Với những chiếc tàu chiến trang bị tên lửa tối tân có mặt ở Biển Đen chuyên chở hàng “cứu trợ” trị giá gần…13 triệu USD cho Gru-di-a cùng với tuyên bố gói “cứu trợ” kinh tế khổng lồ một tỷ USD cho đồng minh Cáp-ca-dơ, Mỹ có thể đã khiến không ít người tấm tắc về việc “không bỏ rơi đồng minh”. Nhưng ít ai biết rằng, số tiền viện trợ với mục đích “giúp đất nước vùng Cáp-ca-dơ này củng cố các thể chế dân chủ” lại được Mỹ phần lớn đổ vào viện trợ quân sự một cách có chủ ý.

Viện trợ quân sự nhiều hơn “thúc đẩy dân chủ”

Những chiếc tàu mang tên lửa Tomahawk và Harpoon đã khiến Phó Tổng tham mưu trưởng quân đội Nga đã phải lên tiếng nghi ngờ. “Việc tăng cường hoạt động của các tàu chiến Mỹ trên Biển Đen là rất khó hiểu. Đây là hành động hiểm độc. Số hàng cứu trợ đó có thể mua ở bất kỳ thị trường nào”. Thậm chí, Nga còn cho rằng, Mỹ và các nước thành viên khác thuộc NATO sử dụng tàu chiến để phân phát hàng “cứu trợ” tới Gru-di-a là có “dã tâm”.

Một chuyên gia quân sự Mỹ đang hướng dẫn binh lính Gru-di-a cách sử dụng vũ khí do Mỹ sản xuất tại căn cứ quân sự ở Va-di-a-ni ngày 18-7. Ảnh: defendamerica.mil

Thực ra, không phải sau khi xảy ra chiến sự ở Nam Ô-xê-ti-a Mỹ mới viện trợ cho Gru-di-a. Từ lâu, Mỹ đã rất quan tâm tới vùng Cáp-ca-dơ. Gru-di-a là một trong những nước nhận tài trợ cao nhất của Mỹ tính theo đầu người, từ năm 1991 đến nay, khoảng hơn một tỷ USD được đổ vào nước này. Trong đó, riêng viện trợ quân sự là hơn 30 triệu USD/năm. Hiện nay, quân đội Gru-di-a có khoảng 30.000 người, và ngân sách quốc phòng cao gấp 30 lần so với thời cựu Tổng thống Sê-vác-nát-de.

Nhật báo Tin tức đưa tin, bốn năm qua chi phí quân sự của Gru-di-a tăng hơn 30 lần, đạt tới 9-10% GDP, còn ngân sách quân sự nói chung trong năm 2008 lên tới một tỉ USD. Đây là con số không nhỏ ở một nước nhận phần lớn viện trợ kỹ thuật quân sự từ nước ngoài và là viện trợ không hoàn lại. Theo tờ Tin tức, quân đội Gru-di-a còn là một trong những đội quân được đào tạo kỹ nhất trong không gian hậu Xô viết, chủ yếu là do sự chi viện của phương Tây. Đa số sĩ quan và các binh sĩ của Gru-di-a đã qua đào tạo ở Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ (TNK) hoặc được các sĩ quan của những nước này biệt phái tới Gru-di-a huấn luyện. Đã có hơn 8.000 quân nhân Gru-di-a được đào tạo theo chương trình Mỹ. Cũng theo Tin tức, Mỹ đã viện trợ cho Gru-di-a theo chương trình "Cung cấp trợ giúp quân sự cho nước ngoài" không hoàn lại khoản tiền trị giá 40,6 triệu USD.

Tờ Bưu điện Oa-sinh-tơn dẫn lời nhận định của các chuyên gia Mỹ cho rằng, Mỹ đang đổ nhiều tiền của để viện trợ quân sự cho Gru-di-a, hơn là giúp đất nước vùng Cáp-ca-dơ này củng cố các thể chế dân chủ. Tờ báo cũng cho biết, trong tài khóa 2009, chính quyền Tổng thống Bu-sơ đề nghị Quốc hội thông qua khoản viện trợ quân sự cho Gru-di-a trị giá 15,2 triệu USD, trong khi kinh phí để “thúc đẩy dân chủ” là 14,8 triệu USD.

