Thế giới tuần qua: Căng thẳng và mong manh

1. Thượng viện bắt đầu thủ tục luận tội Tổng thống Brazil Dilma Rousseff

Ngày 25-8, Thượng viện Brazil đã chính thức tiến hành thủ tục luận tội, xem xét việc bãi miễn chức vụ Tổng thống đối với bà Dilma Rousseff vì cáo buộc vi phạm luật ngân sách quốc gia. Dự kiến ngày 29-8 tới, bà Rousseff sẽ ra điều trần trước Thượng viện. 48 giờ sau phiên điều trần, 81 thượng nghị sĩ sẽ bỏ phiếu đưa ra quyết định cuối cùng về việc bãi miễn chức vụ Tổng thống.

Nếu có 54 thượng nghị sĩ (2/3 Thượng viện) bỏ phiếu đồng ý thì bà Dilma Rousseff sẽ chính thức bị phế truất chức vụ Tổng thống và Chính phủ của Tổng thống lâm thời Michel Temer sẽ điều hành đất nước Brazil cho đến hết nhiệm kỳ còn lại vào tháng 12-2018.

Bà Dilma Rousseff bị đình chỉ chức vụ Tổng thống kể từ ngày 12-5 vừa qua để phục vụ công tác điều tra cáo buộc bà vi phạm Luật trách nhiệm tài chính. Theo đó, bà Rousseff bị cáo buộc đã “làm đẹp” các con số thống kê nhằm giảm bớt tỷ lệ thâm hụt ngân sách năm 2014 và sử dụng kinh phí bổ sung không có trong dự toán ngân sách mà không thông qua Quốc hội.

Việc bà Rousseff bị đình chỉ chức vụ, đưa ra luận tội là cuộc hoảng chính trị lớn nhất trong hơn một thập kỷ cầm quyền của đảng Lao động vừa qua.

2. Triều Tiên thử tên lửa từ tầu ngầm

Bất chấp các nghị quyết trừng phạt và cảnh báo của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, ngày 24-8, Triều Tiên tiếp tục phóng thử tên lửa từ tầu ngầm. Tên lửa này đã bay khoảng 500km trước khi rơi xuống vùng biển thuộc vùng nhận dạng phòng không của Nhật Bản.

Đây là vụ phóng thử tên lửa thứ hai trong tháng 8 của Triều Tiên. Ở vụ phóng thử tên lửa lần trước (ngày 3-8), Triều Tiên phóng đi 2 quả tên lửa trong đó một quả rơi vào vùng đặc quyền kinh tế của Nhật Bản; quả còn lại nổ tung ngay sau khi rời bệ phóng. Trong tháng 7, nước này cũng thực hiện liên tiếp 3 vụ phóng tên lửa đạn đạo ra biển.

Triều Tiên hiện đang phải gánh chịu các lệnh trừng phạt nặng nề của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Thế nhưng những gì đang diễn ra chứng tỏ Triều Tiên không dễ từ bỏ tham vọng sở hữu vũ khí hạt nhân và tên lửa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân của mình.

Một ngày sau vụ thử tên lửa, nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un đã ca ngợi vụ phóng tên lửa là “thành công của mọi thành công” và nói rằng điều này cho phép Triều Tiên có được khả năng tấn công bằng vũ khí hạt nhân một cách có hiệu quả và đặt các phần lục địa của Hoa Kỳ và các khu vực quan trọng tại Thái Bình Dương vào tầm ngắm.

Ngay sau khi vụ thử tên lửa diễn ra, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã họp khẩn theo đề nghị của Nhật Bản và Hoa Kỳ.

3. Vận động tranh cử Tổng thống Mỹ: Nhiều diễn biến mới

Cuộc vận động tranh cử Tổng thống Hoa Kỳ đang đi vào giai đoạn cuối với nhiều diễn biến mới.

Mặc dù là ứng cử viên duy nhất của đảng Cộng hòa, ông Donald Trump lại bị quá nửa số cử tri của đảng này không ưa và không muốn ông trở thành người đại diện của đảng ra tranh cử Tổng thống. Theo kết quả khảo sát thực hiện bởi Gallup vào hai ngày 15 và 16-8, có 52% cử tri đảng Cộng hoà không hài lòng để Donald Trump làm ứng viên đại diện cho đảng chạy đua vào Nhà trắng; 46% hài lòng; còn lại không ý kiến.

Số người không ủng hộ ông Donald Trump tăng lên do những phát ngôn gây sốc, được cho là thiếu trách nhiệm và không thể hiện bản lĩnh chính trị của một Tổng thống của ông. Hình ảnh phổ biến của ứng cử viên này là một Donald Trump thù hằn với Hồi giáo, định kiến với người Mexico và bài xích người nhập cư. Ngoài ra, ông Donald Trump cũng tự tạo ra khó khăn cho chính bản thân khi thực hiện một kế hoạch tranh cử tằn tiện hơn nhiều so với đối thủ Hillary Clinton.

Về phần mình, dù được đa số cử tri trong đảng Dân chủ ủng hộ, bà Hillary Clinton cũng không được số đông người dân Mỹ ủng hộ. Theo khảo sát mới nhất do hãng truyền hình ABC phối hợp thực hiện cùng Washington Post, có tới 57% người dân không hài lòng với việc phải lựa chọn bà Hillary Clinton hay ông Donald Trump làm Tổng thống của nước Mỹ. 35% số người được khảo sát cho rằng họ muốn bỏ phiếu cho một ứng cử viên độc lập thay vì 2 ứng cử viên nói trên.

