QĐND - Đảng, Nhà nước, Quân đội và nhân dân ta luôn thực hiện nhất quán chính sách nhân đạo và thiện chí trong hợp tác tìm kiếm người nước ngoài mất tích trong chiến tranh (MIA), góp phần làm vơi đi những đau thương, mất mát của các gia đình có người thân bị chết trong cuộc chiến tranh Việt Nam. Việc làm cao thượng và bao dung ấy xuất phát từ truyền thống nhân đạo của dân tộc ta và được Đảng, Nhà nước, Quân đội thực hiện ngay từ khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước còn trong khói lửa khốc liệt.

Lễ ký trao trả hài cốt lính Mỹ tại Đà Nẵng tháng 9-2011. (Ảnh Văn phòng MIA cung cấp)

 

Sau Hiệp định Pa-ri năm 1973, ngày 9-2-1973, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định thành lập Cơ quan Việt Nam tìm kiếm tin tức người nước ngoài mất tích trong chiến tranh (gọi tắt là VNOSMP), gồm đại diện Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng và Bộ Công an, trong đó Bộ Ngoại giao là cơ quan thường trực, Bộ Quốc phòng là cơ quan chủ quản. Tại thời điểm đó, Bộ Quốc phòng đã cử một nhóm các chuyên viên của Cục Quân pháp quân đội (nay là Cục Điều tra hình sự Bộ Quốc phòng) chuyên trách tham gia việc đơn phương tìm kiếm nhân đạo, tổ chức thu hồi hài cốt người Mỹ mất tích trong chiến tranh Việt Nam để trao trả từng đợt theo tinh thần đơn phương nhân đạo cho phía Mỹ.

Công việc nhân đạo trở thành cầu nối để hai nước từng bước đi đến gần nhau, hiểu nhau, để rồi dần gác lại những đau thương và thù hận trong quá khứ chiến tranh và cùng hướng tới tương lai. Kết quả những chuyến viếng thăm, gặp gỡ, tìm hiểu công việc nhân đạo tại Việt Nam của nhiều đoàn cấp cao trong Chính phủ Mỹ, các tổ chức chính trị xã hội và nhiều đoàn thân nhân các gia đình MIA Mỹ đã cho họ thấy một cách rõ ràng, cụ thể và hiểu hơn về lòng nhân đạo vị tha, cao thượng của đất nước và con người Việt Nam. Với một số lượng không nhỏ hài cốt người Mỹ bị mất tích được phía Việt Nam tìm kiếm đơn phương và trao trả cho Mỹ trong những năm sau chiến tranh, người Mỹ đã thực sự quan tâm, ghi nhận, biết ơn. Họ dần hiểu phải làm gì để bắt đầu sự hợp tác với Việt Nam, tuy rằng thời điểm đó còn nhiều thách thức, trở lực ở phía trước.
Từ tháng 9-1988, thực hiện thỏa thuận giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Mỹ, hai bên chính thức bắt đầu phối hợp các hoạt động hỗn hợp tìm kiếm người Mỹ mất tích, đánh dấu sự khởi đầu về hợp tác chung vì nhân đạo của hai nước. Từ đây, hợp tác tìm kiếm MIA được tiến hành công khai, tích cực, tăng cường thường xuyên và thu được nhiều kết quả nhờ nỗ lực phối hợp chung của hai nước Việt-Mỹ. Cũng từ thời điểm trên, việc xích lại gần nhau giữa hai nước dần từng bước được khai thông.

Để đáp ứng yêu cầu và sự phát triển của hoạt động MIA, năm 1991 theo đề nghị của Bộ Ngoại giao, nhằm thống nhất kiện toàn tổ chức và năng lực phối hợp các hoạt động của Cơ quan MIA Việt Nam (VNOSMP), Tổ chuyên viên chuyên trách MIA của Bộ Quốc phòng (Cơ quan MIA-Bộ Quốc phòng hiện nay) được chính thức thành lập theo Quyết định số 362/QĐ-QP ngày 23-9-1991 của Bộ trưởng Quốc phòng, gồm một số cán bộ trung, cao cấp từ một số cơ quan Bộ Quốc phòng, làm nhiệm vụ biệt phái và được đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp, thường xuyên của Thủ trưởng Bộ Quốc phòng.

Hơn 20 năm qua, Cơ quan MIA-Bộ Quốc phòng, được sự quan tâm chỉ đạo trực tiếp của Thủ trưởng Bộ Quốc phòng, sự lãnh đạo của Đảng ủy Bộ Tổng tham mưu đã thực hiện tốt chức năng nghiên cứu, tham mưu đề xuất giúp Thủ trưởng Bộ Quốc phòng chỉ đạo kịp thời các hoạt động công tác nhân đạo MIA theo phạm vi, lĩnh vực quốc phòng đảm nhiệm. Cơ quan MIA-Bộ Quốc phòng được Thủ trưởng Bộ Quốc phòng cho phép trực tiếp phối hợp với các cơ quan liên quan thuộc Bộ Quốc phòng và các cơ quan liên quan thuộc Bộ Ngoại giao, Bộ Công an, chính quyền, các ban, ngành đoàn thể, cơ quan quân sự, công an các địa phương, tổ chức điều hành các hoạt động tìm kiếm MIA qua từng giai đoạn. Cơ quan MIA-Bộ Quốc phòng đã tổ chức và triển khai thực hiện tốt các hoạt động MIA hỗn hợp và đơn phương như: Tham gia điều tra khảo sát và khai quật hỗn hợp Việt Nam-Hoa Kỳ, thu hồi giám định hỗn hợp và trao trả hài cốt, nghiên cứu thu thập thông tin về MIA, điều tra và khai quật đơn phương, hợp tác tìm kiếm 3 bên, 4 bên giữa Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia và Mỹ. Đến nay đã tổ chức thực hiện thành công 105 đợt hoạt động hỗn hợp Việt-Mỹ; tiến hành các hoạt động đơn phương và hoạt động 3 bên, 4 bên hàng năm, các đợt thu hồi, giám định hỗn hợp và trao trả hài cốt được thực hiện hiệu quả, theo đúng kế hoạch hợp tác nhân đạo. Cán bộ, nhân viên Cơ quan MIA-Bộ Quốc phòng luôn quán triệt và thực hiện đúng chủ trương đường lối, chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước, bảo đảm an ninh, chủ quyền quốc gia, quốc phòng, góp phần quan trọng vào thực hiện nhiệm vụ, chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước và đối ngoại quốc phòng, góp phần khẳng định thiện chí và chủ trương hợp tác trên tinh thần nhân đạo trước sau như một của Đảng, Nhà nước và Quân đội ta trong vấn đề MIA.

