Lệnh cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội mà Australia triển khai từ tháng 12 năm ngoái được xem là một trong những chính sách mạnh tay nhất từng được ban hành trong lĩnh vực này. Ban đầu, nhiều ý kiến hoài nghi về hiệu quả của biện pháp trên khi cho rằng trẻ em hoàn toàn có thể tìm cách vượt qua các rào cản kỹ thuật. Tuy nhiên, chỉ sau vài tháng, Australia đã trở thành hình mẫu để nhiều quốc gia tham khảo trong quá trình xây dựng chính sách quản lý mạng xã hội đối với người chưa thành niên.

Theo chân Australia, tháng 3 vừa qua, Indonesia bắt đầu chặn trẻ em dưới 16 tuổi truy cập phần lớn các nền tảng mạng xã hội. Malaysia cũng triển khai biện pháp tương tự trong tháng này. Trong khi đó, Anh vừa công bố kế hoạch cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội và dự kiến đưa quy định vào thực thi từ đầu năm 2027.

Mỗi quốc gia một cách tiếp cận

Mặc dù cùng hướng đến mục tiêu bảo vệ trẻ em trên môi trường số, các quốc gia lại lựa chọn những giải pháp rất khác nhau.

Tại Áo, kế hoạch hiện nay là giới hạn quyền sử dụng mạng xã hội đối với trẻ dưới 14 tuổi, trong khi Pháp áp dụng ngưỡng 15 tuổi. Na Uy cũng đang xem xét mở rộng phạm vi lệnh cấm từ nhóm trẻ dưới 13 tuổi hiện nay lên toàn bộ trẻ em dưới 16 tuổi.

 Trong khi nhiều quốc gia ủng hộ, cũng có nhiều ý kiến nghi ngờ về hiệu quả của quy định này của Australia. Ảnh: Getty Images

Một số quốc gia kết hợp nhiều biện pháp cùng lúc. Ba Lan, Đan Mạch và Anh không chỉ hạn chế việc sử dụng mạng xã hội mà còn cấm điện thoại thông minh trong trường học nhằm giảm thời gian trẻ tiếp xúc với thiết bị số.

Ở Brazil, chính phủ lựa chọn cách tiếp cận khác. Học sinh ở mọi lứa tuổi không được sử dụng điện thoại di động trong trường học, nhưng trẻ dưới 16 tuổi vẫn có thể sở hữu tài khoản mạng xã hội nếu tài khoản đó được liên kết với cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp.

Theo Justin Hendrix, Giám đốc điều hành của Tech Policy Press, đơn vị đang theo dõi các nỗ lực hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội tại hơn 40 quốc gia, tất cả những chính sách này phản ánh cuộc tranh luận ngày càng sâu rộng về vai trò của công nghệ trong cuộc sống của trẻ em. Hiện nay, trẻ em và thanh thiếu niên tiếp xúc với công nghệ ở cả gia đình lẫn trường học với tần suất chưa từng có, trong khi xã hội vẫn đang loay hoay tìm cách kiểm soát những tác động mà công nghệ mang lại.

Theo Hendrix, những tranh cãi xoay quanh mạng xã hội hiện cũng đang ảnh hưởng đến cách các nhà hoạch định chính sách tiếp cận trí tuệ nhân tạo (AI). Nhiều nhà lập pháp cho rằng họ không muốn lặp lại sai lầm khi để công nghệ phát triển quá nhanh trong khi các quy định quản lý chưa theo kịp.

Vì vậy, bên cạnh mạng xã hội, một số quốc gia đã bắt đầu mở rộng quản lý đối với các ứng dụng AI. Anh dự kiến quy định độ tuổi tối thiểu 18 đối với các chatbot tình cảm mô phỏng quan hệ tình dục. Canada yêu cầu các doanh nghiệp phát triển chatbot AI phải xây dựng cơ chế hạn chế việc truyền tải nội dung độc hại. Trong khi đó, Na Uy tuyên bố sẽ gần như cấm hoàn toàn việc sử dụng các công cụ AI tạo sinh trong trường tiểu học và hạn chế việc sử dụng đối với học sinh lớn tuổi hơn.

