Sát nhân thầm lặng

Hút 1 điếu thuốc mất 5,5 phút cuộc sống

Bà Pa-mê-la Pu-gơ (Pamela Pugh), 69 tuổi, người Anh, được chẩn đoán mắc ung thư phổi vào năm 2013. Bà hút thuốc từ lúc mới 17 tuổi cho đến khi hơn 50 tuổi. Bà cho biết: “Mặc dù tôi đã bỏ thuốc từ nhiều năm trước nhưng vẫn bị ảnh hưởng đến sức khỏe. Nếu biết thuốc lá sẽ gây biến đổi gen vĩnh viễn thì tôi đã không bao giờ hút thuốc”. Bà đã tham gia thử nghiệm Matrix, điều trị bằng thuốc phá vỡ cấu trúc gen gây di căn ung thư phổi tại Bệnh viện Papworth và Bệnh viện Addenbrooke ở Cambridgeshire trong hơn 6 tháng. Tuy nhiên, do khối u vẫn phát triển nên bà đã phải ngưng cuộc thử nghiệm và tiến hành điều trị bằng phương pháp xạ trị.

Bà Pa-mê-la Pu-gơ chỉ là một trong số hàng triệu người trên thế giới đang bị ảnh hưởng từ việc hút thuốc lá. Từ lâu, khoa học đã chứng minh việc hút thuốc lá có ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe con người. Nhiều nghiên cứu khoa học đã chứng minh, hút 1 điếu thuốc tức là đã tự mình làm mất đi 5,5 phút cuộc sống, hay nói cách khác, tuổi thọ trung bình của người hút thuốc ngắn hơn so với người không hút thuốc từ 5 đến 8 năm. Đó là chưa kể hút thuốc lá làm tăng tỷ lệ tử vong từ 30-80%, chủ yếu là do các bệnh ung thư (ung thư phổi), bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, các bệnh tim mạch… 

Biểu tượng cấm hút thuốc lá treo bên ngoài sân vận động Tổ chim tại Trung Quốc Ảnh: EPA

Trung bình mỗi năm, thuốc lá cướp đi sinh mạng của gần 6 triệu người. Nó là nguyên nhân gây đột biến hàng trăm cấu trúc ADN ở người. Với những người hút 20 điếu thuốc lá mỗi ngày, trung bình mỗi năm, trong cơ thể họ sẽ có khoảng 150 đột biến ADN ở phổi, 97 đột biến ADN ở thanh quản, 23 đột biến ADN ở khoang miệng, 18 đột biến ADN ở bàng quang và 6 đột biến ADN ở gan. Các ADN này sẽ thay đổi vĩnh viễn ngay cả khi họ đã bỏ thuốc. Các nhà khoa học phát hiện ra rằng, trong phổi-nơi tiếp xúc trực tiếp với khói thuốc-diễn ra quá trình biến đổi các chất hóa học có trong thuốc lá. Quá trình này tạo ra ít nhất 60 chất hóa học gây ung thư.

Theo ông Rô-bớt Pai-cơ (Robert Pirker), một chuyên gia về ung thư phổi của Bệnh viện Đa khoa Vienna (Áo), ung thư phổi hiện là “sát nhân số 1” trong các loại ung thư. Ông Pai-cơ cho rằng, một trong các biện pháp phòng ngừa quan trọng là giảm số người hút thuốc bởi đây là thủ phạm chính gây ung thư phổi, với 85% người mắc căn bệnh này là người đang hút hoặc đã từng hút thuốc. Mỗi năm, tại Mỹ có 200.000 ca ung thư phổi mới được phát hiện, phần lớn là do hút thuốc và hút thuốc thụ động. 44% bệnh nhân ung thư phổi chỉ có thể sống sót trong vòng 1 năm.

“Sát nhân thầm lặng” này cũng đe dọa cả người hút thuốc lá thụ động. Theo báo cáo của WTO và ACS, hút thuốc thụ động là nguyên nhân dẫn đến cái chết của hàng chục nghìn người mỗi năm. Khói thuốc có thể tồn tại trong không khí hơn 2 giờ, ngay cả khi không còn nhìn hoặc ngửi thấy nữa. Theo ACS, cứ mỗi giờ ở cùng phòng với một người hút thuốc lá, nguy cơ mắc ung thư phổi cao gấp 100 lần so với việc sống 20 năm trong tòa nhà chứa chất độc asen.

Gánh nặng kinh tế khổng lồ

 Mới đây, báo cáo do WTO và ACS  thực hiện trên 152 quốc gia, nơi có 97% những người hút thuốc tại châu Phi, châu Mỹ, phía đông khu vực Địa Trung Hải, châu Âu, Đông Nam Á và phía tây khu vực Thái Bình Dương đã chứng minh hút thuốc lá là một gánh nặng kinh tế lớn đối với thế giới, đặc biệt là tại châu Âu và Bắc Mỹ. Hút thuốc lá khiến các nền kinh tế thế giới thiệt hại hơn 1.000 tỷ USD mỗi năm do phải chi tiêu cho lĩnh vực y tế và năng suất lao động giảm sút.