Trong khi đó, ngày 24-8, người sáng lập Wikileaks, ông Jullian Assange, cho biết Wikileaks đang lên kế hoạch công bố những tài liệu mật liên quan đến bà Hillary Clinton trước thềm cuộc bầu cử vào tháng 11 tới. Ông Jullian Assange tiết lộ rằng Wikileaks đã thu thập được một số lượng lớn tài liệu từ nhiều nguồn tin khác nhau liên quan tới chiến dịch tranh cử và tất cả đều “rất thú vị”.

Tuy nhiên, hãng tin Reuters ngày 24-8 lại đưa ra nhận định rằng vào thời điểm hiện tại, cơ hội đánh bại đối thủ Donald Trump của bà Hillary Clinton trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ sẽ diễn ra vào ngày 8-11 tới là 95%.

4. Căng thẳng quan hệ Nga-Ukraine

Quan hệ giữa Nga và Ukraine đang ngày càng trở nên căng thẳng sau một loạt những cáo buộc can thiệp vào công việc nội bộ lẫn nhau và gia tăng hoạt động quân sự dọc biên giới giữa hai nước.

Nga và Ukraine liên tục ở trong tình trạng đối đầu kể từ khi Kremlin sáp nhập bán đảo Crimea vào tháng 3-2014 và Ukraine cáo buộc Nga hậu thuẫn phe nổi dậy ở miền đông nước này. Căng thẳng giữa hai lên lại bị đẩy lên nấc thang cao hơn sau khi Nga tuyên bố đập tan một âm mưu khủng bố của Ukraine ở Crimea. Kiev ngay lập tức phủ nhận cáo buộc này và Văn phòng Tổng thống Ukraine cho mở cuộc điều tra hình sự với 20 quan chức cấp cao Nga với các tội danh chống lại an ninh quốc gia Ukraine, trong đó có Bộ trưởng quốc phòng Nga Sergei Shoigu.

Cả Nga và Ukraine hiện đang tiến sát tới “giới hạn đỏ”, có thể dẫn tới xung đột, khiến cộng đồng quốc tế hết sức lo ngại. Tình hình quan hệ hai nước xấu đi sẽ đe dọa nghiêm trọng tới hòa bình, an ninh và ổn định của châu Âu cũng như thế giới.

Trong khi đó, ngày 25-8, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã ra lệnh tổ chức các cuộc tập trận quân sự để kiểm tra khả năng chiến đấu của quân đội ở phía Tây giáp Ukraine. Theo Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergei Shoigu, đấu bắt đầu từ 7 giờ sáng ngày 25-8 (giờ địa phương), các đơn vị quân đội ở các quân khu miền Nam, Tây, Trung, Hạm đội Biển Bắc, không quân và lính dù đã được đặt trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu.

5. Mong manh thỏa thuận Thổ Nhĩ Kỳ - EU

Thỏa thuận về người di cư giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Liên minh châu Âu (EU) đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết khi Thổ Nhĩ Kỳ ra tối hậu thư cho EU về quy chế đi lại cho công dân nước này ở EU.

Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Mevlut Cavusoglu cho biết: “Nếu EU không cấp visa cho Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng 10 tới, chúng tôi sẽ buộc phải rút khỏi thỏa thuận giải quyết vấn đề người di cư”. Trong khi đó, phía EU lại tái khẳng định rằng quy chế miễn thị thực cho công dân Thổ Nhĩ Kỳ sẽ chỉ được thực hiện vào tháng 10 tới nếu quốc gia này đáp ứng được tất cả các yêu cầu của EU, trong đó có yêu cầu sửa đổi luật chống khủng bố.

EU cũng phản đối dữ dội quyết định bắt giam, thanh trừng hàng loạt công chức, sĩ quan quân đội, trí thức, nhà báo của Thổ Nhĩ Kỳ sau cuộc đảo chính hụt vừa qua. EU cho rằng chính quyền của Tổng thống Recep Erdogan đang trấn áp quá mức khi bắt giam tới 17.000 người và đình chỉ công tác, sa thải hàng chục nghìn người khác.

Nếu thỏa thuận Thổ Nhĩ Kỳ - EU bị đổ vỡ thì đây sẽ là một thảm họa cho châu Âu. Thổ Nhĩ Kỳ có thể sẽ để cho hàng trăm nghìn người Syria tự do tràn vào “lục địa già”, tạo ra gánh nặng không chỉ về kinh tế mà còn về an ninh, đào sâu thêm chia rẽ vốn đã đủ sâu sắc giữa các thành viên EU về phân bổ hạn ngạch nhập cư và những vấn đề liên quan.

Khi một nước đưa ra tối hậu thư có nghĩa là nước đó đang đứng ở thế thượng phong. Việc Thổ Nhĩ Kỳ đưa ra tối hậu thư với EU có thể được hiểu rằng Thổ Nhĩ Kỹ sẽ không phải chịu nhiều thua thiệt nếu thỏa thuận đổ vỡ. Ngược lại, EU mới là phía cần phải tính toán để có thể tránh cho châu Âu và thế giới một cuộc khủng hoảng di cư và khủng hoảng nhân đạo tiếp theo.

HỮU DƯƠNG (tổng hợp)