Thông qua lịch sử hình thành, biến đổi và sức sống của áo dài trong đời sống đô thị, Chương trình “Nét Hà thành-câu chuyện Hà Nội qua tà áo dài” tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám đã cho người xem thấy những chuyển biến của con người, nhịp sống và diện mạo đô thị Thủ đô. Áo dài đã góp phần kể những câu chuyện của Hà Nội, di sản đã trở thành nguồn cảm hứng cho sáng tạo và làm phong phú đời sống đương đại.

Chương trình “Nét Hà thành-câu chuyện Hà Nội qua tà áo dài” là một trong những hoạt động thuộc Festival Thăng Long-Hà Nội lần thứ II năm 2026, diễn ra trong không gian thoáng đãng, tươi mát của hồ Văn (Văn Miếu-Quốc Tử Giám). Chương trình hấp dẫn du khách bằng gần 400 bức tranh về người Hà Nội trong tà áo dài qua nhiều giai đoạn lịch sử. Qua các bức tranh, chúng ta gặp những nam giới, phụ nữ ở nhiều độ tuổi, trong nhiều hoàn cảnh sinh hoạt của đời sống Thủ đô. Các loại áo dài như: Áo giao lĩnh-trang phục phổ biến từ thời Lý-Trần đến thời Lê, áo tứ thân-trang phục truyền thống của phụ nữ Bắc Bộ từ thế kỷ 17 đến thế kỷ 20, áo ngũ thân phổ biến trong thời Nguyễn, áo dài Lê Phổ ra đời khoảng thập niên 1930... được giới thiệu và tái hiện sinh động. 

Nghệ nhân Lê Xuân Trường (bên trái) giới thiệu về lụa với khách tham quan. 

Cảm giác mộc mạc, thân thương được gợi lên không chỉ từ hình ảnh trong tranh mà còn từ sắc tranh đen-trắng, chất liệu tranh từ vải canvas có độ mềm và chắc chắn nhất định. Các sinh viên ngành mỹ thuật đã ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để sáng tạo các bức tranh với số lượng lớn, nội dung phong phú về lịch sử, văn hóa Hà Nội từ nhiều tư liệu, hình ảnh xưa. Quan sát các bức tranh được trưng bày, Đặng Thị Thanh Huyền, 21 tuổi, sinh viên Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội cho biết: “Tôi rất thích tìm hiểu về thời trang, trong đó có lịch sử hình thành, phát triển và đặc trưng của các kiểu áo dài Việt Nam. Mỗi kiểu dáng áo dài là một dấu mốc trong lịch sử thời trang, đồng thời phản ánh những thay đổi trong quan niệm thẩm mỹ, lối sống và đời sống xã hội của Hà Nội, của đất nước. Tôi thấy tự hào vì áo dài truyền thống luôn thích ứng, thay đổi để phù hợp với thời đại mà vẫn giữ được những đặc trưng mang bản sắc văn hóa dân tộc”.

Tạo điểm nhấn cho không gian trưng bày còn là 12 chiếc máy may cổ; 5 xe đạp cổ và 2 xe đạp máy cổ thương hiệu Peugeot (Pháp). Các hiện vật ấy mở ra những câu chuyện về nghề nghiệp, thời trang, phương tiện đi lại và lối sống của người Hà Nội xưa. Những chiếc máy may cổ minh chứng cho sự tồn tại và phát triển của nghề may, của nét văn hóa trang phục người Hà thành. Những xe đạp cổ gợi về nhịp sống nơi phố thị, với hình ảnh người phụ nữ mặc áo dài, ngồi xe đạp, nhắc ta nhớ về một Hà Nội thanh lịch, nền nếp và duyên dáng.

Câu chuyện Hà Nội khép lại bằng không gian trải nghiệm may áo dài. Góc trải nghiệm tươi sáng và đầy màu sắc được sắp đặt, trang trí bởi những sợi tơ tằm, những dải lụa mềm mại và nhiều sản phẩm từ lụa. Đặc biệt, sản phẩm áo dài giới thiệu tại đây được tạo nên bởi chất liệu lụa của làng dệt Phương La (hay còn gọi là làng Mẹo) ở Thái Bình (nay là Hưng Yên) và kỹ thuật may của các nghệ nhân làng nghề may áo dài Trạch Xá; thể hiện sự kết tinh di sản. Ông Lê Xuân Trường, nghệ nhân làng nghề may áo dài Trạch Xá chia sẻ: “Nét Hà thành-câu chuyện Hà Nội qua tà áo dài” mang đến một cách tiếp cận gần gũi về văn hóa Hà Nội. Chương trình được tổ chức tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám, một không gian giàu giá trị lịch sử và văn hóa của Thủ đô, cũng tạo nên sự kết nối giữa di sản và đời sống, ký ức và sáng tạo, truyền thống và đương đại; là một trong những hoạt động thú vị với người dân, du khách”.