Đình Lương Sơn - nơi khắc ghi khí phách Tự vệ Đỏ

Chi bộ đầu tiên ở Lương Sơn

Dấu ấn đặc biệt ở đình Lương Sơn là cuối tháng 4-1931, nơi đây đã chứng kiến sự hy sinh anh dũng của 7 chiến sĩ Tự vệ Đỏ, trong đó có đồng chí Bùi Thế Thuận, Bí thư Chi bộ Bạch Thược (Đô Lương). 

Đồng chí Bùi Thế Thuận (1889-1931) sinh ra tại làng Lương Sơn, tổng Đặng Sơn, phủ Anh Sơn (nay là xóm Bắc Sơn 2, xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An) là một trong những người cộng sản đầu tiên gieo mầm cách mạng trên mảnh đất Đô Lương. Đồng chí là tấm gương sáng ngời về ý chí, trí tuệ và tinh thần kiên trung, bất khuất, không sợ hy sinh. Đêm 14 rạng sáng 15-3-1930, chi bộ được thành lập tại làng Lương Sơn với mật danh là Chi bộ “Đ”, hiệu Bạch Linh, ban đầu gồm 3 đảng viên. Đến tháng 5-1930, đồng chí Bùi Thế Thuận được tổ chức tín nhiệm cử giữ chức vụ Bí thư Chi bộ.

Cảnh quan đình Lương Sơn, xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Ảnh: ĐÔ LƯƠNG

Trước sự phát triển nhanh chóng của phong trào và số lượng đảng viên tăng nhanh, đến cuối tháng 8-1930, Chi bộ “Đ” được chia tách thành 3 chi bộ: Bạch Linh, Bạch Thược và Bạch Truật. Đồng chí Bùi Thế Thuận trực tiếp làm Bí thư Chi bộ Bạch Thược, phụ trách chuyên biệt địa bàn Lương Sơn và các làng phụ cận.

Dưới sự chỉ đạo mưu trí của chi bộ do đồng chí Bùi Thế Thuận đứng đầu, đình Lương Sơn đã trở thành một địa bàn hoạt động, đấu tranh với chính quyền thực dân. Ngôi đình cổ kính trở thành tổng hành dinh bí mật, nơi chứng kiến những quyết định quan trọng của chi bộ, nơi cất giấu vũ khí và là xưởng in truyền đơn để kịp thời phục vụ cho các cuộc biểu tình của nhân dân toàn vùng Đô Lương.

Toàn cảnh đình Lương Sơn, xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Ảnh: ĐÔ LƯƠNG

Để bảo vệ thành quả cách mạng và tính mạng của quần chúng nhân dân, cấp trên đã giao nhiệm vụ cho lực lượng Tự vệ Đỏ phải kiên quyết loại bỏ các phần tử tay sai, mật thám ác ôn của địch. Đêm 21 rạng sáng 22-4-1931, đồng chí Bùi Thế Thuận đã trực tiếp chỉ huy Đội Tự vệ Đỏ trừng trị tên Phó tổng Đặng Sơn - một kẻ tay sai khét tiếng có nhiều nợ máu với cách mạng.

Sự kiện trừng trị tên phó tổng ác ôn đã khiến kẻ thù lồng lộn tức tối. Ngay trong sáng 22-4, thực dân Pháp phối hợp với chính quyền phủ Anh Sơn huy động binh lính bao vây chặt làng Lương Sơn nhằm truy lùng cho bằng được ban lãnh đạo chi bộ. Chúng tuyên bố trước nhân dân rằng nếu không bắt được đồng chí Bùi Thế Thuận thì sẽ tiến hành triệt hạ, tàn sát và thiêu rụi toàn bộ ngôi làng.

Gian thờ trong đình Lương Sơn, xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Ảnh: ĐÔ LƯƠNG

Trước tình thế đe dọa trực tiếp đến sinh mạng của hàng trăm người dân vô tội, đồng chí Bùi Thế Thuận đã quyết định trở về làng, chấp nhận hy sinh để cứu bà con và bảo vệ cách mạng. Đồng chí chủ động rời bỏ nơi ẩn nấp, hiên ngang bước ra nhận trách nhiệm về mình để thu hút sự chú ý của quân thù, chấp nhận hy sinh bản thân nhằm giải tỏa vòng vây cho dân làng và kéo dài thời gian cho các đồng chí khác kịp thời tiêu hủy tài liệu bí mật của Đảng...

Khắc ghi sự hy sinh của cán bộ, chiến sĩ Tự vệ Đỏ  

Sau nhiều ngày chịu đựng những trận đòn tra tấn dã man, dùng mọi cực hình bức cung của kẻ thù nhưng không thể khuất phục được ý chí sắt đá của những người con Đặng Sơn, sáng 25-4-1931, Tri phủ Anh Sơn là Hà Văn Ngoạn đã cho giải các tù chính trị về lại sân Đình Lương Sơn. Chúng ép buộc đông đảo quần chúng nhân dân phải đến chứng kiến cuộc hành hình công khai nhằm uy hiếp, làm thui chột tinh thần cách mạng của địa phương.