Hiệu quả còn gây tranh cãi

Mặc dù xu hướng siết chặt quản lý đang lan rộng, hiệu quả thực tế của các lệnh cấm vẫn là chủ đề gây nhiều tranh luận.

Tại Australia, chính phủ cho biết gần 5 triệu tài khoản được xác định thuộc về trẻ em đã bị đóng sau khi quy định có hiệu lực. Tuy nhiên, khảo sát của cơ quan an toàn trực tuyến nước này đối với 900 phụ huynh cho thấy khoảng 2/3 số trẻ từng sử dụng mạng xã hội trước đó vẫn duy trì được quyền truy cập bằng nhiều cách khác nhau.

Dù vậy, quan chức Anh cho rằng việc một số trẻ em tìm cách lách luật không phải là lý do để từ bỏ các biện pháp quản lý. Cũng giống như việc vẫn có trẻ vị thành niên tìm cách mua rượu, điều đó không đồng nghĩa với việc bãi bỏ quy định cấm bán đồ uống có cồn cho trẻ em.

Ngược lại, Thủ tướng Italy Giorgia Meloni cho biết nước này chưa có kế hoạch áp dụng lệnh cấm tương tự. Bà nhận định việc cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội là chưa đủ để giải quyết vấn đề do các quy định như vậy có thể dễ dàng bị vượt qua.

Ấn Độ, thị trường mạng xã hội lớn trên thế giới, cũng chưa coi việc cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội là một ưu tiên chính sách. Trong khi đó, tại Mỹ, các nỗ lực ban hành quy định hạn chế quy mô lớn gặp nhiều trở ngại từ các phán quyết của tòa án cũng như những tranh luận liên quan đến quyền tự do ngôn luận.

Florida hiện là một trong số ít bang áp dụng chính sách tương đối nghiêm ngặt khi yêu cầu một số nền tảng cấm trẻ em từ 14 tuổi trở xuống mở tài khoản và buộc trẻ 15 tuổi phải có sự đồng ý của cha mẹ. Tuy nhiên, nhiều quy định tương tự tại Utah và Arkansas đã bị tòa án đình chỉ hoặc chặn thực thi.

Nhiều bang trên khắp nước Mỹ đang triển khai các biện pháp nhằm hạn chế việc trẻ em sử dụng các phương tiện truyền thông số. Ảnh: Alamy 

Một số ý kiến từng cho rằng việc cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội chỉ là một giải pháp tạm thời và không giải quyết được tận gốc vấn đề. Điều quan trọng hơn là phải tăng cường quản lý các nền tảng, siết chặt luật bảo vệ dữ liệu và cải thiện thiết kế sản phẩm để bảo vệ tất cả người dùng.

Quan điểm này cũng được phản ánh trong chính sách của một số quốc gia. Canada cho phép miễn trừ đối với các doanh nghiệp có thể chứng minh đã áp dụng các biện pháp bảo vệ người dùng trước nội dung độc hại. Tây Ban Nha dự kiến buộc lãnh đạo các nền tảng mạng xã hội phải chịu trách nhiệm cá nhân nếu để xảy ra phát ngôn thù ghét trên nền tảng của mình.

Trong khi đó, Trung Quốc lựa chọn cách tiếp cận cân bằng hơn khi giới hạn thời gian sử dụng trò chơi trực tuyến đối với trẻ vị thành niên và yêu cầu Douyin - phiên bản Tiktok tại nước này - chỉ cho phép người dùng dưới 14 tuổi sử dụng tối đa 40 phút mỗi ngày trong khung giờ quy định.

Theo Hendrix, động cơ thúc đẩy các chính sách quản lý mạng xã hội không hoàn toàn giống nhau. Ở một số nơi, mục tiêu là hạn chế trẻ em tiếp cận nội dung khiêu dâm hoặc các tài liệu nhạy cảm; tại Ecuador, các cuộc thảo luận tập trung vào việc ngăn chặn các tổ chức tội phạm tuyển mộ trẻ vị thành niên. Dù cách tiếp cận khác nhau, nhiều quốc gia trên thế giới ngày càng có chung nhận định rằng mạng xã hội đang gây ra những tác động đáng kể đối với trẻ em và thanh thiếu niên, đồng thời những tác động này cần được kiểm soát thông qua các biện pháp quản lý phù hợp.