Nhà báo, nhà sử học Phi-líp Đờ-vi-ê (Phillippe Devillers), người bạn thân thiết của nhân dân Việt Nam vừa qua đời hôm 15-2, thọ 96 tuổi. Ông là một trong những nhà báo Pháp có mặt đầu tiên ở Việt Nam không lâu sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công. Được chứng kiến những giờ phút lịch sử của Nhà nước Việt Nam non trẻ trong cuộc đấu tranh giành độc lập, ông đã sớm hình thành cho mình quan điểm tiến bộ, ủng hộ sự nghiệp chính nghĩa của nhân dân Việt Nam trong hai cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước...
Ông Phi-líp Đờ-vi-ê sinh ngày 11-11-1920 tại Villers-Cotterêts, một làng quê nhỏ ở tỉnh Ai-xnơ (Pháp). Ông từng tốt nghiệp Trường Đại học chính trị khoa học Pa-ri năm 1939, có bằng cử nhân luật.
Ngày 14-9-1945, ông được Tổng biên tập Báo Thế giới (Pháp) U.B.Mơ-ri (Hubert Beuve-Mery) tuyển dụng làm phóng viên thường trú tại Đông Dương và châu Á. Ngày 3-11-1945, sau ba tuần lênh đênh trên biển, trên con tàu Anh có tên Oronte xuất phát từ cảng Mác-xây, ông đã đến Đông Dương với tư cách là tùy viên báo chí của Tướng Lơ-cléc (Leclerc) và phóng viên thường trú đầu tiên của Báo Thế giới ở Đông Dương.
Với nhiệt tình của tuổi trẻ, Phi-líp Đờ-vi-ê đã lao vào khám phá Đông Dương và có nhiều bài viết về tình hình chiến sự ở Việt Nam. Hàng loạt bài viết về tình hình Việt Nam được Phi-líp Đờ-vi-ê chuyển về nước đăng trên Báo Thế giới là những phản ánh cụ thể về tình hình chiến sự ở Việt Nam.
Vào cuối tháng 11-1945, theo chỉ thị của Tướng Lơ-cléc, được sự đồng ý của Tổng biên tập Báo Thế giới, ông cùng với các nhà báo Pháp khác như Giăng La-cu-tuya (Jean Lacouture), Pi-e Mô-rít Đơ-xăng-giơ (Pierre-Maurice Dessinges)…, đã lập ra tuần báo Paris-Saigon để đăng tải những thông tin mới về chiến sự ở Việt Nam. Từ ngày 16-1-1946 đến tháng 1-1947, tờ báo này đã xuất bản được 50 số.
Nhà sử học Phi-líp Đờ-vi-ê giới thiệu tờ báo "Paris-Saigon" từng được xuất bản những năm 1946-1947. Ảnh: indomemoires.hypotheses.org
Trong thời gian ở Việt Nam, ông Phi-líp Đờ-vi-ê đã đi rất nhiều nơi trên dải đất nước hình chữ S. Qua những chuyến đi thực tế, Phi-líp Đờ-vi-ê hiểu hơn về cuộc chiến tranh của Pháp ở Việt Nam, về những góc khuất của cuộc chiến và luôn tự hỏi tại sao nước Pháp vừa trải qua một cuộc chiến tranh khốc liệt chống phát xít Đức lại đi gây chiến với Việt Nam.
Đặc biệt, sau chuyến đi thực tế ở Huế tháng 4-1946, Phi-líp Đờ-vi-ê cảm nhận rõ ràng rằng sự thống trị của chủ nghĩa thực dân ở Việt Nam đáng bị chê trách và người Pháp không thể tiếp tục ở lại một đất nước không còn muốn sự hiện diện của quân đội Pháp nữa. “Cách thức đơn giản là tiến hành thỏa hiệp để tránh một cuộc chiến tranh. Cần phải thúc đẩy xây dựng hòa bình, thông qua sự hiểu biết lẫn nhau. Tiếc là các nhà lãnh đạo của Pháp ở Paris và Sài Gòn đã không chọn con đường hòa bình”, Phi-líp Đờ-vi-ê chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn báo chí.
Quay trở về Pháp vào ngày 9-10-1946, Phi-líp Đờ-vi-ê tham gia phong trào hòa bình, phản đối chiến tranh, trở thành hội viên của Hội Pháp-Việt, hiệp hội hữu nghị đầu tiên kết nối hai dân tộc Pháp và Việt Nam, do nữ nhà báo Ăng-đrê Vi-ô-li (Andrée Viollis), nhà hoạt động chính trị, người bạn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, thành lập năm 1946. Trong giai đoạn này, mặc dù là công chức cao cấp trong Ban Thư ký của Chính phủ Pháp, ông vẫn giữ quan điểm phản đối các chính sách sai lầm của Pháp đối với Việt Nam.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông tiếp tục ủng hộ nhân dân Việt Nam thông qua các bài báo, các buổi nói chuyện tại nhiều diễn đàn quốc tế. Ông đã trình bày quan điểm của mình về cuộc chiến tranh của Mỹ tại Việt Nam trong đợt giảng dạy tại Đại học Cornell, bang Niu Y-oóc (Mỹ). Ông cũng xuất bản rất nhiều sách liên quan tới cuộc chiến ở Việt Nam, trong đó đáng chú ý là cuốn “Paris-Saigon-Hanoi”, xuất bản lần đầu năm 1988, trong đó ông giới thiệu các tài liệu lưu trữ liên quan đến cuộc chiến tranh Đông Dương. Gần đây là cuốn "Hơn 20 năm với Việt Nam, 1945-1969" được Nhà xuất bản Les Indes savantes xuất bản năm 2010. Cuốn sách tập hợp các bài hồi ký, nhật ký, bài báo ghi lại những trải nghiệm về thời tuổi trẻ gắn bó với Việt Nam của ông.
Không chỉ là tác giả của nhiều cuốn sách, Phi-líp Đờ-vi-ê còn là người sưu tầm được những bộ ảnh quý. Đó là những tấm ảnh do các phóng viên Việt Nam của Bộ Tuyên truyền Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa trước đây thực hiện. Bộ ảnh đã được dùng làm quà tặng cho khách nước ngoài để quảng bá về đất nước Việt Nam tươi đẹp, mến khách.
Với những đóng góp to lớn vào tình hữu nghị của hai dân tộc Việt Nam và Pháp, ông Phi-líp Đờ-vi-ê đã được Nhà nước Việt Nam tặng thưởng Huân chương hữu nghị. Vĩnh biệt nhà báo, nhà sử học Phi-líp Đờ-vi-ê, nhân dân Việt Nam luôn ghi nhớ những đóng góp của ông cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc của Việt Nam, cho tình hữu nghị và đoàn kết giữa hai dân tộc Pháp-Việt.
BÌNH NGUYÊN