Kinh tế Trung Quốc sắp kết thúc giai đoạn chuyển đổi 5 năm : WTO-sân chơi không chỉ toàn vị ngọt

Đó là hàng loạt sức ép mạnh mẽ từ các thành viên khác của WTO đặc biệt là Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) đòi Trung Quốc phải mở cửa thị trường đúng tiến độ, cắt giảm thuế nhập khẩu đối với một số mặt hàng, dỡ bỏ các rào cản đối với hàng hóa nhập khẩu vào thị trường hơn 1 tỷ dân và tự do hóa lĩnh vực dịch vụ và đầu tư. Mỹ và các nước EU sốt ruột vì thời hạn 5 năm gần hết, song một số cam kết của Trung Quốc vẫn chỉ là lời hứa. Mỹ, EU và Ca-na-đa tuần trước đã gửi đơn khiếu nại lên WTO, đề nghị điều tra việc Trung Quốc tăng thuế nhập khẩu linh kiện ô tô. Đây là hành động mở đầu cho chiến dịch gây sức ép rầm rộ của họ lên Trung Quốc.

Mỹ và EU tiếp tục cáo buộc Trung Quốc không công bố đầy đủ những ngành công nghiệp được nhà nước bảo hộ, và phát đi tín hiệu rằng Trung Quốc hãy chuẩn bị đón nhận những khiếu nại chính thức khác. EU còn phát đi bức thông điệp cứng rắn hơn, đe dọa tẩy chay Trung Quốc về mặt chính trị ở châu Âu nếu không chịu chơi đúng luật WTO. Ông Pi-tơ Man-đen-xơn, ủy viên Ủy ban Thương mại EU khẳng định, nếu mọi nỗ lực thông qua đàm phán đòi Trung Quốc thực thi cam kết đều thất bại thì châu Âu sẽ áp dụng hệ thống giải quyết tranh chấp của WTO.

EU gần đây đã vượt qua Mỹ trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất của Trung Quốc. Song điều mà EU lo ngại chính là thâm hụt thương mại với Trung Quốc năm ngoái ở mức hơn 130 tỷ USD. Cả hai đang bất đồng trong việc sản phẩm dệt may và giày Trung Quốc được bán với giá rẻ ở thị trường châu Âu. Từ khi gia nhập WTO, nền kinh tế Trung Quốc đã thực hiện mở cửa từng bước cho các nhà xuất khẩu châu Âu và nước ngoài, song đôi khi tiến độ không được như họ mong muốn nên tạo sự căng thẳng giữa hai bên. Trung Quốc đã hạ mức thuế quan đối với hàng hóa nhập khẩu kể từ sau khi gia nhập WTO, song Trung Quốc vẫn bị EU cáo buộc là phớt lờ các cam kết mở cửa thị trường. EU cho rằng, mức thuế nhập khẩu vẫn cao đối với các sản phẩm như hàng dệt, quần áo, sản phẩm da và lông thú, tất, đồ gốm, thép và các phương tiện vận tải.

Ngoài ra, EU cũng lo ngại về việc gia tăng các rào cản phi thuế quan bị coi là không công bằng như chứng nhận sản phẩm, tiêu chuẩn nhãn mác, các rào cản nhập khẩu và hải quan. Cụ thể, họ lo ngại khả năng các công ty EU ở Trung Quốc không được đối xử công bằng và nhất là tình trạng vi phạm bản quyền sở hữu trí tuệ ở Trung Quốc.

Trong khi đó, Mỹ đang ép Trung Quốc phải thông báo với WTO các chương trình trợ giá và bãi bỏ các chương trình này. Trung Quốc bị cáo buộc không cung cấp các thông tin về các chương trình hỗ trợ của chính phủ đối với một số hàng hóa như dệt-may, ô tô và các thiết bị bán dẫn. Mỹ càng gia tăng sức ép trong vấn đề này khi thặng dư thương mại của Trung Quốc với Mỹ cao ở mức kỷ lục. Cụ thể Mỹ chỉ trích Trung Quốc đã không cung cấp các thông tin về 8 thành phố được coi như đặc khu về ngoại thương trong lĩnh vực buôn bán ô tô và phụ tùng, nơi có các công ty đặc quyền được nhận các khoản vay và mức thuế xuất khẩu ưu đãi. Ngoài ra, Mỹ còn đòi hỏi các ngân hàng thuộc sở hữu nhà nước Trung Quốc phải cải cách hơn nữa. Thêm vào đó là các yêu cầu về tính minh bạch để các thành viên khác có thể đánh giá mức độ tuân thủ các cam kết của Trung Quốc...

Cũng giống EU, Mỹ rất lo ngại vấn đề bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, một bài toán hóc búa đối với Trung Quốc. Cam kết bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cũng là một trong các cam kết khi gia nhập WTO của Trung Quốc, song tình trạng này bị coi là vẫn chưa giảm bất chấp nỗ lực của quốc gia này. Theo thống kê, 85% máy ghi âm được bán ở Trung Quốc năm 2004 là vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Không chỉ Mỹ và các nước EU, mà Nhật Bản và Ca-na-đa cũng lo ngại vấn đề này và họ tuyên bố sẽ hành động phối hợp để chống lại Trung Quốc ở WTO. Mỹ dự tính sẽ đưa vụ việc này lên WTO vào đầu tuần tới và sau đó sẽ là Nhật, Ca-na-đa và EU.

Thế mới biết, WTO là một "sân chơi hai mặt" không phải lúc nào cũng đem lại lợi ích cho người chơi vì "luật chơi" của nó không hề đơn giản. Trung Quốc đang nỗ lực hết sức để thực thi các cam kết trong WTO, song để thực hiện nó cần phải có thời gian, trong khi liên tục phải chịu áp lực to lớn của các "đối thủ". Thủ tướng Ôn Gia Bảo mới đây khẳng định, Bắc Kinh sẽ thực thi các cam kết đó và mở cửa hơn nữa nền kinh tế, cải thiện môi trường đầu tư. Về vấn đề bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, Trung Quốc thời gian qua đã có các biện pháp kiên quyết hơn như phát động chiến dịch 100 ngày tấn công nạn vi phạm bản quyền (bắt đầu từ 15-7-2006) ở 10 Bộ, ngành chức năng, mở trang web bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tăng các chế tài giám sát và xử phạt. Chẳng hạn như đối với các sản phẩm nghe nhìn, Bộ Văn hóa Trung Quốc áp đặt một cơ chế giám sát dài hạn trên nguyên tắc "quản lý chặt và trừng phạt nghiêm khắc".

MỸ HẠNH