"Hồi sinh” gốm Bồ Bát

Chúng tôi về xã Yên Thành, huyện Yên Mô gặp anh Phạm Văn Vang, người đi tiên phong trong việc phục dựng lại nghề gốm Bồ Bát. Bên ấm trà xanh, người đàn ông hơn 30 tuổi say sưa kể cho chúng tôi nghe về nguồn gốc của gốm Bồ Bát. Anh Vang cho biết: “Gốm Bồ Bát (được ghép từ tên của hai làng Bồ Xuyên và Bạch Bát), thuộc phủ Trường Yên xưa, nay là làng Bạch Liên, xã Yên Thành. Thời kỳ hưng thịnh của gốm Bồ Bát là giai đoạn các triều đại nhà Đinh, tiền Lê, Lý đóng đô ở đất Hoa Lư, đa phần người dân hai làng Bồ Xuyên và Bạch Bát sống bằng nghề gốm. Khi vua Lý Công Uẩn dời đô ra Thăng Long, các nghệ nhân thuộc dòng họ Lê, Trần, Vương, Phạm, Nguyễn cùng con cháu ở hai làng ra Thăng Long lập nghiệp. Họ chọn vùng 72 gò đất trắng gần sông Hồng, mở lò làm gốm, lấy tên là Bạch Thổ Phường (Phường Đất Trắng). Trải qua nhiều thế hệ, cái tên Bạch Thổ Phường dần được thay thế bằng Bát Tràng".

Nói về cơ duyên đưa nghề gốm đến với mình, người đàn ông 34 tuổi nhớ lại: Ngay từ nhỏ, tôi có niềm đam mê đặc biệt với đất sét, thích nặn hình các con vật và đồ dùng xung quanh mình. Lớn lên, với niềm đam mê, yêu thích nghề gốm và muốn gây dựng lại nghề gốm Bồ Bát quê mình, nên sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông, tôi ra Bát Tràng tìm những nghệ nhân của làng Bồ Bát cũ để học nghề". Sự quyết tâm, niềm đam mê nghề gốm đã giúp anh Vang vượt qua những khó khăn. “Nghề gốm cần sự tỉ mỉ, khéo léo, chính xác qua các công đoạn như ủ đất, tạo hình, trang trí hoa văn, tráng men, nung gốm, có như thế mới ra được sản phẩm tốt nhất, ưng ý nhất”, anh Vang chia sẻ.

Được thiên nhiên ban tặng đất sét Bồ Di hay còn gọi là non sương, chỉ có nhiều ở làng Bồ Bát, nên các sản phẩm gốm chỉ cần nung ở nhiệt độ hơn 900 độ C (nhiệt độ chuẩn 1.300-1.400 độ C) vừa tiết kiệm được chi phí mà sản phẩm tạo ra vẫn bảo đảm được chất lượng về độ cứng và mịn của gốm. Sau khi tráng men, các sản phẩm tạo ra có màu trắng như ngà, mỏng, nhẹ, độ cứng cao, không có nồng độ chì.

Nhờ sự cố gắng không biết mệt mỏi của anh Phạm Văn Vang, cùng sự quan tâm của các cấp chính quyền địa phương, gốm Bồ Bát đã dần có chỗ đứng trên thị trường. Năm 2010, sản phẩm gốm Bồ Bát của cơ sở anh Phạm Văn Vang đã vinh dự được tỉnh Ninh Bình lựa chọn tham dự triển lãm trong Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội. Gần đây nhất, sản phẩm gốm Bồ Bát của anh được Bộ Công Thương trao giải thưởng “Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu 2015”. Đạt được những kết quả như vậy, song chủ cơ sở gốm Bồ Bát Phạm Văn Vang vẫn tỏ ra khiêm tốn: “Thành công này mới chỉ là bước đầu, con đường để đưa gốm Bồ Bát tiến xa sẽ còn nhiều thử thách hơn nữa. Cùng với việc phát triển thị trường, cơ sở chúng tôi cũng ưu tiên gìn giữ những nét tinh hoa, hồn cốt của gốm Bồ Bát truyền thống”.

Bài và ảnh: DƯƠNG HỘI