Hiện trường vụ tấn công viên cảnh sát X.Ca-rôn tại Crai-ga-vôn đang được cảnh sát Bắc Ai-len phong tỏa. Ảnh: News.sky.com

“Thỏa thuận Ngày thứ sáu tốt lành” năm 1998, đặt nền móng hòa bình ở Bắc Ai-len, đang có nguy cơ bị phá vỡ bởi tiếng súng của các nhóm chống đối tách ra từ lực lượng ly khai Quân đội Cộng hòa Ai-len (IRA ở Bắc Ai-len). Trong vòng 3 ngày đã xảy ra hai vụ bạo lực nghiêm trọng: Vụ tấn công vào các binh sĩ Anh đêm 7-3 làm hai binh sĩ thiệt mạng cùng bốn người khác bị thương và vụ một cảnh sát Bắc Ai-len bị sát hại hôm 9-3.

Tiếng súng đe dọa tiến trình hòa bình

Có tín hiệu của xe chở bánh pizza mang đến cổng căn cứ quân sự Anh Ma-xê-rê-nê, phía tây bắc Ben-phát (thủ phủ Bắc Ai-len), bốn binh sĩ được lệnh ra nhận. Cổng vừa mở ra, ngay lập tức, hai tay súng mang theo tiểu liên từ một chiếc xe hơi đậu gần đó xả súng liên hồi vào những người lính Anh có mặt tại cổng. Hậu quả, hai binh sĩ thiệt mạng và bốn người khác bị thương nặng. Dường như chưa tin tưởng lắm vào “kết quả” của loạt đạn vừa được bắn ra, các tay súng tiếp tục tiến đến gần nạn nhân, khi đó đã ngã gục, lạnh lùng xả súng tiếp. Tại hiện trường, hai chiếc xe giao bánh dính đầy đạn. Cách đó không xa, cảnh sát cũng đã phát hiện một chiếc xe bị tình nghi là của các tay súng. Hôm sau, một người đàn ông tự xưng là thành viên của nhóm chống đối IRA Đích thực (Real IRA) đã gọi điện nhận trách nhiệm về vụ tấn công vào trại lính Ma-xê-rê-nê. Cảnh sát Bắc Ai-len đang lần theo dấu vết truy lùng những kẻ có liên quan đến vụ tấn công.

Ngày 9-3, hai ngày sau vụ tấn công trên, một cảnh sát Bắc Ai-len bị bắn chết tại hạt A-mát, cách Ben-phát khoảng 30km về phía tây bắc. Ngày 10-3, cảnh sát Bắc Ai-len đã bắt giữ hai nghi can trong vụ sát hại viên cảnh sát X.Ca-rôn ở Crai-ga-vôn. Đó là hai người đàn ông, 17 tuổi và 37 tuổi.

Các vụ tấn công trực tiếp vào binh sĩ Anh và cảnh sát Bắc Ai-len trong mấy ngày qua là thương vong lớn nhất của quân đội Anh ở Bắc Ai-len kể từ sau vụ một binh sĩ Anh bị sát hại năm 1997, đồng thời các vụ tấn công mới đây còn làm tăng những lo ngại rằng bạo lực có thể bùng phát trở lại ở Bắc Ai-len, đe dọa tới tiến trình hòa bình ở Bắc Ai-len.

Trong 30 năm qua, các vụ bạo lực và xung đột chính trị, tôn giáo giữa những người Thiên chúa giáo và những người Tin lành ở Bắc Ai-len, hiện là một phần của Liên hiệp Anh, vẫn diễn ra lúc ác liệt, lúc có vẻ lắng dịu nhưng chưa bao giờ chấm dứt. Những người Thiên chúa giáo theo đường lối quốc gia chủ nghĩa muốn Bắc Ai-len tái hợp với nước Cộng hòa Ai-len. Những người Tin lành theo đường lối liên hiệp với Anh muốn Bắc Ai-len vẫn là một phần của nước Anh. Hậu quả của các cuộc xung đột đã cướp đi sinh mạng của hơn 3.000 người. Cuộc chiến chỉ tạm lắng từ khi "Thỏa thuận Ben-phát" được ký kết vào năm 1998. Nhờ đó, ở vùng lãnh thổ này đã tạm im tiếng súng, hầu hết các lực lượng bán quân sự trong tình trạng ngừng bắn hoặc tuyên bố chiến tranh đã chấm dứt. Tuy nhiên các nhóm chống đối như IRA Đích thực (Real IRA) và IRA Kế tục (Continuity IRA) vẫn tiếp tục thể hiện đường lối cứng rắn với nước Anh và chính quyền tại Bắc Ai-len. Sự trỗi dậy của một số nhóm cực đoan tách ra từ tổ chức IRA đang làm tăng lo ngại về nguy cơ bất ổn.

Tổ chức IRA Đích thực tách ra từ IRA năm 1997 để phản đối vai trò của Xin Phên, cánh chính trị của IRA trong tiến trình khôi phục hòa bình ở Bắc Ai-len. Nhóm này từng gây ra vụ tấn công đẫm máu nhất ở Bắc Ai-len vào năm 1998, cướp đi sinh mạng của 29 người cùng nhiều vụ tấn công khác tại Luân Đôn và Bớc-ming-ham. Còn IRA Kế tục là một nhóm nhỏ hơn tách ra từ IRA, từng có thời gian giảm hẳn hoạt động, nhưng sau đó đã trở lại hoạt động vào năm 1996.

Tình báo Anh tiết lộ, căn cứ vào dấu hiệu và cách thức tổ chức tấn công, cơ quan điều tra đang nghiêng về giả thiết hai nhóm có thể đã phối hợp thực hiện một số vụ tấn công ở Bắc Ai-len.

Tiến trình hòa bình Bắc Ai-len không thể sụp đổ

Phản ứng về các vụ tấn công trên, các quan chức cấp cao của Xin-phên, của chính quyền Bắc Ai-len và chính phủ Anh đều có chung nhận định, cho dù thế nào, tiến trình hòa bình của Bắc Ai-len cũng không thể sụp đổ.

Thủ tướng Anh G.Brao đã cam kết không để tỉnh này quay trở lại thời kỳ xung đột sắc tộc như trước, còn Thủ tướng Ai-len B.Câu-oen đã lên án mạnh mẽ vụ tấn công trên, đồng thời bày tỏ mong muốn vụ việc sẽ không châm ngòi cho một làn sóng bạo động mới. M.Giu-nét, quan chức cấp cao của Xin-phên cho biết "những kẻ chịu trách nhiệm về các vụ tấn công trong ít ngày qua rõ ràng muốn khởi động lại cuộc chiến kéo dài 30 năm ở Bắc Ai-len". Chủ tịch Xin-phên G.A-đam thì nhấn mạnh “các vụ tấn công trên là tiếng súng bắn vào tiến trình hòa bình ở Bắc Ai-len”. Ông khẳng định đây là việc làm hoàn toàn sai trái. Trong khi đó các chính đảng lớn ở Bắc Ai-len cũng khẳng định, các cuộc tấn công trên của các nhóm cực đoan sẽ không làm lung lay hệ thống chính trị ở đây. Bắc Ai-len sẽ vẫn là một khu vực thuộc Vương quốc Anh. Với quyết tâm của mình, lãnh đạo của đảng Hợp nhất Dân chủ Tin lành đã tuyên bố: "Không có kẻ giết người nào có thể phá vỡ tiến trình hòa bình ở Bắc Ai-len".

NGUYỄN HÒA