Chú rể Mu-ha-nát Ta-líp và cô dâu mới cưới Xam-ma Na-xơ. Ảnh: Roi-tơ

Mu-ha-nát Ta-líp, một tín đồ Hồi giáo dòng Xăn-ni, kết hôn với cô dâu Xam-ma Na-xơ theo dòng Si-ai vì cô là "người phụ nữ thích hợp" với anh. Lễ cưới của cặp đôi cũng đồng nghĩa với việc họ sẽ nhận được 2.000USD từ chính phủ I-rắc. Đây là một trong những nỗ lực hàn gắn mâu thuẫn tôn giáo ở đất nước bị dày xéo trong các cuộc chiến tranh sắc tộc và xâm lược từ nhiều năm nay.

Ta-líp và Na-xơ chỉ là một cặp trong số 1.700 cặp vợ chồng mới cưới được nhận tiền từ chính phủ theo một chương trình nhằm khuyến khích người Hồi giáo dòng Xăn-ni và Si-ai lấy nhau. Chính phủ đã tổ chức 15 đám cưới tập thể cho các cặp đôi khác dòng trên khắp đất nước I-rắc. Lễ cưới tập thể mới nhất diễn ra hồi tháng trước tại một câu lạc bộ ở phía tây Bát-đa, nơi chính quyền cũ từng sử dụng. Mặc dù chính phủ I-rắc không thống kê các cuộc hôn nhân khác dòng, nhưng các chuyên gia cho hay số lượng các cặp vợ chồng Xăn-ni – Si-ai đang gia tăng đáng kể sau một thời gian sụt giảm mạnh trong thời kỳ bạo lực đẫm máu. Những cuộc xung đột giữa hai dòng tôn giáo Xăn-ni và Si-ai khiến hàng nghìn người thiệt mạng trong các năm 2006 và 2007. Đa số là các nạn nhân vô tội khi họ tới các khu vực đông người như chợ, địa điểm tôn giáo và thủ phạm thường là những chiến binh người Xăn-ni quá khích. Đáp trả, người Si-ai không chịu khoanh tay đứng nhìn, đã tổ chức các cuộc tấn công, bắt cóc, tra tấn và giết hàng nghìn người Xăn-ni khác.

Mâu thuẫn tôn giáo tại I-rắc bắt đầu từ thế kỷ 14 vì một tranh cãi liên quan tới việc nối ngôi nhà tiên tri Mô-ha-mét, khiến đạo Hồi bị chia rẽ thành 2 nhánh Xăn-ni và Si-ai. Hiện 80% của hơn 26 triệu dân I-rắc là người A-rập cùng theo Hồi giáo và thuộc hai hệ phái đối nghịch này: gần 60% theo phái Si-ai, 30% thuộc phái Xăn-ni. Hơn 10% dân số còn lại là người Cuốc. Từ khi lập nước đến nay, chưa bao giờ ba cộng đồng sắc tộc này hòa thuận với nhau. Tuy  nhiên, dù tích tụ mâu thuẫn nhưng trước chiến tranh, người Si-ai và Xăn-ni vẫn sống chung tương đối hoà bình tại Bát-đa. Những cuộc hôn nhân khác dòng thường xuyên diễn ra. Nhưng tháng 2-2006, khi người Xăn-ni phá ngôi Đền vàng linh thiêng nhất của người Si-ai ở thành phố Xa-ma-ra và rồi chính quyền trong tay người Si-ai quyết định treo cổ ông Hút-xen thuộc phái Xăn-ni thì sự thù hận giữa người Xăn-ni và Si-ai được báo chí mô tả là đã “hết thuốc chữa”. Đó cũng là thời điểm đánh dấu nấc thang mới về tình trạng bạo lực giữa các giáo phái.

