Năm phương án “ly hôn” giữa Anh và EU

Tờ Sputnik mới đây dẫn quan điểm của Tiến sĩ Rafael Leal-Arcas, Trường Đại học Queen Mary (London, Anh) cho hay, có 5 phương án “ly hôn” mà Anh và EU có thể lựa chọn từ “mềm nhất” đến “cứng nhất”. Đầu tiên phải kể đến là “phương án Na Uy”. Lựa chọn này cho phép Anh mặc dù rời EU nhưng vẫn có thể trở thành một thành viên của Khu vực Kinh tế châu Âu (EEA) tương tự Na Uy. Điều này có nghĩa là Anh sẽ là một phần của thị trường chung EU nhưng không phải một phần của EU. Anh sẽ phải áp dụng tất cả các quy tắc cũng như nguyên tắc của EEA, nhưng lại không có mấy ảnh hưởng trong quá trình xây dựng luật pháp cũng như các quy tắc. Phương án này còn được gọi là Brexit “mềm”.

Lựa chọn thứ hai có thể gọi là “phương án Thụy Sĩ”. Anh sẽ trở thành thành viên của Hiệp hội Thương mại Tự do châu Âu (EFTA), tương tự Thụy Sĩ trong mối quan hệ với EU. Hiện ở Anh vẫn đang diễn ra cuộc tranh luận về việc liệu Anh tham gia EFTA có phải là giải pháp lâu dài cho nước này ở giai đoạn hậu Brexit hoặc trong giai đoạn chuyển tiếp kéo dài 2-4 năm mà Nội các Anh đã thông qua hay không.

Vòng đàm phán Brexit thứ ba giữa Anh và EU tại Brussels, Bỉ. Ảnh: Reuters 

Tiếp theo là lựa chọn một thỏa thuận thương mại sâu rộng và toàn diện giữa Anh và EU tương tự như những gì mà Thủ tướng Anh Theresa May từng đề cập tới khi công bố chiến lược Brexit. Một ví dụ điển hình của phương án này là thỏa thuận tự do thương mại giữa Canada và EU, còn gọi là CETA (Hiệp định Thương mại và kinh tế toàn diện).

Lựa chọn cuối cùng, Anh và EU sẽ chỉ là thành viên chung của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). Điều đó đồng nghĩa với việc Anh sẽ không có mối quan hệ nào đặc biệt hơn với EU so với mối quan hệ nước này có với Trung Quốc hay Nam Phi. Đáng chú ý, theo Tiến sĩ Leal-Arcas, ban đầu phương án Brexit “cứng” này vốn được chính phủ của Thủ tướng Theresa May hướng tới. Tuy nhiên, những bước phát triển mới đây trong quá trình đàm phán và thảo luận ở Anh, đã khiến phương án thứ ba, một liên minh thuế quan được chú ý nhiều hơn.

Ở một khía cạnh khác, các nhà phân tích cho rằng mối quan hệ Anh-EU thời hậu Brexit cũng bị tác động không nhỏ bởi những vướng mắc trong quá trình đàm phán “ly hôn” mà nổi cộm hiện nay là vấn đề “hóa đơn ly hôn”. Hai vòng đàm phán gần đây đã kết thúc mà chưa đạt được tiến bộ mang tính quyết định cũng một phần vì chưa tìm được tiếng nói chung về phí tổn chia tay. Trong khi EU yêu cầu phía Anh phải thanh toán các khoản tài chính mà nước này đã cam kết với ngân sách EU khi còn là thành viên, ước tính khoảng từ 60 đến 100 tỷ euro, thì phía Anh tuyên bố sẽ không chấp nhận mức thanh toán lên đến hàng chục tỷ euro theo đề xuất của EU để rời khỏi liên minh này. Quan điểm mới nhất của London là cố gắng thuyết phục các nhà đàm phán EU việc Anh cam kết tôn trọng các nguyên tắc về giải quyết tài chính, nhưng sẽ không đưa ra lời hứa cụ thể. Do vậy, các cuộc đàm phán gần như chỉ xoay quanh phương pháp tính toán thay vì nhất trí về tổng số tiền “bồi thường hôn nhân”.

Ngoài “hóa đơn ly hôn”, hai vấn đề nhức nhối khác cũng khiến tiến trình đàm phán gặp nhiều trúc trắc là quyền của các công dân EU sống tại Anh và người Anh tại EU sau Brexit, cũng như tương lai đường biên giới giữa Anh với Ireland. Mới đây không lâu, London đã công bố loạt tài liệu về quan điểm của nước Anh trong quá trình đàm phán với EU. Tuy nhiên, theo Brussels, các đề xuất của phía Anh không đủ mức độ chi tiết cần thiết và chỉ tập trung vào "tương lai mối quan hệ" giữa EU và Anh. Trong những tuyên bố gần đây, các nhà lãnh đạo EU đã nhất trí thông qua nguyên tắc cứng rắn trong tiến trình đối thoại với nước Anh. Theo đó, việc thảo luận về hiệp định tự do thương mại tương lai với London chỉ có thể bắt đầu khi Anh đồng ý các điều khoản về các quyền công dân, cũng như trả những phí tổn cho vụ “ly hôn” giữa nước này và EU. Bởi vậy, bất đồng giữa hai bên càng kéo dài thì sẽ càng ít thời gian để đàm phán có thể bước sang giai đoạn 2 cũng như càng khó để đạt được mối quan hệ đặc biệt mà London và EU đều mong muốn khi “đường ai nấy đi”./.

NGỌC THƯ