Sáng tác năm 1963, tác phẩm “Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ” được công nhận là bảo vật quốc gia theo Quyết định số 2599/QĐ-TTg ngày 30-12-2013 của Thủ tướng Chính phủ, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, là hiện vật nguyên gốc, độc bản với kích thước 112,3cm x 180cm.

Bức tranh ghi lại khoảnh khắc kết nạp Đảng thiêng liêng ngay giữa chiến hào chật hẹp, nơi ranh giới giữa sự sống và cái chết. Trong hoàn cảnh khốc liệt ấy, lý tưởng cách mạng vẫn bừng sáng, khẳng định con người và niềm tin là cội nguồn làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ lẫy lừng.

Tác phẩm “Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ” được lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Tác phẩm được xây dựng với 3 nhóm nhân vật gắn kết thành một chỉnh thể thống nhất. Ở trung tâm là 3 chiến sĩ, trong đó có người đầu quấn băng, tay nắm chặt khẩu súng. Nhóm này nối liền với 2 chiến sĩ phía bên phải bằng một cái bắt tay dứt khoát, mạnh mẽ. Tư thế, ánh nhìn và nhịp điệu mảng khối tạo cảm giác chuyển động liên hồi, căng thẳng và gấp gáp, nhấn mạnh tính chất cam go của cuộc chiến. Cái bắt tay vì thế không chỉ là nghi thức kết nạp Đảng mà còn là lời thề quyết tử cho Tổ quốc được trao gửi ngay giữa lửa đạn. Ở góc trái, hình ảnh một chiến sĩ dìu đồng đội bị thương vừa gia tăng không khí khẩn trương nơi chiến hào, lại gợi lên những hy sinh khốc liệt nơi chiến trường. Phía hậu cảnh, bóng dáng một chiến sĩ khác đang hối hả ra trận. Sự sống, mất mát và tiếp nối được đặt cạnh nhau tạo nên một vòng tuần hoàn của ý chí cao độ, khiến bức tranh vượt khỏi khuôn khổ, trở thành một khúc tráng ca bằng hình ảnh.

Giá trị đặc biệt của tác phẩm còn nằm ở cách Nguyễn Sáng tạo hình con người. Ông sử dụng lối hình họa giản lược, mảng khối chắc khỏe, đường nét dứt khoát, khắc họa người chiến sĩ với vóc dáng vạm vỡ, rắn rỏi. Đó không phải người chiến sĩ Điện Biên có danh tính cụ thể, mà là hình tượng điển hình của người Việt trong kháng chiến, bình dị mà kiên cường, giàu lý tưởng và niềm tin. Bảng màu chủ đạo của tranh thuộc hệ sơn ta truyền thống như đỏ son, vàng, bạc, tạo cảm giác vừa trang nghiêm vừa ấm áp. Đáng chú ý, Nguyễn Sáng mạnh dạn đưa thêm vào tác phẩm các gam lam, lục, những màu sắc còn mới mẻ với sơn mài thời điểm đó. Sự kết hợp này giúp làm phong phú ngôn ngữ màu sắc, đánh dấu bước chuyển quan trọng của sơn mài Việt Nam từ thiên về trang trí sang diễn tả hiện thực và con người.

Tác phẩm đồng thời thể hiện sự tiếp thu tinh thần tạo hình phương Tây với thủ pháp hiện thực vững chắc, nhưng vẫn thấm đẫm màu sắc và tâm hồn Việt. Đây là minh chứng rõ nét cho khả năng biểu đạt đa dạng của nghệ thuật sơn mài Việt Nam, vượt ra khỏi lối biểu hình trang trí truyền thống.

Nhà nghiên cứu mỹ thuật Nguyễn Hải Yến, người viết phản biện nghệ thuật khi tác phẩm được xem xét công nhận là bảo vật quốc gia, nhận định: "Dù thuộc mảng đề tài tuyên truyền cách mạng nhưng bức tranh không hề khô cứng. Nguyễn Sáng đặt nghi thức kết nạp Đảng ngay giữa tâm điểm lửa đạn, chứ không phải sau trận đánh hay ở hậu phương, qua đó khẳng định con đường lý tưởng vững chắc của những người con chiến đấu vì quê hương. Chính lựa chọn này đã làm cho hình tượng người chiến sĩ trở nên sống động, giàu sức lay động và vượt lên nhiều sáng tác cùng đề tài".

Đáng chú ý, bức tranh “Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ” còn nằm trong chùm 6 tác phẩm của họa sĩ Nguyễn Sáng được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 1996. Không chỉ mang giá trị nghệ thuật đặc sắc, bức tranh từng có sức cổ vũ mạnh mẽ tinh thần của quân, dân ta trong kháng chiến và vẫn tiếp tục truyền cảm hứng cho các thế hệ sau, như một bản hùng ca bất diệt về lòng yêu nước và tinh thần cách mạng của dân tộc Việt Nam.