Hai nhà lãnh đạo Mỹ-Ấn Độ tại một cuộc gặp ở Niu Đê-li. Ảnh: AFP

Thỏa thuận hạt nhân dân sự giữa Ấn Độ và Mỹ có nguy cơ “đóng băng” sau khi Thủ tướng Ấn Độ Ma-mô-han Xinh vừa thông báo với Tổng thống Mỹ Bu-sơ rằng, thỏa thuận hạt nhân song phương đang gặp “nhiều khó khăn” vì sự phản đối từ phía các nghị sĩ thuộc các đảng Cộng sản và Dân tộc đối lập của người Hin-đu ủng hộ chính phủ nhưng phản đối thỏa thuận trên. Điều này được dự báo sẽ gây ra cuộc khủng hoảng trên chính trường đất nước đông dân thứ hai thế giới này.

Được chính Tổng thống Mỹ Bu-sơ coi là “sáng kiến quan trọng nhất trong 60 năm quan hệ của Mỹ - Ấn Độ”, thỏa thuận này sẽ cho phép Ấn Độ lần đầu tiên trong 30 năm qua trở thành quốc gia đầu tiên được phép duy trì vũ khí nguyên tử, nhập khẩu nhiên liệu và công nghệ hạt nhân từ Mỹ, bất chấp việc nước này vẫn chưa ký vào Hiệp ước cấm phổ biến vũ khí hạt nhân quốc tế (NPT). Mặc dù cá nhân Thủ tướng M.Xinh ủng hộ thỏa thuận trên song chính phủ Ấn Độ do ông đứng đầu vẫn không có khả năng thuyết phục được các đồng minh người Hin-đu rằng đó là vì quyền lợi của đất nước.

Từ giữa tháng 8, căng thẳng đã xuất hiện trên chính trường Ấn Độ khi các nghị sĩ người Hin-đu yêu cầu Thủ tướng M. Xinh phải từ chức vì cho rằng ông đã ký một thỏa thuận hạt nhân “không rõ ràng” với Oa-sinh-tơn. Theo thỏa thuận này, Mỹ sẽ cung cấp nhiên liệu và công nghệ hạt nhân dân sự cho Ấn Độ phát triển kinh tế quốc gia bất chấp việc Ấn Độ chưa tham gia NPT. Đổi lại, Ấn Độ sẽ phải mở cửa một loạt cơ sở hạt nhân của mình cho quốc tế thanh sát. Bản thỏa thuận trên mặc dù đã hoàn tất về mặt nguyên tắc song Mỹ vẫn muốn thêm vào một số điều kiện bổ sung, trong đó đề cập tới việc Ấn Độ phải bảo đảm không sử dụng công nghệ và nguyên liệu của Mỹ vào mục đích quân sự, và một khi Ấn Độ vi phạm, Mỹ có quyền đơn phương ngừng thực hiện thỏa thuận.

Thủ tướng M.Xinh đã khẳng định trước quốc hội rằng, ‘’thỏa thuận hạt nhân dân sự Mỹ - Ấn không ảnh hưởng đến quyền thử hạt nhân của Ấn Độ trong tương lai nếu việc đó cần thiết cho lợi ích quốc gia’’. Thế nhưng Bộ Ngoại giao Mỹ đã ra tuyên bố, bất kỳ cuộc thử nghiệm vũ khí nào của Niu Đê-li cũng sẽ làm tiêu tan thỏa thuận với Mỹ. Sự trái ngược này khiến các nghị sĩ Ấn Độ đối lập càng có lý do phản đối thỏa thuận trên và cho rằng họ bị chính phủ “lừa dối”. Từ trước đến nay, các nghị sĩ Ấn Độ đối lập vẫn lo ngại thỏa thuận ký với Mỹ sẽ ràng buộc Ấn Độ và làm suy yếu sức mạnh hạt nhân của nước này.

Trong vòng 2 tháng trở lại đây, kể từ khi thỏa thuận hạt nhân dân sự Mỹ - Ấn Độ được ký kết, vết rạn giữa Thủ tướng M.Xinh và các nghị sĩ Ấn Độ người Hin-đu càng lộ rõ. Với lập luận rằng, thỏa thuận hạt nhân với Mỹ sẽ khiến Ấn Độ phụ thuộc vào các quyền lợi của Mỹ, các nghị sĩ không chung quan điểm về vấn đề hạt nhân Mỹ - Ấn dọa sẽ rút lại sự ủng hộ dành cho chính phủ liên minh do đảng Quốc đại của ông M.Xinh đứng đầu, đồng thời yêu cầu tổ chức bầu cử sớm nếu chính phủ khởi động thỏa thuận này bằng việc mở ra các cuộc đàm phán với Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA). Các đảng đối lập dọa “hạ bệ” người đứng đầu chính phủ cũng đã ra tối hậu thư: “Hoặc ủng hộ chúng tôi hoặc ủng hộ Mỹ”. Tuy nhiên theo hiến pháp Ấn Độ, không dễ để gây khó khăn cho Thủ tướng M.Xinh nếu chưa có sự thông qua với đa số phiếu của quốc hội.

Trong khi đó, phía Mỹ cho rằng họ sẽ tiếp tục xúc tiến thỏa thuận này bất chấp những căng thẳng hiện nay tại Niu Đê-li. Tuy nhiên, các nhà phân tích và giới ngoại giao nhận định, thỏa thuận hạt nhân dân sự với Ấn Độ sẽ chưa được quốc hội Mỹ thông qua cho đến khi Tổng thống Bu-sơ kết thúc nhiệm kỳ vào năm 2008. Những người ủng hộ thỏa thuận trên cho rằng nó sẽ giúp đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng của Ấn Độ và giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn hoài nghi về giá trị của thỏa thuận. Cựu Chủ tịch Ủy ban năng lượng nguyên tử của Ấn Độ Xê-na nói rằng, chính phủ Ấn Độ đã “nhận thức” được vấn đề và trì hoãn thỏa thuận vì với thỏa thuận này, Ấn Độ sẽ trở nên phụ thuộc vào việc nhập khẩu u-ra-ni làm giàu hơn là dựa vào nguồn cung ứng riêng của mình.

Sự thất bại của thỏa thuận này đã gây nên sự bối rối đối với Thủ tướng M.Xinh, người luôn ủng hộ việc ký kết một biên bản hợp tác hạt nhân dân sự với Mỹ. Trong khi đó Tổng thống Bu-sơ, người hy vọng đây sẽ là một thành công của chính sách đối ngoại trong thời gian ông ở Nhà Trắng, cũng đang bế tắc trong việc hối thúc chính phủ Ấn Độ thông qua. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng, mặc dù thỏa thuận trên đang “đóng băng” song không có nghĩa là quan hệ Ấn - Mỹ rơi vào tình trạng khủng hoảng.

PHẠM CHU