Âm nhạc kể chuyện ba miền Tổ quốc

Trong đêm đầu năm 2026, Khu di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám trở nên rộn ràng khi chào đón đông đảo du khách đến tham dự chương trình “Âm sắc Việt”. Dưới ánh đèn vàng dịu, công chúng thong thả dạo bước qua những không gian tiêu biểu như: Khuê Văn Các, giếng Thiên Quang, khu Bái Đường… Tại mỗi điểm dừng đều có khu vực tổ chức các hoạt động trình diễn của các nghệ nhân làm nón, đan cói, thêu, nặn tò he. Các khu vực được sắp đặt hài hòa với cảnh quan kiến trúc cổ kính, mở ra trải nghiệm vừa gần gũi, vừa giàu chiều sâu văn hóa.

Du khách tìm hiểu nghề truyền thống tại Khu di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám.

Từ những không gian trải nghiệm ấy, dòng người nô nức quy tụ về khu Thái Học, nơi diễn ra buổi trình diễn âm nhạc truyền thống Việt Nam. Những chiếc chiếu mới còn thơm mùi cói được trải sẵn; trà nóng cùng các thức quà dân dã như: Kẹo lạc, kẹo dừa, kẹo mạch nha được bày biện trong những khay gỗ khảm xà cừ phục vụ khán giả. Trong ánh đèn dầu, những câu chuyện rôm rả, tiếng cười hân hoan vang lên khi chờ đợi buổi biểu diễn, như gợi lại không khí quây quần thân thuộc của những buổi xem hát nơi sân đình xưa.

Khi khán giả đã yên vị, buổi trình diễn âm nhạc chính thức bắt đầu. Những làn điệu dân ca mang đậm dấu ấn ba miền như “Cò lả”, “Cây trúc xinh” của vùng Bắc Bộ, “Lý Mười thương” của xứ Huế hay những giai điệu đờn ca tài tử của vùng Nam Bộ lần lượt ngân vang. Các ca khúc được thể hiện qua tiếng đàn nhị của NSƯT Dương Thùy Anh, hòa quyện cùng đàn tỳ bà, đàn tranh, sáo, trống… của các sinh viên trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội, tạo nên một dòng chảy âm nhạc liền mạch, đưa người nghe bước vào câu chuyện kể về vẻ đẹp và chiều sâu văn hóa của mảnh đất hình chữ S.

 Tiết mục biểu diễn tại chương trình “Âm sắc Việt”.

NSƯT Dương Thùy Anh chia sẻ: “Tôi và các học trò đã dành gần một tháng để xây dựng và tập luyện các tiết mục. Thông qua buổi biểu diễn, sinh viên không chỉ giới thiệu âm nhạc dân tộc đến công chúng mà còn được thể hiện toàn diện khả năng biểu diễn, từ chơi nhạc cụ đến ca hát, múa. Qua đó, tinh thần trao truyền di sản và sự tiếp nối giữa các thế hệ được thể hiện rõ nét, phù hợp với truyền thống đạo học của Văn Miếu – Quốc Tử Giám”.

Bài hát “Nối vòng tay lớn” của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn vang lên khép lại buổi biểu diễn, đã để lại dư âm lắng đọng trong lòng khán giả. Đó như một lời kết đầy ý nghĩa, gợi mở thông điệp rằng mạch nguồn văn hóa của dân tộc là sự hòa quyện của các dòng chảy văn hóa từ Bắc tới Nam. Tất cả cùng vận động không ngừng, tạo nên sức sống mạnh mẽ cho bản sắc Việt Nam.

Chị Nguyễn Thu Hương (sinh năm 1990, ngụ tại phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) chia sẻ: “Nghe nhạc dân tộc trong không gian Văn Miếu – Quốc Tử Giám về đêm là một trải nghiệm rất đặc biệt. Tôi cảm giác như được chạm vào ký ức văn hóa, vừa gần gũi, vừa tự hào, và thấy những giá trị truyền thống vẫn đang tiếp tục sống động trong đời sống hôm nay”.

Đa dạng hóa cách tiếp cận di sản

Chương trình “Âm sắc Việt” do Trung tâm hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám tổ chức là hoạt động tiếp nối chuỗi chương trình trải nghiệm đêm đang được triển khai tại Khu di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Qua đó, khẳng định Văn Miếu – Quốc Tử Giám không chỉ như biểu tượng của khoa bảng và học thuật, mà còn là không gian hội tụ, lan tỏa đạo học Việt Nam theo nghĩa toàn diện và sâu sắc.

Bà Đường Ngọc Hà, Phó giám đốc Trung tâm hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám, chia sẻ: “Học không đơn thuần là học chữ, học kinh sách, mà còn là quá trình trao truyền nghề nghiệp, kỹ năng và tinh hoa văn hóa giữa các thế hệ thầy – trò, nghệ nhân – nghệ sĩ. Chương trình “Âm sắc Việt” đã lựa chọn âm nhạc và nghệ thuật truyền thống làm phương tiện biểu đạt, giúp mở rộng cách tiếp cận giá trị giáo dục của Văn Miếu – Quốc Tử Giám trong đời sống hiện nay”.

  Chương trình “Âm sắc Việt” thu hút đông đảo du khách. 

Ở góc độ rộng hơn, chương trình “Âm sắc Việt” còn là mô hình tiếp cận di sản mang tính diễn giải. Sử dụng không gian Văn Miếu – Quốc Tử Giám làm bối cảnh cho các hoạt động âm nhạc và trải nghiệm di sản đã cho thấy nỗ lực kích hoạt sức sống di sản thông qua thực hành văn hóa, thay vì đặt di tích, di sản trong trạng thái tĩnh, chỉ để tham quan và chiêm bái.

Ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, bày tỏ: “Qua chương trình, chúng tôi muốn lan tỏa thông điệp rằng di sản không chỉ để chiêm ngưỡng, mà còn để lắng nghe, cảm nhận và học hỏi. Đồng thời, chương trình cũng là bước thử nghiệm nhằm đa dạng hóa các sản phẩm văn hóa đêm tại Khu di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám, hướng tới phát huy bền vững các giá trị di tích, di sản trong đời sống hôm nay”.

Từ những định hướng ấy, Văn Miếu – Quốc Tử Giám đang từng bước được xây dựng như một không gian văn hóa sống, nơi đạo học hiện diện qua sự kết nối và trao truyền, góp phần dung hòa giữa bảo tồn và sáng tạo để các giá trị lịch sử – văn hóa tiếp tục lan tỏa bền bỉ trong đời sống đương đại.