“Bàn đạp” chĩa vào nước Nga

Các chuyên gia quân sự cho rằng, Mỹ không hề bất ngờ trước cuộc xung đột ở Nam Ô-xê-ti-a. Hồi tháng 7, khoảng 1.000 quân Mỹ và 600 quân Gru-di-a đã tiến hành cuộc tập trận, mục tiêu giả định là chuẩn bị việc triển khai quân tại Áp-ga-ni-xtan, nhưng thực chất là chống lại quân đội Nga trong trường hợp xảy ra xung đột nghiêm trọng. Tình hình hiện nay diễn ra đúng như vậy.

Tại sao Mỹ và Gru-di-a lại giả định một mục tiêu như vậy? Mạng báo “Thế giới” của Đức cho rằng hơn lúc nào hết Mỹ muốn tăng cường sự hiện diện quân sự của mình ở khu vực Cáp-ca-dơ, để biến nơi này thành một bàn đạp sát sườn chĩa vào nước Nga. Việc Mỹ ủng hộ thành lập một lực lượng quân sự nước ngoài làm “nhiệm vụ gìn giữ hòa bình ở Cáp-ca-dơ” chính là vì lý do ấy. Mỹ tố cáo Nga làm cho tình hình trở nên căng thẳng, với những hành động quân sự, nhưng thực chất là vì vai trò siêu cường duy nhất của Mỹ đang bị thách thức nghiêm trọng.

Tổng thống Gru-di-a Xa-a-ca-svi-li đã sử dụng người bạn Mỹ hùng mạnh làm đối trọng với Nga trong khu vực và làm người bảo trợ cho Gru-di-a gia nhập phương Tây. Ngược lại, Mỹ dùng Gru-di-a để kiềm chế ảnh hưởng của Nga ở khu vực “sân sau” của Liên Xô trước đây và mở rộng Liên minh Bắc Đại Tây Dương (NATO) tới biển Ca-xpi. Đối với Mỹ, Gru-di-a có một giá trị chiến lược rất quan trọng, đó là nước trung chuyển lượng dầu khí lớn từ biển Ca-xpi tới cảng Xây-han của Thổ Nhĩ Kỳ và là một căn cứ tiềm tàng cho những nỗ lực bao vây I-ran.

Mỹ sẽ can thiệp?

Ông Giô-na-than Uýt-lây, chuyên gia hàng đầu về khu vực Cáp-ca-dơ trong bài trả lời phỏng vấn mạng trực tuyến “Người quan sát Ban-căng” cho rằng, Mỹ có thể sẽ không chịu ngồi yên và sẽ can thiệp vào vấn đề Gru-di-a. Vấn đề ở chỗ là sự hậu thuẫn mạnh mẽ của Mỹ sẽ chỉ diễn ra nếu như chính phủ Gru-di-a không phạm những sai lầm chết người như đã xảy ra thời gian qua. Chính sách đối ngoại của Mỹ ngày càng trở nên thực dụng hơn nhiều thay vì chỉ ra tay áp đặt sức mạnh quân sự. Do đó, Mỹ có thể chỉ trích Nga, nhưng đối với một cường quốc như Nga, với tiềm lực quân sự và kinh tế khổng lồ, cần phải xử sự một cách khôn ngoan và mềm mỏng, chứ không thể hiếu thắng và nóng vội. Ông Uýt-lây cho rằng, trên thực tế không thể phủ nhận được sự quan trọng về mặt chiến lược của Gru-di-a, nhưng nó không quá mức để người Mỹ phải đánh đổi nhiều thứ. Đường ống dẫn dầu Ba-cu – Tbi-li-xi – Xây-han chạy qua Gru-di-a, nhưng tỉ lệ dầu xuất khẩu chạy qua đường ống này không đủ để làm thay đổi thị trường dầu mỏ thế giới. Mặt khác, Oa-sinh-tơn quá cần đến Nga trong các vấn đề lớn như I-ran, không thể bất chấp tất cả mà đứng ra bảo vệ Gru-di-a. Tuy vậy, Phó tổng thống Đích Chê-ni trong chuyến công du Gru-di-a hôm 4-9 vẫn mạnh mẽ tuyên bố rằng “Gru-di-a luôn có Mỹ làm đồng minh và chỗ dựa vững chắc”.

THU TRANG