Khéo léo, nhịp nhàng trong phần thi gói, nấu bánh chưng

Ngay từ sáng sớm, tại sân Trung tâm lễ hội, Khu di tích lịch sử Đền Hùng (xã Hy Cương, tỉnh Phú Thọ) đã trở nên nhộn nhịp. Các đội thi nhanh chóng ổn định vị trí, chuẩn bị bước vào phần thi gói bánh chưng. Mỗi đội gồm 3 nghệ nhân, cùng phối hợp thực hiện các công đoạn từ xếp lá, đong gạo, cho nhân đến buộc lạt. Theo quy định, các đội phải hoàn thành 10 chiếc bánh chưng từ 5kg gạo nếp, 1kg đỗ xanh và 1kg thịt lợn trong thời gian tối đa 8 phút, trước khi đưa vào nấu trong 5 giờ.

Các nghệ nhân nhanh tay xếp lá, đong gạo, đặt nhân, buộc lạt trong một nhịp điệu dứt khoát và thuần thục. Những sợi lạt tre được siết chặt không chỉ để giữ dáng bánh, mà còn gói ghém trong đó cả nếp nghề truyền lại qua nhiều thế hệ. Có đội làm việc nhanh gọn, dứt khoát; có đội lại cẩn trọng từng chi tiết, nhưng tất cả đều đảm bảo yêu cầu kỹ thuật. Nhiều đội thi hoàn thành phần gói chỉ trong khoảng 3 đến 5 phút nhờ chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước cùng sự nhanh nhẹn trong tay nghề. Những chiếc bánh được tạo hình vuông vức, chắc tay, các góc cạnh rõ ràng, đẹp mắt.

Các đội thi khéo léo gói bánh chưng tại hội thi.

Theo dõi phần thi, đông đảo người dân và du khách đứng kín xung quanh khu vực sân. Từng thao tác của các nghệ nhân thu hút sự chú ý, đặc biệt là sự phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên trong đội. Chị Trần Thu Hà (sinh năm 1980, du khách đến từ Hà Nội) chia sẻ: “Xem trực tiếp hội thi, tôi thấy rõ sự khéo léo của các nghệ nhân. Họ làm rất nhanh nhưng vẫn đảm bảo bánh đẹp, đều và chắc”.

Ngay sau khi hoàn thành phần gói, các đội chuyển sang công đoạn nấu bánh. Những nồi bánh lớn được nhóm lửa liên tục trong suốt 5 giờ. Đây là giai đoạn đòi hỏi sự kiên trì và kinh nghiệm để giữ lửa ổn định, giúp bánh chín đều, dẻo và giữ được màu sắc tự nhiên của lá. Một chiếc bánh chưng đạt yêu cầu phải có hình dáng cân đối, cầm chắc tay, khi luộc xong lá vẫn xanh, phần nếp dẻo, nhân chín đều, đậm vị.

Hương nếp lan tỏa trong không gian, tạo nên cảm giác gần gũi, thân thuộc. Giữa sự đông đúc của lễ hội, hình ảnh những nồi bánh đỏ lửa vẫn mang đến nét ấm áp, gợi nhớ về những giá trị gia đình và cội nguồn.

Nhịp chày rộn ràng tại phần thi giã bánh giầy

Trong khi những nồi bánh chưng còn đỏ lửa hồng, các nghệ nhân đã nhanh chóng thực hiện phần thi giã bánh giầy. Âm thanh của những nhịp chày vang lên liên tục, tạo nên không khí sôi động và giàu tính truyền thống. Theo thể lệ, mỗi đội phải đồ chín 5kg gạo nếp thành xôi trong thời gian tối đa 30 phút, sau đó tiến hành giã và nặn thành 10 chiếc bánh giầy trong vòng 15 phút. Đây là phần thi đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các thành viên.

Tại mỗi cối giã, các nghệ nhân thay phiên nhau thực hiện động tác nâng chày, giã xuống đều đặn. Người còn lại liên tục đảo xôi để đảm bảo khối bột được dẻo, mịn. Các thao tác diễn ra liên tục, nhịp nhàng, tạo nên sự đồng bộ trong từng đội thi. Mỗi nhịp giã là một lần gạo nếp được hòa quyện, dẻo quánh hơn, trắng mịn. Khi đã đạt độ dẻo, các nghệ nhân nhanh chóng nặn bánh. Những chiếc bánh giầy trắng, tròn, bề mặt mịn được hoàn thành trong thời gian ngắn, đảm bảo cả về hình thức lẫn chất lượng.

Không khí xung quanh khu giã bánh lúc nào cũng đông vui, rộn ràng. Từ người lớn đến trẻ nhỏ, ai ai cũng theo dõi không rời mắt. Tiếng chày vang đều không chỉ làm dẻo hạt nếp, mà còn tạo nên sự tương tác gần gũi giữa người thi và người xem. Qua đó, gắn kết cộng đồng thêm bền chặt.

Anh Lê Văn Tám (sinh năm 1980, ở tại xã Hy Cương, tỉnh Phú Thọ) chia sẻ: “Phần thi này rất hấp dẫn. Các đội phối hợp ăn ý, nhịp chày đều và chắc. Xem vừa vui, vừa thấy được sự khéo léo của người làm”.

Ban tổ chức chấm điểm sản phẩm của các đội thi.

Hội thi gói, nấu bánh chưng và giã bánh giầy tỉnh Phú Thọ lần thứ I năm 2026 không chỉ là một hoạt động văn hóa trong khuôn khổ Giỗ Tổ Hùng Vương, mà còn là dịp để cộng đồng cùng nhìn lại và gìn giữ những giá trị truyền thống. Thông qua các phần thi, những nét văn hóa lâu đời được tái hiện một cách sinh động, góp phần lan tỏa ý nghĩa của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, di sản đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, trong đời sống hiện đại.

Đồng chí Phạm Thị Hoàng Oanh, Phó giám đốc Khu Di tích lịch sử Đền Hùng, bày tỏ: “Hội thi nhằm tái hiện hoạt động làm lễ vật dâng cúng thời Hùng Vương, qua đó góp phần tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống, giáo dục thế hệ trẻ về lòng biết ơn tổ tiên và tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng”.

Những chiếc bánh chưng vuông vức, những chiếc bánh giầy tròn đầy không chỉ là kết quả của một cuộc thi, mà là những “lời nhắn” gửi đi từ quá khứ và được các thế hệ hôm nay tiếp tục giữ gìn và tiếp nối. Trong cuộc sống nhiều đổi thay, những điều giản dị như mùi nếp, nhịp chày hay ký ức về lễ hội Đền Hùng vẫn còn đó. Chính những điều này giữ con người ở lại với nhau và với chính cội nguồn của mình.