Phóng viên Báo Quân đội nhân dân có cuộc trò chuyện với Tiến sĩ, nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương, Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật, Phó chủ tịch Thường trực Hội Nghệ sĩ sân khấu (NSSK) Việt Nam để tìm hiểu những trăn trở, nguyện vọng của NSSK trong bối cảnh nghệ thuật này đang đứng trước những vận hội phát triển mới. 

Phóng viên (PV): Đại hội đại biểu toàn quốc Hội NSSK Việt Nam lần thứ X, nhiệm kỳ 2026-2031 vừa được tổ chức thành công. Ông nhận định như thế nào về trách nhiệm của Hội trong việc giữ gìn, phát huy giá trị nghệ thuật sân khấu trong đời sống đương đại?

Nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương: Hội NSSK Việt Nam có chức năng, vai trò tập hợp đội ngũ văn nghệ sĩ hoạt động trong lĩnh vực sân khấu trên cả nước. Hội là mái nhà chung để các nghệ sĩ tự nguyện sinh hoạt nghề nghiệp. Bên cạnh việc cùng nhau giữ gìn, bảo tồn các loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống như: Chèo, tuồng, cải lương, dân ca kịch, múa rối..., Hội tiếp thu tinh hoa nghệ thuật sân khấu trên thế giới, vận dụng phù hợp với văn hóa Việt Nam để nghệ thuật sân khấu nước nhà ngày càng tiên tiến nhưng vẫn đậm đà bản sắc dân tộc.

 Tiến sĩ, nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương.

Ban Chấp hành Hội NSSK Việt Nam lần thứ X quy tụ các nghệ sĩ tâm huyết, uy tín, trẻ tuổi, hoạt động ở đa dạng loại hình nghệ thuật sân khấu. Với phương châm hành động “Đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, cống hiến”, Hội nêu cao tinh thần quyết tâm tiếp tục thực hiện tốt một số nhiệm vụ quan trọng: Tổ chức các hoạt động đi thực tế và trại sáng tác tạo điều kiện để văn nghệ sĩ sáng tạo những tác phẩm có chất lượng cao về tư tưởng, nội dung và nghệ thuật; tổ chức các hội thảo khoa học nhằm nâng cao chất lượng lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật. Cùng với đó, Hội đặt hàng và tổ chức dàn dựng những tác phẩm chất lượng cao; động viên, bồi dưỡng nghiệp vụ cho các thế hệ nghệ sĩ kế cận...

PV: Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 về phát triển văn hóa Việt Nam được xem là nguồn động viên, động lực lớn đối với những người công tác trong ngành văn hóa. Ông nhận định như thế nào về tác động của nghị quyết này đối với những người làm nghệ thuật biểu diễn?

Nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương: Tôi cho rằng những vấn đề đặt ra trong nghị quyết là động lực thúc đẩy văn hóa nói chung, văn học, nghệ thuật nói riêng phát triển phù hợp với xu thế của thời đại. Có thể kể đến một số nhiệm vụ, giải pháp thiết thực của Nghị quyết 80 đối với nghệ thuật sân khấu như: Xây dựng cơ chế đặc thù trong phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, trọng dụng và phát huy tài năng văn hóa, nghệ thuật; chú trọng các môn nghệ thuật truyền thống và thúc đẩy các loại hình nghệ thuật đương đại; bảo đảm điều kiện giảng dạy, sáng tạo đặc thù và chăm sóc sức khỏe chuyên biệt. Chúng tôi mong rằng, Nghị quyết 80 sẽ sớm được cụ thể hóa bằng các chính sách, cơ chế và được tổ chức thực hiện một cách hiệu quả, tạo cú hích lớn đối với nghệ thuật sân khấu và văn học, nghệ thuật nói chung.

  Tiết mục nghệ thuật chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam lần thứ X. Ảnh: LAM HẠ

PV: Ông nhìn nhận như thế nào về nhân lực trẻ của nghệ thuật sân khấu truyền thống hiện nay?

Nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương: Trong nhiều năm qua, đời sống của nghệ thuật sân khấu truyền thống gặp khá nhiều thử thách. Các đơn vị nghệ thuật vẫn đối diện với những khó khăn trong tuyển dụng, đào tạo tài năng trẻ. Các học viện, nhà trường thiếu hụt sinh viên theo nghệ thuật truyền thống. Tôi có thể nhận định rằng, sân khấu truyền thống Việt Nam hiện nay đang trong trạng thái thiếu hụt về nguồn nhân lực, bao gồm cả đội ngũ sáng tạo và đội ngũ biểu diễn.

Nghệ thuật, trong đó có nghệ thuật sân khấu là lĩnh vực lao động đặc thù, vất vả. Với các bạn trẻ muốn theo đuổi lĩnh vực này, tôi có 3 điều muốn nhắn nhủ. Thứ nhất, trước khi quyết định theo nghề, bạn trẻ cần xác định rõ bản thân có năng khiếu nghệ thuật hay không; tạo tiền đề sử dụng tối ưu thời gian, vật chất và sức lực, quãng đời tuổi trẻ. Thứ hai, khi đã chọn theo nghề thì luôn phải hun đúc, nuôi dưỡng ngọn lửa đam mê và khát khao sáng tạo. Người làm nghệ thuật biểu diễn, nhất là ở các loại hình truyền thống lâu nay vẫn đứng trước sức ép vừa giữ nghề, giữ chuẩn mực chuyên môn, vừa xoay xở với thu nhập còn hạn chế. Ngọn lửa đam mê sẽ giúp ta trụ lại những lúc khó khăn, đưa ta đến cùng với nghề. Thứ ba, cần biết vượt qua khó khăn, thử thách và chấp nhận hy sinh cho nghề. Sự thăng hoa khi ta đánh đổi thời gian, sức lực, những thú vui cá nhân cho những giờ luyện tập, biểu diễn, khi ta dũng cảm dấn thân, kiên trì và cống hiến, vừa là phần thưởng của đam mê, vừa giúp ta tạo dựng những trái ngọt nghề nghiệp sau này.

PV: Trong thời đại số, theo ông, các đơn vị nghệ thuật biểu diễn cần làm gì để thu hút đông đảo khán giả, nhất là khán giả trẻ? 

Nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương: Để thu hút khán giả, theo tôi, điều tiên quyết là nâng cao chất lượng tác phẩm. Tác phẩm nghệ thuật tốt sẽ thuyết phục khán giả đón xem và quay lại rạp. Kết hợp chất lượng tác phẩm với truyền thông công nghệ số một cách phù hợp sẽ đưa nghệ thuật sân khấu đến gần khán giả, trong đó có khán giả trẻ, tạo sức hút lâu dài đối với công chúng.

Trong thời đại số, các đơn vị nghệ thuật, các tổ chức văn học, nghệ thuật và các nghệ sĩ cần sử dụng công nghệ để làm tốt công tác truyền thông. Chúng ta có thể giới thiệu các giá trị của sân khấu truyền thống; quảng bá những tác phẩm, chương trình mới; chia sẻ về đời sống và định hướng của các đơn vị nghệ thuật... trên các nền tảng truyền thông số. Việc số hóa hệ thống tác phẩm của nền nghệ thuật sân khấu Việt Nam cũng là một điều đáng lưu tâm. Kho tàng các tích, vở diễn kinh điển, các tác phẩm được dàn dựng và biểu diễn thành công... cần được nghiên cứu, lựa chọn và số hóa một cách khoa học. Điều này vừa phục vụ công tác lưu giữ tác phẩm, đào tạo thế hệ nghệ sĩ kế cận, vừa có thể đưa các giá trị nghệ thuật đến gần với nhân dân khi họ không có điều kiện xem trực tiếp. Tuy vậy, công nghệ dù phát triển đến đâu cũng không thể thay thế hoàn toàn trải nghiệm của khán giả đối với nghệ thuật sân khấu. Khi nghệ sĩ biểu diễn trên sân khấu và giao lưu trực tiếp với khán giả, bầu không khí, nguồn năng lượng, phản ứng cảm xúc, nhận thức của khán giả là những điều quý giá. 

PV: Trân trọng cảm ơn ông!