AI - yếu tố thay đổi cuộc chơi

Cuộc cách mạng công nghệ đang làm thay đổi an ninh hàng hải. Ngày nay, UAV có thể đe dọa một tàu chiến trị giá hàng tỷ USD. Một thuật toán có thể định vị tàu chở dầu lậu giữa hàng nghìn con tàu đang vận hành trên biển, một cuộc tấn công mạng có thể làm tê liệt cảng biển mà không cần phát súng nào được bắn ra. “Vũ khí quyết định của thập kỷ tới sẽ không phải là tên lửa siêu thanh mà chính là thuật toán”, nhà báo người Mỹ Fareed Zakaria nhấn mạnh.

Trang tin news.un.org cho biết, không chỉ giới hạn trong lĩnh vực quân sự, AI còn gây ảnh hưởng mạnh mẽ trong các hoạt động thương mại đường biển. Hơn 90% lượng hàng hóa thương mại toàn cầu được vận chuyển qua đường biển, trong khi cáp ngầm dưới biển truyền tải hơn 99% dữ liệu được trao đổi giữa các châu lục. Điều này cho thấy sự phụ thuộc khổng lồ vào cơ sở hạ tầng, vốn vừa thiết yếu, vừa dễ bị tổn thương.

Lưu lượng giao thông dày đặc trên eo biển Malacca, một trong những tuyến đường biển nhộn nhịp nhất thế giới. Ảnh: news.un.org 

Theo ông Zakaria, AI trước hết có thể cách mạng hóa hoạt động giám sát hàng hải. Các nhà điều hành phải đối chiếu thông tin từ radar, sonar, vệ tinh và các hệ thống theo dõi hoạt động thương mại. Bằng cách kết hợp hình ảnh vệ tinh, tín hiệu nhiệt, điều kiện thời tiết và vị trí cuối cùng được biết đến, AI có thể xác định hành vi đáng ngờ của tàu chở dầu vi phạm lệnh cấm vận hoặc tàu đánh bắt cá bất hợp pháp, ngay cả khi những con tàu trên cố gắng biến mất khỏi tầm nhìn bằng cách vô hiệu hóa thiết bị phát tín hiệu định vị.

Khả năng phát hiện này đi kèm với sự chuyển đổi sâu sắc đối với tàu chiến. Các USV ít tốn kém hơn và có khả năng hoạt động trên biển trong nhiều tháng, có thể nhân rộng khả năng giám sát mà không cần thêm thủy thủ.

Vừa thiết yếu, vừa dễ bị tổn thương

Tại Biển Đỏ và Biển Đen, các cuộc xung đột đã chứng minh tầm quan trọng của UAV trên biển và các hệ thống điều khiển từ xa. Tấn công mạng tuy ít gây chú ý hơn nhưng có khả năng gây hậu quả nghiêm trọng. “Tàu buôn thế kỷ 21 là một hệ thống siêu kết nối của các hệ thống, một trung tâm máy tính nổi trên biển”, Michail Bletsas, một chuyên gia an ninh mạng người Hy Lạp nhận xét.

Theo nghiên cứu do tập đoàn công nghệ Honeywell (Mỹ) công bố hồi tháng 9, có tới 87% các nhà quản lý hàng hải được khảo sát cho biết đã trải qua một sự cố an ninh mạng nghiêm trọng ảnh hưởng đến hệ thống vận hành của họ trong 12 tháng qua. Một cuộc tấn công mạng nhắm vào thiết bị định vị hoặc động cơ đẩy có thể gây ra tai nạn, làm gián đoạn hoạt động cảng và dẫn đến hậu quả nghiêm trọng về môi trường, đặc biệt là khi liên quan đến tàu chở dầu hoặc tàu chở hàng.

Các tuyến cáp ngầm dưới biển, vốn rất cần thiết cho thông tin liên lạc quốc tế, cũng là một loại cơ sở hạ tầng đặc biệt dễ bị tổn thương. Ông Bletsas kêu gọi tăng cường giám sát chúng thông qua vệ tinh và cảm biến âm thanh, cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho việc sửa chữa thông qua các thỏa thuận quốc tế...

Trước những viễn cảnh này, Courtenay Rattray, Chánh văn phòng Tổng thư ký Liên hợp quốc nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì sự kiểm soát hiệu quả của con người đối với các hệ thống tự động. Ông nói: “Công nghệ phải phục vụ nhân loại chứ không phải ngược lại”, đồng thời kêu gọi xác định rõ ràng trách nhiệm và các cơ chế kiểm chứng. Ông Rattray cũng cảnh báo sự chênh lệch công nghệ giữa các quốc gia có khả năng thiết kế và làm chủ hệ thống với những quốc gia phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài mà không có đủ phương tiện cần thiết để đánh giá hoặc kiểm soát chúng.

Hiện tại, công nghệ đang phát triển nhanh hơn so với việc quản lý nó. Trong cuộc chạy đua giành quyền lực hàng hải mới này, đại dương có nguy cơ trở thành vùng tranh chấp trong thế giới kỹ thuật số giống như đã từng bị tranh chấp trên bản đồ trong nhiều thế kỷ qua.