Mỹ thông báo đang đàm phán "sâu rộng" với Iran

Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington đang tiến hành đàm phán “sâu rộng” với Iran nhằm đạt một thỏa thuận ngừng bắn, đồng thời khẳng định Mỹ sẽ không “rút lui giữa chừng” trong cuộc xung đột.

Trả lời phỏng vấn kênh truyền hình Channel 12 của Israel, Tổng thống Donald Trump thông báo chính quyền Mỹ đang duy trì liên lạc với Iran qua nhiều kênh, do Đặc phái viên Steve Witkoff và con rể của Tổng thống Donald Trump là Jared Kushner dẫn dắt.

Trong cảnh báo mới nhất của mình, Tổng thống Donald Trump cho biết thời hạn chót để đạt thỏa thuận với Iran là 20 giờ ngày 7-4 (theo giờ miền Đông, tức sáng 8-4 theo giờ Việt Nam), hoặc là Mỹ sẽ thực hiện các biện pháp mạnh mẽ tại khu vực. Giới quan sát nhận định đây là tín hiệu cho thấy Washington có thể kéo dài thời hạn chót để Iran mở lại eo biển Hormuz, sau khi liên tục điều chỉnh thời hạn gây áp lực đối với Iran, từ các mốc “trong ngày 6-4”, đến 20 giờ cùng ngày, rồi “trước” và “trong ngày 7-4”.

Các nhân viên cứu hộ tại hiện trường vụ tấn công tại Haifa, Israel, ngày 6-4. Ảnh: Reuters

Về phía Iran, ngày 6-4, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei tuyên bố Tehran đã hoàn tất các yêu cầu của mình liên quan tới đề xuất chấm dứt xung đột, song sẽ chỉ công bố khi thích hợp. Theo hãng thông tấn IRNA, ông Baghaei cho hay, Tehran có một loạt yêu cầu dựa trên lợi ích quốc gia của mình đã được truyền đạt thông qua các kênh trung gian. Ông cũng khẳng định các yêu cầu trước đó của Mỹ, chẳng hạn như kế hoạch 15 điểm, đã bị Iran bác bỏ vì quá mức phi lý. Ông nhấn mạnh Iran có khuôn khổ riêng, được xây dựng dựa trên lợi ích và cân nhắc của nước này, đồng thời bác bỏ quan điểm rằng việc trao đổi với các bên trung gian là dấu hiệu yếu thế. Đại diện Bộ Ngoại giao Iran khẳng định: “Iran không ngần ngại bày tỏ rõ ràng những gì chúng tôi cho là yêu cầu chính đáng và việc làm đó không nên được hiểu là dấu hiệu của sự thỏa hiệp, mà là phản ánh sự tự tin của Iran trong việc bảo vệ các lập trường của mình”.

Theo Reuters, Iran và Mỹ tối 5-4 đã nhận được một kế hoạch chấm dứt xung đột do Pakistan soạn thảo, với cách tiếp cận 2 giai đoạn gồm lệnh ngừng bắn ngay lập tức, tiếp theo là một thỏa thuận toàn diện. Theo đề xuất, lệnh ngừng bắn sẽ có hiệu lực ngay, đồng thời cho phép mở lại eo biển Hormuz, với khoảng thời gian 15-20 ngày để hoàn tất một thỏa thuận rộng hơn. Thỏa thuận tạm gọi là “Hiệp định Islamabad”, sẽ bao gồm một khuôn khổ khu vực cho eo biển này, với các cuộc đàm phán trực tiếp cuối cùng diễn ra tại Islamabad.

Nguồn tin cũng tiết lộ Tổng Tham mưu trưởng quân đội Pakistan Asim Munir đã liên lạc "suốt đêm" với Phó tổng thống Mỹ JD Vance, Đặc phái viên Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi. Thỏa thuận ban đầu sẽ được cấu trúc dưới dạng một biên bản ghi nhớ (MOU) và được hoàn tất bằng hình thức điện tử thông qua Pakistan, kênh liên lạc duy nhất trong các cuộc đàm phán. Thỏa thuận cuối cùng dự kiến sẽ bao gồm cam kết của Iran không theo đuổi vũ khí hạt nhân để đổi lấy việc nới lỏng trừng phạt và giải phóng các tài sản bị đóng băng.

Trước đó, Axios dẫn các nguồn tin cho biết Mỹ, Iran với các bên trung gian trong khu vực đang thảo luận một lệnh ngừng bắn tiềm năng kéo dài 45 ngày trong khuôn khổ thỏa thuận 2 giai đoạn có thể dẫn tới chấm dứt hoàn toàn xung đột. Nếu được thực thi, thỏa thuận ngừng bắn có thể giúp thiết lập các cơ chế kiểm chứng và giám sát quốc tế, đồng thời tạo cơ hội đánh giá mức độ thiện chí và khả năng tuân thủ của mỗi bên. Tuy nhiên, khả năng đạt được thỏa thuận trong thời gian ngắn vẫn bị đánh giá là thấp, dù nhiều phân tích coi đây là “cơ hội cuối cùng” để tránh một vòng xoáy leo thang mới.

Trong khi Mỹ và Iran đều cho thấy những dấu hiệu mong muốn hạ nhiệt căng thẳng thì Israel tiếp tục đưa ra những thông điệp cứng rắn. Kênh truyền hình nhà nước Kan TV của Israel ngày 5-4 dẫn nguồn tin tiết lộ nước này đang chuẩn bị khả năng leo thang chiến dịch tấn công nhằm vào các mục tiêu của Iran nếu những cuộc tiếp xúc gián tiếp giữa Washington và Tehran không đạt được kết quả. Theo Kan TV, Israel cho rằng Tổng thống Mỹ sẽ bật “đèn xanh” cho các hành động tấn công cơ sở năng lượng, hạ tầng quốc gia của Iran và hiện đang chờ bước “phê chuẩn cuối cùng”.

Trong một tin tức đáng chú ý, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thông báo ông Majid Khademi, người đứng đầu tổ chức tình báo của lực lượng này đã thiệt mạng trong một cuộc không kích vào sáng 6-4. Hiện phía Israel chưa đưa ra bình luận về vụ tấn công.

Trước căng thẳng gia tăng tại Trung Đông, Người phát ngôn Điện Kremlin của Nga, ông Dmitry Peskov, cảnh báo hậu quả của các hành động quân sự nhằm vào Iran rất nguy hiểm. Trong khi đó, chính trị gia Dmitry Vasilenko-hiện là Phó chủ tịch Ủy ban Khoa học, Giáo dục và Văn hóa thuộc Hội đồng Liên bang (Thượng viện) Nga, nhận định khả năng Mỹ phát động một chiến dịch quân sự trên bộ nhằm vào Iran là rất cao, trong bối cảnh Washington đang tập trung lực lượng tàu sân bay tại khu vực. 

Hiện nay, nguy cơ Mỹ tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran kéo theo nguy cơ phóng xạ lan ra khu vực vùng Vịnh đang được các chuyên gia cảnh báo. Kênh truyền hình Al Jazeera có trụ sở tại Qatar dẫn lời ông Alan Eyre, chuyên gia thuộc Viện Trung Đông (trụ sở tại Washington), đánh giá nếu Mỹ tiến hành các cuộc tấn công mạnh hơn nhằm vào cơ sở hạt nhân Bushehr của Iran thì "sẽ là một kịch bản đáng sợ". Theo ông, yếu tố gió và thủy triều trong khu vực nhiều khả năng sẽ đẩy chất phóng xạ lan về phía Tây, ra khỏi lãnh thổ Iran và ảnh hưởng đến nhiều quốc gia trong khu vực.