  Báo chí đã cảnh báo về nguy cơ I-rắc sẽ bị phá tan thành những vùng đất riêng rẽ với người Si-ai ở phía Đông Nam, người Xăn-ni về phía Tây Bắc và người Cuốc ở phía Đông Bắc. Lúc đó, cuộc tranh giành xung quanh những mỏ dầu khí sẽ biến I-rắc thành một biển lửa khủng khiếp. Để cải thiện tình hình, vài tháng sau đó, Phó tổng thống người Xăn-ni Ta-ríp An Ha-sơ-mi đã tuyên bố khởi động chương trình tặng 2.000 USD cho các cặp vợ chồng Xăn-ni – Si-ai, với hi vọng rằng tình yêu sẽ vượt qua chiến tranh.

Việc Mỹ rút quân khỏi các khu vực dân cư và trao quyền tự quản về an ninh cho chính quyền I-rắc hôm 30-6 vừa qua là cột mốc đáng nhớ trên con đường tìm lại chủ quyền của I-rắc, nhưng người I-rắc vẫn chưa thể “thư thái” hưởng hạnh phúc. Bởi, tiến trình hòa giải giữa người Si-ai, người Xăn-ni và người Cuốc chưa tiến triển. Người Cuốc thì lo cho cái “vụ” tự trị của mình hòng kiểm soát nguồn lợi từ dầu mỏ, trong khi người Si-ai và Xăn-ni vẫn bị chi phối nặng nề về ý thức hệ. Cuộc chiến sắc tộc giữa hai phe phái Xăn-ni và Si-ai có thể sẽ lại trỗi dậy bất cứ lúc nào và trở nên không thể kiểm soát. 

Hin Kha-láp, một nhà hoạt động xã hội của phụ nữ I-rắc, cho hay các cuộc hôn nhân giáo phái chưa bao giờ biến mất hoàn toàn khỏi xã hội I-rắc nhưng giảm đáng kể trong những năm tháng bạo lực lên tới đỉnh điểm. Chính vì thế, các nhà lập pháp đang hy vọng sự gia tăng, hay đúng hơn là sự trở lại của các đám cưới khác giáo phái, là một khởi đầu tốt cho việc dần ổn định của xã hội I-rắc sau chiến tranh. “Hy vọng mọi thứ trở nên yên bình hơn so với vài năm về trước”, giáo sĩ dòng Si-ai Xay-ít Y-a-xi-ri tại quận Xa của thủ đô Bát-đa  nói. Theo ông Y-a-xi-ri, khi tình hình an ninh được cải thiện, người I-rắc đã trở về nhà của họ tại các khu dân cư vốn có cả người Xăn-ni và Si-ai cùng sinh sống. Rồi họ có cơ hội giao tiếp nhiều hơn tại những nơi đông người như văn phòng, trường đại học... Ở những nơi đó, họ đã gặp gỡ người chồng hay vợ tương lai khác dòng. “Từng có thời kỳ nhiều gia đình không ủng hộ các cuộc hôn nhân như vậy. Nhưng giờ thì chuyện đó qua rồi và mọi việc đã trở lại bình thường. Trong 2 tháng qua, tôi đã chủ trì khoảng 40-50 lễ cưới, trong đó khoảng 20 cặp đôi khác dòng”, ông Y-a-xi-ri nói.

Để nhận được tiền, các cặp vợ chồng chỉ cần gửi thư lên văn phòng Phó tổng thống An Ha-sơ-mi, kèm theo bản sao đăng ký kết hôn. Họ sẽ nhận được phong bì tiền mặt trong lễ cưới chính thức. Rát Ca-rim, một giảng viên đại học người Xăn-ni vừa kết hôn với một phụ nữ Si-ai cho hay, vợ chồng anh đã nhận được tiền hồi tháng trước. “I-rắc đã chứng kiến các cuộc hôn nhân giữa người Xăn-ni và Si-ai trong nhiều năm. Chúng tôi đang nối lại truyền thống này mặc dù những kẻ khủng bố muốn vùi dập nó”.

THU TRANG