Họa sĩ Lê Trí Dũng sinh ra trong gia đình có truyền thống nghệ thuật. Cha ông là họa sĩ sơn mài Lê Quốc Lộc, một trong những danh họa của thế kỷ 20 vinh dự được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật năm 2000. Tuổi thơ của Lê Trí Dũng lớn lên trong mùi màu vẽ, chồng giấy và những câu chuyện hội họa. Tuy vậy, người góp phần định hình phong cách sáng tác của ông lại là danh họa Nguyễn Tư Nghiêm, người nổi tiếng về vẽ tranh con giáp. Những lần ngắm nhìn tranh con giáp của họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm đã gieo vào tâm trí Lê Trí Dũng niềm say mê sâu sắc với hình tượng linh vật.

Tác phẩm "Thánh mã" của họa sĩ Lê Trí Dũng. 

Năm Mậu Ngọ 1978, sự ra đời của cậu con trai đầu lòng không chỉ là niềm hạnh phúc riêng tư của Lê Trí Dũng mà còn đánh thức mạch cảm hứng sáng tác về vẽ tranh con ngựa trong cuộc đời lao động nghệ thuật của ông. Ông đi sâu hơn vào hình tượng loài ngựa, từng bước định danh mình trong mỹ thuật hiện đại. Cơ hội khiến con ngựa trong tranh của Lê Trí Dũng thoát khỏi vai trò phụ họa, trở thành chủ thể đến từ bức tranh “Quân doanh Từ công”, vẽ tướng công Từ Hải và nàng Kiều, phía sau thấp thoáng hình bóng một con ngựa. Sau đó, có du khách người Mỹ quyết định mua bức tranh này vì bị cuốn hút bởi con ngựa trong tranh. “Vị khách nhận xét rằng, con ngựa mang vẻ phiêu linh, đậm bản sắc Việt và hoàn toàn khác biệt so với những tranh ngựa mà ông ta từng thấy. Chính lời nói đó đã thôi thúc tôi vẽ ngựa thành chủ đề độc lập”, họa sĩ Lê Trí Dũng chia sẻ. 

Suốt nhiều thập kỷ qua, Lê Trí Dũng đã sáng tác hơn 3.000 bức tranh ngựa trên đa dạng chất liệu, gồm: Giấy dó, giấy xuyến chỉ, bút nhũ trên bìa đen, bìa cứng... Ông vẽ mọi lúc, mọi nơi, như thể chỉ sợ chậm một giây thì “thần khí” trong tranh vụt mất. Để vẽ được những vó ngựa phóng khoáng trong tranh, ông đã miệt mài nghiên cứu vô số sách vở, tranh ảnh về ngựa. Ngựa trong tranh của ông có đôi chân nhỏ, mảnh, nhưng bờm và đuôi mạnh mẽ, đặc biệt luôn trong trạng thái tung vó vươn lên. Nhà sử học Lê Văn Lan đã nhận xét rằng, ngựa trong tranh của họa sĩ Lê Trí Dũng là những giống ngựa thuần Việt, mang văn hóa Việt Nam. Chính những yếu tố này đã làm cho tranh ngựa của Lê Trí Dũng không thể trộn lẫn với bất kỳ tác phẩm nào trên thế giới, cũng như trong nền nghệ thuật phương Đông. Mỗi bức tranh ngựa sơn dầu của ông có giá thấp nhất cũng 3.000USD, có bức lên đến 7.500USD. 

Giờ đây, dù đã gần 80 tuổi, họa sĩ Lê Trí Dũng vẫn miệt mài vẽ ngựa. Trong dịp chào đón năm Bính Ngọ 2026, họa sĩ Lê Trí Dũng cùng Hội quán Di sản (Hà Nội) ra mắt ấn phẩm “Ngựa”, tuyển tập gồm 178 tác phẩm do ông sáng tác. Ông Trần Thanh Tùng, người sáng lập Hội quán Di sản chia sẻ, sau hơn một năm chuẩn bị, họa sĩ Lê Trí Dũng cùng đội ngũ chuyên môn của Hội quán đã lựa chọn, biên tập và hoàn thiện cuốn sách “Ngựa” nhằm giới thiệu một phần các tác phẩm được họa sĩ sáng tác gần đây, như lời chúc “mã đáo thành công” đến mọi người dịp Tết đến, xuân về. Nhà phê bình Phan Cẩm Thượng nhận xét: “Ngựa được họa sĩ Lê Trí Dũng thể hiện tinh tế mà mạnh mẽ, là kết quả của quá trình học tập mỹ thuật chính quy và sự rèn luyện lâu dài của bản thân họa sĩ”.