Cùng với giải quyết vấn đề tìm kiếm người Mỹ mất tích trong chiến tranh, trên tinh thần nhân đạo của Nhà nước ta, từ năm 2007 đến tháng 8-2009, Cơ quan MIA-Bộ Quốc phòng được Chính phủ và Bộ Quốc phòng giao là cơ quan chủ trì, phối hợp các cơ quan chức năng Bộ Ngoại giao, Bộ Công an và các địa phương tổ chức giúp đỡ nhân đạo tìm kiếm binh sĩ Ô-xtrây-li-a mất tích trong chiến tranh Việt Nam theo đề nghị của phía Chính phủ Ô-xtrây-li-a. Đến nay, hai bên đã hoàn thành toàn bộ các vụ MIA cần tìm kiếm, tổ chức trao trả, hồi hương đầy đủ số quân nhân Ô-xtrây-li-a mất tích, kết thúc toàn bộ chương trình MIA Ô-xtrây-li-a tại Việt Nam. Chính phủ và nhân dân Ô-xtrây-li-a đã cảm ơn, đánh giá cao sự hợp tác, giúp đỡ nhân đạo, thiện chí của Nhà nước, Bộ Quốc phòng và các cơ quan chức năng Việt Nam.

Trong thực hiện nhiệm vụ mang tính nhân đạo, Cơ quan MIA-Bộ Quốc phòng thường xuyên đặt ra các yêu cầu của ta với các đối tác về giải quyết công tác nhân đạo với Việt Nam, đề nghị đối tác cung cấp tin tức, hồ sơ, tài liệu, di vật… của bộ đội ta hy sinh, mất tích trong chiến tranh, góp phần vào công tác tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ. Cơ quan MIA-Bộ Quốc phòng cũng yêu cầu phía đối tác phải có trách nhiệm nhân đạo trong việc giải quyết chất độc da cam/đi-ô-xin và vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh, đồng thời đấu tranh phản bác những quan điểm sai trái của một số chính giới phản động, các thế lực thù địch muốn lợi dụng MIA hoặc về các vấn đề nhạy cảm khác, góp phần khẳng định thiện chí chính nghĩa, nhân đạo và bảo vệ đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước ta.
Kể từ khi thành lập, Cơ quan MIA-Bộ Quốc phòng luôn phát huy truyền thống Bộ đội Cụ Hồ, đoàn kết chặt chẽ, đề cao trách nhiệm chính trị trong công tác. Cán bộ, nhân viên chuyên trách Cơ quan MIA-Bộ Quốc phòng khắc phục nhiều khó khăn, gian khổ, hiểm nguy, đóng góp xứng đáng cho nhiệm vụ hoạt động nhân đạo của Nhà nước và Bộ Quốc phòng, phấn đấu xây dựng cơ quan trở thành bộ phận nòng cốt trong Cơ quan MIA Việt Nam (VNOSMP). Nhiều năm qua, Cơ quan MIA-Bộ Quốc phòng luôn được Thủ trưởng Bộ Quốc phòng đánh giá là đơn vị biệt phái hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ; tổ chức Đảng liên tục đạt trong sạch vững mạnh, cơ quan vững mạnh toàn diện.

Nhiệm vụ tham gia giải quyết vấn đề nhân đạo, nâng cao hiệu quả hợp tác Việt-Mỹ để từng bước sớm hoàn thành và đi đến kết thúc chương trình MIA tại Việt Nam đang đặt ra những yêu cầu rất cao, đòi hỏi những nỗ lực lớn của cán bộ, chuyên viên, nhân viên Cơ quan MIA-Bộ Quốc phòng. Quán triệt sâu sắc nhiệm vụ Nhà nước và Bộ Quốc phòng giao, toàn cơ quan luôn đề cao trách nhiệm chính trị, khắc phục mọi khó khăn, làm tốt chức năng tham mưu giúp Thủ trưởng Bộ Quốc phòng chỉ đạo nhiệm vụ công tác MIA, phối hợp tổ chức và điều hành thực hiện hiệu quả các hoạt động theo kế hoạch của Nhà nước, Bộ Quốc phòng và Cơ quan MIA Việt Nam.

Đại tá Đào Xuân Kính

Chỉ huy trưởng Cơ quan MIA - Bộ Quốc phòng, Phó Giám đốc cơ quan MIA Việt Nam