QĐND - Ngày 21-2-1973, Hiệp định Viêng Chăn chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Lào được ký kết. Gần 40 năm sau, đoàn cựu chiến binh quân tình nguyện Việt Nam của Sư đoàn 968 có dịp thăm lại chiến trường xưa, nơi họ cùng những người bạn Lào đón những giây phút hòa bình đầu tiên.

Ký ức một thời chưa xa

Ngày 26-10-1972 ở Nam Lào, Mỹ đổ quân hòng chiếm lại thị xã Sa-la-van, Pắc-xòng, Tha-teng, Không-sê-đôn. Để lại những phân đội nhỏ bao vây, cầm chân địch, phần lớn lực lượng của Sư đoàn 968 hành quân về tham gia chiến dịch giải phóng thị xã Sa-la-van. Đây là thị xã nhỏ nằm bên bờ sông Sê-đôn, có sân bay và chỉ cách đường chiến lược tây Trường Sơn không đầy 10km. Cuộc chiến giành nhau từng tấc đất diễn ra ác liệt suốt 4 tháng. Đến giữa tháng 2-1973, thị xã và khu vực sân bay được giải phóng hoàn toàn. Tuy vậy, để đề phòng địch phản kích chiếm lại thị xã, chúng tôi được lệnh của cấp trên luôn trong trạng thái sẵn sàng, chỉ được ra khỏi hầm khi có nhiệm vụ để giảm thiểu thương vong.

Đoàn cựu chiến binh Sư đoàn 968 thăm thác Khôn Pha Pheng thuộc tỉnh Chăm-pa-sắc. Ảnh: Khánh An

Sáng 22-2-1973, khẩu đội 1 được lệnh dùng súng 12 ly 7 cơ động đánh phục kích máy bay bay thấp, bảo vệ bộ binh và toàn đơn vị. Khoảng 11 giờ 45 phút, một tốp ba chiếc F4H bất ngờ bổ nhào, đánh vào hậu phương đại đội. Bằng hai loạt đạn 12 ly 7 gồm 12 viên, hai xạ thủ khẩu đội 1 đã nổ súng giòn giã bắn rơi một chiếc F4H… Trận chiến đấu kết thúc, toàn bộ bếp và khu vực hậu cần bay hết nhưng may mắn không ai bị thương vong. Đây là chiếc máy bay Mỹ thứ 8 bị đại đội 2 bắn rơi và chiếc thứ 21 bị tiểu đoàn bắn rơi kể từ ngày 19-11-1972. Với chiến công này, đại đội 2 đã được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng nhất và tiểu đoàn được tặng thưởng Huân chương Quân công hạng ba. Không biết đây là chiếc máy bay thứ bao nhiêu của giặc Mỹ bị bắn rơi ở Lào trong chiến tranh chống Mỹ, cứu nước nhưng với chúng tôi đó là chiến công trước giờ ngừng bắn chỉ có 15 phút.

Thăm lại chiến trường xưa

Gần 40 năm đã trôi qua, nhưng chiến công trước giờ ngừng bắn và giây phút hòa bình đầu tiên trên đất bạn Lào ngày 22-2-1973 thì không bao giờ chúng tôi quên được. Chúng tôi vẫn luôn ao ước được một lần thăm lại chiến trường xưa, được tận mắt chứng kiến sự thay đổi, đi lên của đất nước Lào, cụ thể là Nam Lào. Và ngày 1-12-2012, đoàn chúng tôi đi bằng xe ô tô tự lái đã xuất phát từ cửa khẩu Bờ Y (Ngọc Hồi, Kon Tum) đi Át-ta-pư. Từ Át-ta-pư, chúng tôi qua Tha Teng đến Pắc-xòng, một huyện anh hùng của tỉnh Chăm-pa-sắc. Đây cũng là địa bàn mà đơn vị chúng tôi đã đóng quân trong thời gian từ giữa năm 1973 đến cuối năm 1974, trước khi phần lớn Sư đoàn 968 lên đường về nước tham gia chiến dịch giải phóng Tây Nguyên. Ngày hôm sau (2-12), đúng ngày kỷ niệm 37 năm Quốc khánh nước CHDCND Lào, từ Pắc-xòng chúng tôi đi thăm tỉnh Sa-la-van. Thị xã Sa-la-van cũng như thị trấn Tha-teng, bị tàn phá nặng nề trong chiến tranh nay đã được xây dựng lại hầu như hoàn toàn. Dấu vết còn lại là khu vực sân bay, nơi chúng tôi dừng lại chụp vài kiểu ảnh làm kỷ niệm. Trên đường trở lại Pắc-xế, thủ phủ của tỉnh Chăm-pa-sắc, chúng tôi ghé thăm huyện Lào Ngam, vùng căn cứ cách mạng nổi tiếng ở Nam Lào và cũng là hậu cứ của tiểu đoàn chúng tôi trong suốt những năm làm nhiệm vụ quốc tế trên đất bạn Lào (1971-1976)…

Chỉ có hai ngày ngắn ngủi, thế nhưng đoàn chúng tôi đã hành trình qua 4 tỉnh Nam Lào, được trực tiếp gặp gỡ những đồng chí Lào khi xưa, cùng nhau ôn lại những ký ức mà chúng tôi mang theo trong suốt cuộc đời. Chỉ tiếc rằng, cả đại đội mấy chục chiến sĩ quê Hà Nội năm xưa, sau một thời gian dài chuẩn bị mà chỉ có mấy anh em được may mắn lên đường thăm lại nơi chúng tôi cùng những bạn Lào đón ngày hòa bình đầu tiên…

LÊ AN KHÁNH