Nhà bia tưởng niệm 7 liệt sĩ Tự vệ Đỏ hy sinh, ngày 25-4-1931 tại đình Lương Sơn, xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Ảnh: ĐÔ LƯƠNG

Tại sân đình lộng gió, trước họng súng tàn bạo của quân thù, đồng chí Bí thư Chi bộ Bùi Thế Thuận và người chiến sĩ tự vệ trẻ tuổi nhất là Võ Văn Thởn - khi ấy vừa tròn 20 tuổi, đã hiên ngang bước lên pháp trường. Trước khi loạt đạn tội ác vang lên, tiếng hô đanh thép, bất tử của các đồng chí đã vang vọng: “Cách mạng muôn năm! Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm! Cách mạng nhất định thắng lợi!”.

Ba ngày sau, kẻ thù tiếp tục đưa 5 chiến sĩ Tự vệ Đỏ còn lại gồm các đồng chí: Đặng Duy Liên, Bùi Thế Thúc, Bùi Văn Nành, Hoàng Bá Biền và Hoàng Bá Bèn ra xử bắn tại sân đình. Khúc tráng ca của 7 chiến sĩ Tự vệ Đỏ tại sân đình Lương Sơn đã trở thành biểu tượng đỉnh cao của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, minh chứng cho tinh thần “thà chết không làm nô lệ” của thế hệ chiến sĩ Xô Viết Nghệ Tĩnh trên mảnh đất Đô Lương.

Tiếp đó, dấu ấn không thể phai mờ ở đình Lương Sơn là ngày 7-11-1931, nhân dịp kỷ niệm 14 năm Cách mạng tháng Mười Nga. Tại sân đình, dưới sự tổ chức của Chi bộ và sự bảo vệ của lực lượng Tự vệ Đỏ, một cuộc mít tinh quy mô lớn đã được tổ chức, thu hút hàng trăm quần chúng nhân dân tham gia, giương cao lá cờ đỏ búa liềm thể hiện ý chí quyết tâm giành chính quyền.

Đình Lương Sơn - Di tích quốc gia đặc biệt

Trong cao trào Xô Viết nghệ Tĩnh 1930-1931, nơi đây là cái nôi cách mạng, nơi thành lập chi bộ Đảng đầu tiên ở Đô Lương và là nơi chứng kiến sự hy sinh anh dũng của 7 chiến sĩ Tự vệ Đỏ vào tháng 4-1931. Sự hy sinh oanh liệt của đồng chí Bùi Thế Thuận cùng 6 chiến sĩ Tự vệ Đỏ đã viết nên một trang sử vàng, để lại giá trị tinh thần sâu sắc, biến làng Lương Sơn thành một “Làng Đỏ” anh hùng lưu danh trong sử sách.

Một căn nhà trong khuôn viên đình Lương Sơn, xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Ảnh: ĐÔ LƯƠNG

Cùng với dòng chảy lịch sử, những con người bình dị nơi đây cũng trở thành một phần của di sản. Suốt nửa thế kỷ qua, gia đình bà Nguyễn Thị Tý (80 tuổi) đã lặng lẽ cống hiến, trông nom ngôi đình qua ba thế hệ. Bắt đầu từ chồng bà - ông Hoàng Văn Hịu với hơn 20 năm tham gia Ban quản lý đình Lương Sơn, khi ông qua đời, bà Tý phụ trách việc quét dọn mỗi ngày. Nay bà trao công việc của mình ở đình cho con trai là anh Hoàng Văn Điệp tiếp nối việc của cha mẹ. 

Để ghi nhớ công ơn của các bậc tiền nhân, Đảng bộ và nhân dân xã Đô Lương đã lấy ngày 25-4 hằng năm làm Ngày truyền thống Cách mạng của quê hương.

Trải qua những thăng trầm của lịch sử và thời gian, đình Lương Sơn từ một chứng nhân lịch sử bi hùng đã được Nhà nước và nhân dân trân trọng bảo tồn, vinh danh. Ngày 11-9-2025, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định xếp hạng đình Lương Sơn là Di tích quốc gia đặc biệt. 

Lãnh đạo xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt, ngày 25-4-2026. Ảnh: ĐÔ LƯƠNG

Đồng chí Nguyễn Xuân Hiệp, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Đô Lương, cho hay, ngày 25-4-2026, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Đô Lương đã tổ chức Lễ kỷ niệm 95 năm ngày các chiến sĩ Tự vệ Đỏ hy sinh tại đình Lương Sơn và đón nhận Bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt. Việc đình Lương Sơn được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt không chỉ là niềm tự hào của địa phương mà còn mở thêm cơ hội để bảo tồn, phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa của di tích. Quan trọng hơn, đình Lương Sơn sẽ mãi mãi là "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử quê hương, về phong trào cách mạng và sự hy sinh của những người đi trước.