Xung đột tại Trung Đông: Người dân Iran tiếp xúc với khói đen phải đối mặt với những rủi ro nào?

Trong nhiều ngày qua, khoảng 9 triệu cư dân của Tehran đã chìm trong bóng tối. Nguyên nhân là do khói dày đặc bốc ra từ một số địa điểm chứa dầu ở thủ đô Tehran, bị quân đội Israel ném bom hôm 8-3. Các cuộc tấn công nhắm mục tiêu cụ thể vào kho dầu Shahran, phía Tây Bắc Tehran, một kho nhiên liệu ở Aghdasieh, phía Đông Bắc, cũng như một nhà máy lọc dầu ở phía Nam thành phố và một địa điểm khác ở Karaj, phía Tây.

Bên cạnh những đám mây khói đen dày đặc, còn có cả những cơn mưa đen chứa đầy cặn dầu mỏ, cùng với vô số câu hỏi về rủi ro sức khỏe đối với người dân tiếp xúc trực tiếp.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), 15 microgam bụi mịn trên mỗi mét khối không khí được coi là an toàn cho con người mỗi ngày. Còn tại Tehran, con số này lên tới 2.000 microgam, cao gấp nhiều lần so với ngưỡng an toàn. Ô nhiễm không khí tạo ra rất nhiều bụi mịn, chẳng hạn như PM2.5, thường được nhắc đến, nhưng tác động của các hạt siêu mịn, như PM0.01, thường bị bỏ qua. Bụi mịn đặc biệt nguy hiểm vì chúng có thể xâm nhập vào đường hô hấp. Một khi vào máu, các hạt bụi mịn này có thể di chuyển khắp cơ thể và gây ra các biến chứng vượt xa các vấn đề về hô hấp khi hít phải.

Các vụ đánh bom vào các cơ sở dầu mỏ ở Tehran đã gây ra những đám khói đen dày đặc. Ảnh: Middle East Images/ABACA

Nếu hít phải các hạt bụi trong khói đen, tác động tức thời đầu tiên đối với sức khỏe con người là kích ứng mắt, mũi và họng, kèm theo ho, khó thở và đau ngực. Ví dụ điển hình là sau các vụ cháy, nạn nhân cũng bị đau đầu, chóng mặt, kích ứng da, thậm chí bỏng. Hơn nữa, những hạt siêu nhỏ này có thể vượt qua mũi để xâm nhập vào não. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng khi những hạt này di chuyển đến não, các vấn đề giống như chứng mất trí nhớ, chẳng hạn như bệnh Parkinson hoặc Alzheimer, có thể phát triển.

Bà Isabella Annesi-Maesano, Giáo sư Dịch tễ học Môi trường, Giám đốc Viện Nghiên cứu y tế và sức khỏe quốc gia (Inserm) của Pháp cho biết, nếu người dân Iran tiếp tục tiếp xúc với khói độc này, nguy cơ mắc các bệnh hô hấp mãn tính, bệnh tim mạch và ung thư sẽ tăng lên. Điều này là do hỗn hợp các chất ô nhiễm thải ra từ các đám cháy dầu bao gồm carbon monoxide và sulfur dioxide. Nó cũng chứa các hydrocarbon thơm đa vòng (PAH), được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế phân loại là chất gây ung thư. Cuối cùng, khói thải này còn chứa các hợp chất hữu cơ như benzen - cũng được coi là chất gây ung thư. “Với tư cách là các chuyên gia y tế, chúng tôi vô cùng lo ngại về nồng độ cao của tất cả các chất ô nhiễm có trong khói từ Iran. Hiện tại, mọi thứ phụ thuộc vào thời gian người dân Iran tiếp xúc với khói, khoảng cách của họ đến các đám cháy, và cả nồng độ chính xác - hiện chưa được biết - của các chất ô nhiễm trong khói này”, bà Annesi-Maesano nói.

Theo bà Annesi-Maesano, đã có những tiền lệ như các vụ cháy dầu ở Kuwait năm 1991. Các cơ quan y tế đã ghi nhận sự gia tăng các bệnh mãn tính vào thời điểm đó. Sau chiến tranh ở Iraq và các vụ cháy giếng dầu ở khu vực Mosul, WHO đã tuyên bố vào năm 2016 rằng các vấn đề sức khỏe cấp tính và tức thời đã ảnh hưởng đến người dân với các triệu chứng như chóng mặt, kích ứng da, ngạt thở,...

Tuy nhiên, theo WHO, không phải tất cả mọi người đều bị ảnh hưởng như nhau bởi ô nhiễm không khí. Thực tế, một số nhóm người đặc biệt dễ bị tổn thương, bao gồm những người mắc bệnh hen suyễn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính. Vấn đề về hô hấp của đối tượng này bị trầm trọng hơn do ô nhiễm, thậm chí còn gây ra các cơn đau tim.

Nói một cách khác, ô nhiễm đẩy nhanh các cơ chế làm tăng tốc độ tử vong ở những người vốn đã dễ bị tổn thương do các vấn đề về hô hấp. Trẻ em, người già và phụ nữ mang thai cũng có nguy cơ. Đối với phụ nữ mang thai, nguy cơ đối với thai nhi tương đương với việc hút thuốc lá trong thời kỳ mang thai.

Để người dân có thể tự bảo vệ mình khỏi ô nhiễm không khí, chuyên gia Annesi-Maesano cho rằng, các hạt bụi mịn là các thành phần vật lý; do đó người dân có thể loại bỏ bụi bằng cách súc miệng với nước muối. Phương pháp này cũng giúp loại bỏ các hạt bồ hóng dầu mỡ đến từ mưa axit. 

Hơn nữa, theo khuyến cáo của Cơ quan y tế Iran, điều cần thiết là hạn chế tiếp xúc với các chất ô nhiễm này bằng cách ở trong nhà càng nhiều càng tốt, đóng cửa sổ và tránh các hoạt động thể chất ngoài trời. Cuối cùng, người dân có thể sử dụng khẩu trang lọc FFP3 thay cho khẩu trang vải thông thường không lọc được hết tất cả hạt bụi./.