Các cụ chuốt rơm để chuyển cho các công ty chuyên làm chổi quét nhà, giữ vệ sinh môi trường, vệ sinh công nghiệp. Tay nghề từ xa xưa, bấy lâu nay có lúc tưởng như đã thất truyền khi ngoài chợ xuất hiện loại chổi làm bằng sợi hóa học xanh đỏ đủ màu... Chổi rơm, khi quét nhà không phát rõ tiếng động nên không ảnh hưởng đến giấc ngủ của em thơ, cụ già. Ngọn chổi gồm những sợi mảnh, có độ cứng và đàn hồi vừa đủ để lách vào các khe nhỏ, làm sạch vật dụng mà không bắn bụi tung tóe. Chổi rơm lành tính, có mùi thơm đồng nội, không gây độc cho con người.

Rơm làm chổi vẫn từ cha ông truyền lại-phải là rơm nếp, vì sợi rơm lúa nếp mập, dai, mùi thơm. Chổi rơm nếp quét lâu cùn. Ngày xưa, thường dùng rơm lúa nếp cái hoa vàng. Nay thứ ấy hiếm, được thay thế bằng rơm nếp Hải Phòng. "Nếp Hải Phòng" là tên một giống lúa-sản phẩm nghiên cứu của ngành kỹ thuật nông nghiệp quốc gia. So với rơm nếp cái hoa vàng, rơm nếp Hải Phòng dễ kiếm hơn vì năng suất của giống lúa này cao hơn, chất lượng cũng không thua kém là mấy.

Rơm là phần "lõi" cây lúa, hình ống, bắt đầu từ mắt cuối cùng của thân lúa kể từ gốc lên. Phần nối giữa gốc cây lúa và rơm gọi là rạ. Ngọn rơm là nơi giữ hạt thóc từ khi thành hình đến lúc thu hoạch để trở thành gạo quý. Để tận thu rơm, cần xén sát phần rạ. Sợi rơm càng dài, làm chổi càng chắc vì bện được nhiều mối. Để sợi rơm được sóng suốt, động tác lột bỏ phần lá bọc ngoài và lấy hạt thóc ra khỏi rơm phải khéo léo. Xưa kia, bà con ta thường một tay nắm chặt phần thân rơm, tay kia dùng cái bát ăn cơm để cạo bứt hạt thóc xuôi chiều ngọn rơm. Ngày nay đã có máy tuốt đặc dụng cho khâu này.

Rơm nếp thành chổi phải qua nhiều khâu. Ngay khi hạt lúa vừa đủ độ để có thể thành gạo là phải cắt gốc cây lúa ngay. Như thế, rơm mới cứng và khi được phơi đủ nắng thì vàng óng dậy mùi thơm. Rơm được phơi khô dưới nắng trời; nếu dính nước mưa, rơm ỉu rũ, không làm chổi được nữa. Nhưng lạ thay, gặp những dịp nắng kéo dài, rơm để liên tục ngày phơi nắng, đêm phơi sương thì khi khô kiệt mới dai và thơm nhất. Từng loại được sắp thành những bó nhỏ, thường là vừa một chít tay, mang xếp thành khối, có cách ẩm để chuyển dần sang khâu bện rơm thành chổi. Mỗi ngày, người mới thạo việc bện được đôi ba cái chổi; trong khi đó, người lành nghề bện hàng chục cái.

Có câu ca rằng, "Lúa gặt rồi còn để lại rơm thơm"! Rơm thơm vào tay người nông dân làng An Nghiệp, trở thành nguồn thu nhập khá ổn định. Rơm thơm An Nghiệp cũng góp phần rèn tính cần cù, khéo tay, giữ nghề dân gian, tạo ra sản phẩm quét dọn vệ sinh phù hợp với nhiều gia đình, cơ quan, đơn vị.

PHẠM XƯỞNG