Tục lệ thiêng liêng “Tháng Tám giỗ Cha”

Chúng tôi đến Khu di tích quốc gia đặc biệt Côn Sơn-Kiếp Bạc (TP Hải Phòng) vào một buổi chiều thu cuối tháng 9. Trong tiết trời dịu mát, những vạt nắng nhẹ trải xuống dòng sông Lục Đầu, len qua những tán cây cổ thụ càng khiến cho vùng đất thiêng trở nên thanh bình. Men theo con đường dẫn vào chùa Côn Sơn, đền thờ Nguyễn Trãi, đền Kiếp Bạc, chúng tôi cảm nhận rõ sự giao hòa giữa cảnh sắc thiên nhiên và những giá trị văn hóa, lịch sử. Đây không chỉ là nơi tưởng niệm những bậc danh nhân kiệt xuất như Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi... mà còn là điểm hội tụ của những câu chuyện lịch sử, những giá trị văn hóa và tín ngưỡng đã bền bỉ được trao truyền qua nhiều thế hệ.

 Lễ rước văn, rước bộ từ chùa Côn Sơn về đền Nguyễn Trãi. Ảnh: THIỆN TÍN

Hiếm có lễ hội nào trên đất nước ta được tổ chức 2 lần trong năm như Côn Sơn, Kiếp Bạc. Lễ hội mùa xuân được tổ chức nhằm tưởng niệm Đệ tam Tổ Trúc Lâm-Huyền Quang Tôn giả cùng danh nhân có công với đất nước. Lễ hội mùa thu nhằm tưởng nhớ đến các anh hùng dân tộc, trong đó đặc biệt là Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, lễ hội mà dân gian vẫn gọi là "Tháng Tám giỗ Cha".

Năm nay, Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa thu năm 2026 diễn ra trong 9 ngày, từ 26-9 đến 4-10 (từ ngày 16 đến 24-8 âm lịch). Cùng với những tục lệ thiêng gắn với lễ tưởng niệm 726 năm Ngày mất của Anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo, 584 năm Ngày mất của Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi, lễ hội càng trở nên đặc biệt hơn khi đánh dấu sự kiện công bố bộ nhận diện thương hiệu Di sản thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc.

Ngay từ những ngày đầu lễ hội, không khí tại khu di tích đã rộn ràng mà vẫn giữ được vẻ thành kính, trang nghiêm vốn có. Buổi tối khai hội, không gian Kiếp Bạc như được đánh thức bởi tiếng trống. Chương trình nghệ thuật “Vạn Kiếp-Hào khí ngàn năm” mở đầu cho mùa lễ hội bằng những lớp diễn giàu màu sắc lịch sử và văn hóa. Những hồi trống khi khoan thai, lúc dồn dập vọng giữa núi sông Vạn Kiếp, gợi nhớ một thời quân dân nhà Trần luyện quân, dựng thế trận trong cuộc chiến đấu chống quân xâm lược Mông-Nguyên vào thế kỷ 13. Tiếp nối truyền thống hào hùng, các ca khúc “Côn Sơn hồn nước ngàn thu-Tiếng đàn Côn Sơn”, “Về miền di sản”... được thể hiện khí thế bởi các nghệ sĩ, ca sĩ cùng lực lượng nghệ thuật. Theo bà Đồng Thị Xuyên, 80 tuổi, trú tại xã An Thành, TP Hải Phòng: So với trước đây, không gian lễ hội năm nay được mở rộng, khang trang. Công tác tổ chức lễ hội văn minh và nhiều trải nghiệm hấp dẫn hơn.

Viết tiếp dòng chảy di sản văn hóa thế giới

Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa thu năm 2026 diễn ra đúng dịp kỷ niệm một năm Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) ghi danh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc là di sản văn hóa đại diện của nhân loại. Để xứng đáng với tầm vóc của một di sản thế giới, thời gian qua, UBND TP Hải Phòng chỉ đạo các đơn vị liên quan tổ chức chỉnh trang khuôn viên khu di tích; công tác quản lý, bảo tồn và phát huy di sản cũng được chú trọng bằng nhiều cách làm mới.

Nghi thức tưởng niệm 584 năm Ngày mất của Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi. Ảnh: THIỆN TÍN

Có mặt tại chùa Côn Sơn, đền thờ Nguyễn Trãi, đền Kiếp Bạc, chúng tôi thấy rõ sự đổi thay trong việc mở rộng không gian di tích. Hình ảnh tư liệu, mã QR được bố trí để du khách có thể tìm hiểu sâu hơn về di tích cũng như các anh hùng dân tộc; loa đài thông báo du khách cần tuân thủ những quy định bảo đảm văn minh, lịch sự. Năm nay, lễ hội vẫn giữ những nghi lễ truyền thống như cáo yết, rước văn, khai ấn đền Kiếp Bạc, cầu an, hội hoa đăng, rước bộ, tế và giỗ Đức Thánh Trần. Bên cạnh đó là những hoạt động văn hóa, nghệ thuật, múa rối nước, làng nghề, ẩm thực, quảng bá du lịch và xúc tiến thương mại. Bà Nguyễn Thị Thùy Liên, Trưởng ban Quản lý di tích Côn Sơn, Kiếp Bạc cho biết: "Ban quản lý thường xuyên kiểm tra, nắm tình hình để kịp thời xử lý vấn đề phát sinh nhằm nâng cao chất lượng phục vụ du khách".

Đồng chí Nguyễn Minh Hùng, Phó chủ tịch UBND TP Hải Phòng, Trưởng ban tổ chức Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa thu năm 2026 khẳng định: "Hải Phòng xác định việc bảo vệ di sản phải gắn liền với bảo vệ môi trường cảnh quan, không gian văn hóa và di sản phi vật thể, trong đó nhân dân đóng vai trò chủ thể, vừa trực tiếp gìn giữ, vừa thụ hưởng những giá trị di sản mang lại. Bộ nhận diện thương hiệu di sản thế giới là sự cam kết về một "di sản chung-tầm nhìn chung-trách nhiệm chung" giữa các địa phương. Qua đó, góp phần lan tỏa rộng rãi hình ảnh Côn Sơn, Kiếp Bạc đến bạn bè quốc tế, đồng thời khơi dậy lòng tự hào, trách nhiệm và quyết tâm gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa quý báu của cha ông cho các thế hệ mai sau”.