hơn, không để xảy ra sơ suất làm ảnh hưởng đến rừng của gia đình và của địa phương”, ông Chục chia sẻ.

Lực lượng chức năng cùng người dân kiểm tra rừng tại xã Na Mèo, tỉnh Thanh Hóa. 

Nắng nóng kéo dài, các khu rừng luồng, nứa, vầu trên địa bàn xã Na Mèo được chính quyền địa phương và lực lượng chức năng xác định là khu vực cần đặc biệt quan tâm. Khi luồng, nứa, vầu bị khô héo, lượng vật liệu cháy dưới tán rừng tăng cao, nguy cơ phát sinh cháy rừng cũng lớn hơn, nhất là trong điều kiện thời tiết hanh khô, gió mạnh.

Thực trạng này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập của người dân mà còn tiềm ẩn nguy cơ cháy rừng nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Vì vậy, xã đã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân, chủ rừng nâng cao ý thức bảo vệ và phòng cháy, chữa cháy rừng; đồng thời phối hợp với các lực lượng chức năng tăng cường tuần tra, canh gác tại những khu vực trọng điểm, kiểm soát người ra vào rừng trong những ngày nắng nóng.

Trao đổi với chúng tôi, anh Nguyễn Ngoại Giao, cán bộ Trạm Kiểm lâm Na Mèo cho biết: “Chúng tôi xác định phòng cháy, chữa cháy rừng phải đi trước một bước, lấy phòng là chính, phát hiện sớm, xử lý kịp thời, không để cháy lan, cháy lớn. Tại các bản có nguy cơ cháy cao, chính quyền xã Na Mèo yêu cầu trưởng bản, các tổ, đội quần chúng bảo vệ rừng, lực lượng dân quân, công an xã và kiểm lâm địa bàn thường xuyên bám nắm tình hình. Việc sử dụng lửa trong sinh hoạt, sản xuất, xử lý thực bì, đốt nương rẫy được tuyên truyền, nhắc nhở liên tục”.

Từ thực tế ở Na Mèo cho thấy, phòng cháy rừng không thể chỉ trông chờ vào lực lượng chuyên trách. Khi mỗi chủ rừng, mỗi hộ dân hiểu rõ trách nhiệm của mình, những nguy cơ cháy rừng sẽ được nhận diện và kiểm soát sớm hơn. Cùng với tuyên truyền trực tiếp tại thôn, bản, xã còn lồng ghép nội dung bảo vệ và phòng cháy, chữa cháy rừng trong các cuộc họp dân; vận động các đoàn thể, nhà trường, đoàn thanh niên cùng tham gia tuyên truyền, nhắc nhở người dân, thanh, thiếu niên không chặt phá rừng, không sử dụng lửa bừa bãi trong và ven rừng.

Không chỉ ở Na Mèo, nhiều địa phương khác của Thanh Hóa cũng đang bước vào cao điểm phòng cháy, chữa cháy rừng với tinh thần chủ động. Tại khu vực Hà Trung, nơi có hơn 5.600ha rừng, trong đó hơn 2.100ha có nguy cơ cháy cao, chủ yếu là rừng thông, keo, bạch đàn, lực lượng kiểm lâm và chính quyền địa phương duy trì các chốt trực tại khu vực xung yếu, tăng cường tuần tra, kiểm soát người ra vào rừng. Với đặc điểm rừng thông có thảm thực bì dày, dễ bắt lửa, việc làm đường băng cản lửa, phát dọn thực bì và quản lý nguồn lửa được coi là giải pháp quan trọng. 

Ông Vũ Văn Đồng, chủ rừng ở thôn Nhân Lý, xã Hà Trung cho biết, gia đình ông nhận trông coi, bảo vệ 8ha rừng thông phòng hộ từ năm 2005. Qua tuyên truyền của kiểm lâm và chính quyền địa phương, gia đình luôn chú ý dọn thực bì đúng cách, gom thành từng đống nhỏ, đốt vào thời điểm phù hợp và chờ lửa tắt hẳn mới rời đi. Gia đình ông còn đầu tư làm đường băng cản lửa để bảo vệ diện tích rừng được giao. Nhờ vậy, nhiều năm qua, diện tích rừng phát triển ổn định, không xảy ra cháy.

Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thanh Hóa, toàn tỉnh hiện có hơn 48.500ha rừng tại 144 xã, phường nằm trong vùng trọng điểm, có nguy cơ cháy cao. Ngay từ đầu năm 2026, ngành kiểm lâm đã phối hợp với chính quyền các địa phương triển khai những giải pháp quản lý nghiêm người ra vào rừng, tăng cường tuần tra liên ngành, rà soát vùng trọng điểm cháy, bổ sung phương án huy động lực lượng, phương tiện, hậu cần khi có tình huống xảy ra. Tại các khu vực nguy cơ cháy rừng cấp nguy hiểm và cực kỳ nguy hiểm, lực lượng chức năng duy trì trực 24/24 giờ, kiểm soát chặt nguồn lửa, phương tiện và hoạt động sản xuất gần rừng.

Bên cạnh việc tuần tra, Thanh Hóa cũng từng bước ứng dụng công nghệ vào giám sát cháy rừng. Hệ thống camera IP chuyên dụng được lắp đặt tại một số khu vực trọng điểm đã hỗ trợ phát hiện sớm khói, lửa từ xa, giúp lực lượng chức năng có thêm kênh theo dõi, cảnh báo và xử lý kịp thời. Tuy nhiên, ở những địa bàn miền núi, biên giới như Na Mèo, yếu tố quyết định vẫn là sự bám sát cơ sở, nắm chắc địa bàn, phát huy vai trò của trưởng bản, người có uy tín, chủ rừng và nhân dân.