Chúng ta đã, đang và sẽ ứng xử thế nào đối với Vịnh Hạ Long – báu vật thiên nhiên của đất nước, di sản – kỳ quan thiên nhiên thế giới? Thêm một lần thăm Vịnh Hạ Long những ngày mùa thu này, chúng tôi được biết và chứng kiến những cố gắng nhiều mặt của chính quyền, các cơ quan chức năng, các doanh nghiệp và nhân dân của thành phố Hạ Long nói riêng, tỉnh Quảng Ninh nói chung tìm câu trả lời cho nỗi trăn trở trên. Rất đáng ghi nhận nhiều phần việc đã làm được, tuy nhiên để giữ gìn trọn vẹn vẻ đẹp thiên tạo của Vịnh Hạ Long ngăn ngừa tác động tiêu cực của các quá trình khai thác các mỏ than, đô thị hóa, phát triển du lịch, giao thông vận tải… với tốc độ cao thực sự là một thách thức lớn với hệ thống những bài toán nan giải.

Du thuyền gỗ - tại sao?

Dễ dàng nhận thấy bức tranh du lịch trên Vịnh Hạ Long hôm nay đã khác hẳn với năm, bảy năm trước.

Chỉ trong vòng dăm năm đầu thế kỷ 21, toàn bộ số du thuyền nhỏ chở được vài chục người như những chiếc tàu đò, tác ráng miền sông nước đồng bằng sông Cửu Long đã hoàn toàn biến mất. Cảnh chen chúc nhộn nhạo nơi bến thuyền, rác nổi từng đám trên mặt biển do những con thuyền này tạo ra (vì không có chỗ để rác trên thuyền) cũng đã biến mất. Người Hạ Long bắt nhạy với nhu cầu ngày càng cao, sang của khách. Họ đến thăm Vịnh Hạ Long với khát khao được gần gũi với thiên nhiên hoang sơ, với đòi hỏi dịch vụ thuận tiện, đầy đủ nhất, với ý thức trân trọng một danh thắng. Tàu gỗ (sản phẩm gần gũi với thiên nhiên hơn tàu sắt) loại lớn, có phòng nghỉ, khu vệ sinh riêng biệt, có mặt boong ngồi ngắm cảnh, có dịch vụ ăn uống đảm bảo tiêu chuẩn, thoả mãn khẩu vị… đáp ứng được những nhu cầu đó.

Vịnh Hạ Long thanh bình lại càng trở nên thanh bình hơn khi những chiếc du thuyền gỗ lướt đi êm ái đan xen. Bên con tàu lớn, những chiếc thuyền kayak do du khách chèo tay bơi quanh các đảo. Về đêm, những con thuyền hắt những quầng sáng làm mặt nước thêm lung linh, sinh động. Đương nhiên, để “hạm đội” du thuyền Hạ Long ngày càng trở nên hiền hòa, thân thiện với môi trường phải có bàn tay của những cơ quan quản lý. Ban Quản lý Vịnh Hạ Long thành lập từ năm 2003 đã là một cánh tay khá đắc lực giúp tỉnh Quảng Ninh quản lý, bảo vệ cảnh đẹp thiên nhiên, đưa mọi hoạt động trên Vịnh vào trật tự: Những du thuyền “bạc tỷ” kia sẽ không được phép đóng nếu chưa được duyệt về thiết kế; chúng cũng sẽ không được hoạt động nếu như đội thanh tra môi trường phát hiện thiếu an toàn hoặc để xả rác hoặc dầu ra biển.

Trên các đảo và trong các hang động, với hệ thống cầu cảng, đường tham quan được xây dựng thuận tiện, hợp lý, kết hợp với mạng lưới những người quản lý, hướng dẫn, hiện tượng du khách xâm phạm, làm mất vệ sinh các thảm cây, bãi biển, hang động hầu như không xảy ra. Mới đây, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long đã là nơi đầu tiên thực hiện việc cấm mô tô nước hoạt động, ngăn ngừa nguy cơ gây náo động và mất an toàn trong Vịnh. Ngay trước xu hướng phát triển của thuyền gỗ và khách sạn, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long và Sở Du lịch Quảng Ninh cũng đã thống nhất hạn chế về số lượng và dừng hẳn việc đóng những thuyền nhỏ, xây khách sạn nhỏ. Du lịch Hạ Long đã bắt đầu một giai đoạn nâng cấp mới vừa phát triển kinh doanh theo chiều sâu vừa đảm bảo giữ gìn danh thắng, môi trường.

