Trong lịch sử giáo dục Việt Nam, nền khoa cử Nho học đã đào tạo nhiều thế hệ hiền tài, có đóng góp quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Không chỉ ghi dấu bằng thành tựu học thuật, một số nhà khoa bảng còn trực tiếp truyền bá tri thức, phát triển kỹ nghệ dân gian, góp phần hình thành và lưu truyền những nghề thủ công truyền thống. Những đóng góp ấy được nhân dân ghi nhận, tôn vinh là tổ nghề.

Ông Nguyễn Văn Tú, Phó giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám phát biểu khai mạc triển lãm. 

Triển lãm giới thiệu câu chuyện về 8 vị Tiến sĩ được khắc tên trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, gắn với 8 nghề thủ công truyền thống, cùng danh nhân Đặng Huy Trứ với những đóng góp đối với nghề nhiếp ảnh ở Việt Nam. Mỗi không gian trưng bày là một lát cắt về lịch sử hình thành, phát triển của nghề, đồng thời tái hiện những giá trị văn hóa, tri thức và sức sáng tạo được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Điểm đáng chú ý là các câu chuyện lịch sử không chỉ được giới thiệu qua tư liệu, hình ảnh mà còn được chuyển tải bằng những tác phẩm nghệ thuật và hoạt động thực hành nghề. Tại không gian nghề in mộc bản gắn với Tiến sĩ Lương Như Hộc, công chúng có dịp tìm hiểu kỹ thuật in ấn truyền thống qua phần trình diễn của nghệ nhân Liễu Chàng Công Đạt và các tác phẩm khắc gỗ của nhiều nghệ sĩ. Không gian nghề dệt chiếu gắn với Tiến sĩ Phạm Đôn Lễ có sự kết hợp giữa nghệ thuật sắp đặt và sản phẩm của nghệ nhân làng chiếu cói Nga Sơn (Thanh Hóa).

Khách tham quan chiêm ngưỡng, tìm hiểu các tác phẩm tại triển lãm. 

Các nghề sơn ta, ép dầu, dệt lượt, thêu, thuộc da và dát thiếc cũng được giới thiệu qua nhiều hình thức thể hiện, từ hội họa, điêu khắc, thiết kế đến sản phẩm thủ công. Đặc biệt, câu chuyện về danh nhân Đặng Huy Trứ được tiếp nối bằng những thực hành hình ảnh đương đại của nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn, nhiếp ảnh gia Phạm Duy và sinh viên ngành Nhiếp ảnh nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Dưới sự giám tuyển của nghệ sĩ, giảng viên Nguyễn Thế Sơn, triển lãm được xây dựng như một cuộc đối thoại giữa tư liệu lịch sử, sản phẩm nghề thủ công và nghệ thuật đương đại. Thay vì chỉ tái hiện tiểu sử các danh nhân, những câu chuyện về di sản được chuyển tải qua nhiều chất liệu, hình thức sáng tạo như mộc bản khắc gỗ, sơn mài, tranh thêu, sản phẩm dệt, điêu khắc, nhiếp ảnh và nghệ thuật sắp đặt.

Thạc sĩ, Giám tuyển Nguyễn Thế Sơn giới thiệu những nội dung trưng bày tại triển lãm “Tổ nghề và danh Nho nước Việt” tới khách tham quan. 

Thông qua việc kết nối quá khứ với hiện tại, triển lãm góp phần tôn vinh truyền thống hiếu học, tinh thần trọng tri thức và ý thức sáng tạo của dân tộc. Đây cũng là cách tiếp cận di sản theo hướng gần gũi, sinh động hơn, để những giá trị văn hóa truyền thống không chỉ được lưu giữ trong tư liệu, hiện vật mà tiếp tục hiện diện, truyền cảm hứng trong đời sống đương đại.

Triển lãm “Tổ nghề và danh Nho nước Việt” diễn ra từ ngày 9-11 đến 5-12-2026 tại Nhà Tiền đường, khu Thái Học, Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội).