Thế giới tuần qua: Những nấc thang mới

1. Nga tăng cường vị thế tại Trung Đông với một bằng một loạt “nước cờ chính trị mới”của Tổng thống Putin với các nước như Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq, Iran.

Ngày 16-8 lần đầu tiên máy bay ném bom tầm xa Tu-22M3 và tiêm kích đa nhiệm Su-34 của Nga xuất phát từ căn cứ không quân Hamedan của Iran đã không kích các mục tiêu phiến quân ở Syria. Động thái này không chỉ giúp rút ngắn đường bay, nâng cao hiệu quả tác hiến của các máy bay Nga, mà còn giúp mở ra một chương hợp tác quốc phòng mới giữa Moscow và Tehran. Các chuyên gia nhận định, điều này cũng mang lại cơ hội rõ ràng hơn cho việc giải quyết cuộc nội chiến kéo dài nhiều năm tại Syria. Sau sự kiện này Nga đang vấp phải sự phản đối kịch liệt của Mỹ và phương Tây. Washington cho rằng Nga đã vi phạm Nghị quyết của Hội đồng Bảo an về cấm cung cấp vũ khí cho Iran.

Máy bay ném bom Tu-22M3 của Nga lần đầu tiên xuất kích từ căn cứ không quân Iran nhằm vào mục tiêu khủng bố ở Syria. Ảnh: RT

Chiến dịch quân sự của Nga tại Syria còn nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của Iraq. Thủ tướng Haider al-Abadi tuyên bố, Iraq sẵn sàng cho phép máy bay của Nga bay qua không phận nước này với điều kiện, các chiến đấu cơ của Nga phải bay sát rìa biên giới và không được bay qua các thành phố của Iraq.

Trước đó, quan hệ Nga-Thổ Nhĩ Kỳ đã được hàn gắn sau khi Ankara lên tiếng xin lỗi về vụ không quân nước này bắn hạ máy bay chiến đấu của Nga hồi năm ngoái. Đặc biệt, chuyến viếng thăm Nga của ông Erdogan, Thổ Nhĩ Kỳ đã chính thức thay đổi quan điểm của mình đối với vấn đề Syria. Ankara tuyên bố sẽ đóng cửa biên giới ngăn dòng chảy nhân lực, vật lực cho các nhóm khủng bố tham chiến ở Syria và công nhận sự hợp pháp của chính quyền Damascus hiện tại. Theo nhiều chuyên gia nhận định, điều này thể hiện Thổ Nhĩ Kỳ đang muốn tham gia liên minh chống lại IS của Nga và Iran.

“Những nước cờ chính trị mới đây”của Tổng thống Putin, được coi là một bước chuyển chiến thuật giúp đạt được vị thế quan trọng và tầm ảnh hưởng rộng lớn tại “chảo lửa” Trung Đông.

2. Tại cuộc họp các quan chức cấp cao giữa hai bên về việc thực thi Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), diễn ra trong hai ngày 15 và 16-8 ở Mãn Châu Lý, Trung Quốc, các quan chức cấp cao của Trung Quốc và ASEAN đã tái khẳng định kế hoạch giải quyết tranh chấp tại Biển Đông thông qua đối thoại và sử dụng một khuôn khổ các quy tắc của khu vực.

Hội nghị Asean - Trung Quốc về thực thi DOC tại Nội Mông, Trung Quốc. Ảnh vtv.vn

Hai bên đã nhất trí tiếp tục thực thi DOC và tái khẳng định các kế hoạch: giải quyết tranh chấp thông qua đối thoại, quản lý bất đồng dựa trên một khuôn khổ các quy tắc của khu vực, tăng cường hợp tác biển, và hướng tới đàm phán về Bộ quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC) nhằm đảm bảo hòa bình và ổn định trong khu vực. Hội nghị đã nhất trí về tầm quan trọng của đường dây nóng ngoại giao cấp cao giữa Trung Quốc và ASEAN để giải quyết các trường hợp khẩn cấp trên biển và một tuyên bố chung về việc áp dụng các quy định liên quan đến các sự cố bất ngờ giữa Trung Quốc và ASEAN tại Biển Đông. Hai bên cũng trao đổi quan điểm về cách thức tăng cường hợp tác biển và đàm phán về COC.

Phía Trung Quốc cho rằng, một dự thảo khung của COC có thể được đưa ra vào giữa năm 2017.

3. Quan hệ căng thẳng giữa Nga và Ukraine lại leo thang nghiêm trọng khi Moskva cảnh báo sẽ cắt đứt quan hệ ngoại giao với Kiev giữa lúc cả hai nước đều đang ráo riết tăng cường quân sự dọc khu vực biên giới chung.

Binh sĩ Ukraine theo dõi máy bay của Nga tập trận tại khu vực biên giới với Ukraine. Ảnh Reuters

Trong khi mối quan hệ căng thẳng với rất nhiều nghi kỵ kéo dài giữa Nga và Ukraine chưa được hạ nhiệt, tình hình lại "nóng" lên khi Nga cáo buộc lực lượng tình báo quân đội Ukraine đứng sau âm mưu tấn công khủng bố tại Crimea nhằm gây bất ổn trước cuộc bầu cử Quốc hội Nga vào tháng 9 tới. Phía Ukraine đã bác bỏ những cáo buộc trên, Tổng thống Ukraine Petro Poroshenko ra lệnh "báo động đỏ" đối với lực lượng quân đội Ukraike ở khu vực biên giới sẵn sàng cho chiến tranh.

Cuộc khẩu chiến lần này được cho là nấc thang mâu thuẫn cao nhất trong nhiều tháng qua giữa Nga và Ukraine, đặc biệt trong bối cảnh cuộc chiến ở miền Đông Ukraine vẫn khốc liệt. Cộng đồng quốc tế đang hết sức lo ngại về mức độ leo thang căng thẳng mới giữa hai quốc gia láng giềng này bởi nếu tình hình xấu đi sẽ đe dọa nghiêm trọng hòa bình, an ninh và ổn định của khu vực châu Âu cũng như thế giới. Hội đồng bảo an Liên hợp quốc đã triệu phiên họp khẩn để thảo luận về vấn đề này.

Trong khi đó, tại miền Đông Ukaine các vụ đụng độ giữa quân đội chính phủ và các lực lượng đòi độc lập đang diễn ra ác liệt. Các vụ đụng độ nêu trên xảy ra khắp vùng đệm rộng 30 km ngăn cách giữa các lực lượng của hai bên. Theo Tổ chức An ninh và hợp tác châu Âu (OSCE), không chỉ vi phạm giới tuyến, các bên dường như đã chuẩn bị sẵn sàng cho các trận xung đột mới, khi cả hai bên đều có động thái lập các kho chứa đạn và tập kết binh lính theo chế độ luân chuyển.

4. Mối quan hệ giữa Thổ Nhĩ Kỳ và EU vốn bị sứt mẻ sau vụ đảo chính bất thành tại nước này cách đây 1 tháng, nay lại có dấu hiệu leo thang liên quan vấn đề miễn thị thực cho công dân Thổ Nhĩ Kỳ vào châu Âu.

Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Mevlut Cavusoglu. Ảnh: yenicaggazetesi

Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Mevlut Cavusoglu ngày 15-8 đã ra tối hậu thư cho EU, yêu cầu khối này thực hiện cam kết miễn thị thực nhập cảnh cho các công dân Thổ Nhĩ Kỳ từ tháng 10 tới, nếu không Ankara sẽ hủy thỏa thuận đã ký với liên minh này hồi tháng 3 năm nay liên quan đến việc ngăn chặn dòng người di cư đổ vào “Lục địa già”. Nếu điều đó xảy ra, sẽ có hàng trăm nghìn người tị nạn tràn vào châu Âu qua Thổ Nhĩ Kỳ.

Ông Mevlut Cavusoglu cáo buộc EU "đang làm bẽ mặt" Ankara, thay vì giúp đỡ nước này vượt qua bất ổn sau cuộc đảo chính bất thành hôm 15-7. Và rằng, giống như nhiều nước khác, Thổ Nhĩ Kỳ đã nỗ lực hết sức nhằm đáp ứng điều kiện để gia nhập EU, song đổi lại, Ankara chỉ nhận được "những lời đe dọa, lăng mạ và sự cô lập hoàn toàn" từ liên minh gồm 28 quốc gia này.

Cho tới nay, Thổ Nhĩ Kỳ vẫn tiếp tục thực hiện thỏa thuận ngăn chặn dòng người di cư đổ vào châu Âu mà nước này ký hồi tháng 3 vừa qua với EU để đổi lấy khoản hỗ trợ tài chính, đồng thời chờ đợi EU miễn thị thực nhập cảnh cho tất cả các công dân Thổ Nhĩ Kỳ vào khối này, cũng như thúc đẩy tiến trình đàm phán kết nạp Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, EU đang tạm thời trì hoãn xem xét việc miễn thị thực trên do những tranh cãi liên quan tới luật chống khủng bố của Thổ Nhĩ Kỳ cũng như hoạt động trấn áp cứng rắn của Ankara đối với những phần tử tham gia và ủng hộ cuộc đảo chính vừa qua.

5. Một phương thức hòa bình nhằm giải quyết xung đột giữa Palestine và Israel về vấn đề khu định cư của người Do Thái đã được chính quyền Palestine lựa chọn.

Ngày 16-8, Tổng thư ký Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO) Saeb Erekat đã xác nhận việc Chính quyền Palestine (PA) chuyển cho Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) một hồ sơ chi tiết về những khu định cư của Israel.

Binh sỹ Israel kiểm tra một gia đình Palestine tại một trạm kiểm soát ở Yatta, phía Nam Hebron. Nguồn: EPA/TTXVN

Ông Erekat bày tỏ hy vọng tòa án quốc tế này sẽ sớm mở cuộc điều tra về "những tội ác định cư", đồng thời kêu gọi các tổ chức quốc tế hành động để ngăn các động thái của Israel gây tổn hại hòa bình và giải pháp hai nhà nước. Ông Erekat cho biết PA đã gửi thư tới nhiều nước về những hoạt động định cư chưa từng có diễn ra song hành với các cuộc tấn công thường nhật của người định cư chống lại đền thờ Hồi giáo al-Aqsa, tịch thu đất đai và gia tăng các cuộc tấn công chống nhân dân Palestine.

Nhà lãnh đạo PLO đề nghị quốc tế giúp giải quyết vấn đề định cư của Israel, nhấn mạnh rằng hoạt động của Israel "chắc chắn sẽ gây ra chủ nghĩa cực đoan, đổ máu và hỗn loạn".

VĂN DUYÊN (tổng hợp)