Những bài toán khó

Trước khi biết đến một Hạ Long vịnh đẹp và du lịch, từ hơn một trăm năm trước, Quảng Ninh đã là vùng mỏ, nơi có hàng chục vạn người ngày đêm lao động miệt mài cung cấp nguồn năng lượng và hàng hóa xuất khẩu lớn cho đất nước. Lẽ đương nhiên, khai thác, vận chuyển than là một hoạt động sống của con người có khả năng gây ô nhiễm nặng nề. Ngày nay, trên con đường Hà Nội - Hạ Long – Móng Cái, nhiều đoạn đường dài vẫn ngày ngày, cả mưa lẫn nắng, chịu cảnh khói bụi, bùn than do các xe tải cỡ lớn làm vương vãi. Ngay các khu phố lớn của Chí Linh, Mạo Khê, Đông Triều, Cẩm Phả cũng bị bụi than phủ lên. Than từ cảng, từ mỏ, từ các đoàn xe, tàu biển, từ đường phố theo nước mưa tràn xuống vịnh Hạ Long. Không thể dừng việc khai thác than, một đất nước còn nghèo không thể tự cắt một nguồn năng lượng, một nguồn thu lớn. Một bài toán khó chưa thể giải đáp trong thời gian ngắn, song chắc chắn rằng các biện pháp hạn chế ô nhiễm sẽ được thực hiện để một tỉnh, một thành phố, một vùng du lịch-sinh thái sẽ ngày càng phát triển trong lòng một vùng mỏ truyền thống.

Một bài toán lớn khác mới phát sinh đối với Quảng Ninh, Hạ Long chính là quá trình đô thị hóa và phát triển du lịch. Thành phố Hạ Long vốn là một đô thị nhỏ nằm dưới chân các dãy núi ven bờ Vịnh, khi dân cư tập trung nhiều hơn, khách sạn, nhà nghỉ, các khu dịch vụ đô thị và du lịch mở ra nhiều hơn, Hạ Long không những không còn đất xây dựng mà nguy cơ ô nhiễm cũng ngày càng cao hơn. Ở thế bắt buộc, Hạ Long phải san đồi núi, lấp biển để mở rộng không gian. Việc “cực chẳng đã” đã làm cho cảnh núi rừng quanh thành phố những năm tháng này trở nên nham nhở. Không những vậy, việc đổ đất, đổ cát với khối lượng lớn lấp biển đã làm cho các loại cây như xú, vẹt, một số loài thủy sinh không còn nơi sinh sống.

Quảng Ninh, Hạ Long đang là một trong những tiêu điểm điển hình trên đất nước ta trong quá trình thực hiện chiến lược phát triển bền vững, bảo vệ môi trường.

Hạ Long mở rộng

Cách đây tròn 50 năm, tháng 10-1957 Chủ tịch Hồ Chí Minh sau khi thăm Vịnh Hạ Long đã nhắn nhủ: “Cảnh đẹp một người không thể truyền kể cho nhiều người. Các chú phải cùng Bác thưởng thức”. Muốn cho ngày càng nhiều người dân cả nước cũng như du khách quốc tế được tận mắt chiêm ngưỡng, thưởng ngoạn cảnh đẹp Hạ Long, thành phố Hạ Long, du lịch Hạ Long không thể chỉ bó gọn trong khu vực Vịnh với những hoạt động như hiện nay.

Lâu nay, vì đặc điểm không thuận lợi của các bãi biển, Hạ Long so với các khu nghỉ biển trên đất nước ta, du khách đến Hạ Long thường chỉ có mục đích chủ yếu là đi thăm Vịnh. Lịch trình của khách trong nước và quốc tế thường chỉ gói gọn trong một ngày đêm. Điều này là thiệt thòi cho cả phía khách lẫn phía những đơn vị kinh doanh du lịch nhưng cho đến hiện tại, chưa thể có nhiều “tua” thuận tiện, hấp dẫn hơn. Những cố gắng mở bảo tàng trên biển, nhạc nước, biểu diễn cá heo… trên đảo Tuần Châu chưa phải là điều mới lạ, có sức hút đông người. Bài toán mở mang du lịch Hạ Long đang được đặt ra. Tỉnh Quảng Ninh đã có hướng mở rộng khu vực tham quan Vịnh, xây dựng các khu nghỉ dưỡng, giải trí sang các khu vực đảo Quan Lạn, Ngọc Vừng. Khu du lịch quốc tế Tuần Châu đã triển khai thêm tuyến tham quan nối với đảo Cát Bà (Hải Phòng). Rộng hơn, trên khu vực vịnh Bái Tử Long, Vân Phong, khu vực Trà Cổ, Móng Cái, hoàn toàn có thể lập các tua, tuyến du lịch thưởng lãm những cảnh đẹp rộng thoáng hơn, với những loại hình du lịch giải trí đa dạng hơn. Những phương án cải tạo xây dựng đường, cầu, sân bay hiện đã được đưa ra.

Chắc chắn rằng, dù mở mang đến đâu, phát triển như thế nào, người Hạ Long, Quảng Ninh cùng với nhân dân cả nước sẽ luôn phải hướng đến yêu cầu số một: giữ gìn, bảo vệ cảnh đẹp thiên nhiên. Vịnh Hạ Long - danh thắng thiên nhiên luôn là tấm gương soi thái độ, hành động của chúng ta trong công cuộc phát triển bền vững.

MẠNH HÙNG