Tiến sĩ Ô-léc Chét-nô (Oleg Chestnov), Phó tổng giám đốc Cơ quan Phòng ngừa các bệnh không lây nhiễm (NCD) của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhấn mạnh, "ngành thuốc lá sản xuất và tiêu thụ những sản phẩm khiến hàng triệu người chết trẻ, chiếm đoạt của các hộ gia đình những khoản tiền đáng ra có thể được dùng cho thực phẩm và giáo dục, đồng thời gây ra những gánh nặng chi phí y tế đối với các gia đình, cộng đồng và quốc gia".

Những con số nêu trên đều cho thấy tính cấp bách của việc tăng cường các biện pháp kiểm soát việc tiêu thụ thuốc lá để kiềm chế các chi phí gia tăng. Những biện pháp này bao gồm tăng thuế và tăng giá đối với các sản phẩm thuốc lá. Trong bối cảnh thế giới có khoảng 1,1 tỷ người ở độ tuổi từ 15 trở lên hút thuốc lá, chỉ cần áp thuế 0,8USD đối với mỗi bao thuốc cũng sẽ đem lại nguồn thu 140 tỷ USD cho toàn cầu. Mức thuế này cũng sẽ khiến giá thuốc lá trung bình tăng thêm 42%, dẫn đến kết quả là số người hút thuốc sẽ giảm tới 66 triệu người, tương đương 9%. Theo báo cáo, nếu không thi hành những biện pháp nêu trên, tới năm 2030 sẽ có thêm 2 triệu người-tăng từ 6 lên 8 triệu-có nguy cơ tử vong do thuốc lá và các sản phẩm liên quan.

Tại nhiều quốc gia châu Âu, việc cấm hút thuốc lá nơi công cộng đã được khởi động từ rất lâu. Năm 2004, Ai-len trở thành nước đầu tiên trên thế giới thực thi lệnh cấm trên toàn quốc việc hút thuốc lá tại những địa điểm công cộng khép kín như nhà hàng, câu lạc bộ, ga tàu điện ngầm. Sau đó, một số nước khác, trong đó có I-ta-li-a, Niu Di-lân, Na Uy, U-ru-goay, Nga... cũng ban hành quyết định tương tự.

 Trong khi đó tại châu Á, Trung Quốc-nước sản xuất và tiêu thụ thuốc lá lớn nhất thế giới, đồng thời đứng thứ sáu trong số các quốc gia có số người chết vì “khói thuốc” cao nhất-gần đây đã đưa ra các quy định kiểm soát hút thuốc lá ở những nơi công cộng trên toàn quốc. Trước đó đã có hơn 150 thành phố ở Trung Quốc có những quy định hạn chế hút thuốc lá. Đi đầu là chính quyền thành phố Bắc Kinh với việc thông qua luật chống hút thuốc được siết chặt nhất, theo đó cấm hút thuốc tại phòng làm việc, nhà hàng, khách sạn và bệnh viện. Nếu vi phạm quy định có thể bị phạt tới 10.000 nhân dân tệ (khoảng 1.450USD).

Một trong các quốc gia Đông Nam Á là Cam-pu-chia, tháng 9-2016 vừa qua cũng đã phát động một chiến dịch môi trường không khói thuốc lá ở thành phố Xiêm Riệp, với sự tham gia của khoảng 200 quan chức ngành du lịch, y tế và các đại diện của các tổ chức phi chính phủ, chủ khách sạn, nhà nghỉ, nhà hàng và siêu thị cũng như những người bán lẻ thuốc lá. Chiến dịch trên nhằm nâng cao ý thức của mọi người về tác động của việc tiếp xúc với khói thuốc lá, đồng thời thúc đẩy việc thực thi lệnh cấm hút thuốc tại các nơi công cộng và nơi làm việc. Tháng 3 trước đó, Chính phủ Cam-pu-chia đã ban bố lệnh cấm hút thuốc tại nơi công cộng hoặc nơi làm việc và quy định mức phạt từ 5-12,5USD đối với những người vi phạm.

Dù nhiều báo cáo của WTO, ACS hay WHO đều cảnh báo về sự nguy hiểm do thuốc lá gây ra, song, mối nguy hại đối với sức khỏe và kinh tế vẫn khó có thể đong đếm chính xác được. Để phần nào làm giảm những nguy hại này, các tổ chức trên đã lên tiếng kêu gọi tất cả các nước ban hành lệnh cấm hút thuốc ở những địa điểm công cộng khép kín, coi đây là việc làm đặc biệt quan trọng và cấp thiết nhằm bảo vệ sức khỏe con người.

HÙNG HÀ