Cho dù tương lai chính trị của quốc gia Nam Mỹ này còn chưa rõ ràng, nhưng giới phân tích cho rằng Venezuela cũng khó ổn định trong tương lai gần. Là một trong những thành viên sáng lập OPEC, lĩnh vực dầu và khí đốt của Venezuela bị ảnh hưởng nặng nề bởi sự bất ổn gần đây, với sản lượng dầu tụt dốc xuống mức 1,2 triệu thùng/ngày. Các lệnh trừng phạt sắp tới của Mỹ đối với lĩnh vực xuất khẩu dầu thô của nước này như Tổng thống Donald Trump cảnh báo, có thể khiến con số này sụt giảm hơn nữa.

Bộ trưởng Năng lượng Nga Alexander Novak (bên trái) cùng Bộ trường Dầu mỏ các nước OPEC tại một cuộc họp bàn về nỗ lực cắt giảm sản lượng dầu năm 2018. Ảnh: Reuters.

Venezuela giữ vai trò quan trọng trong OPEC không chỉ bởi sản lượng dầu thô nhiều mà còn vì nước này vừa chính thức nhậm chức Chủ tịch OPEC từ đầu năm 2019 với sự điều hành của Bộ trưởng Dầu mỏ đương nhiệm Venezuela, ông Manuel Quedevo. Các nước thành viên khác đều hiểu rằng Venezuela cần được duy trì trong liên minh dầu mỏ do Arab Saudi dẫn đầu. Tuy nhiên, suy nghĩ đó đã khác đi và sự hoài nghi về vai trò của Venezuela gia tăng sau khi cuộc khủng hoảng hiện nay ở nước này nổ ra, với việc Mỹ công khai thừa nhận "tổng thống lâm thời" Guaido.

Trong bối cảnh đất nước Venezuela khủng hoảng, vị thế lãnh đạo OPEC của nước này cũng bị đặt dấu chấm hỏi. Trong liên minh dầu mỏ, Venezuela và Iran được cho là luôn ủng hộ lẫn nhau. Nhưng đó là dưới thời của các tổng thống cánh tả ở Venezuela. Còn giờ đây, cuộc khủng hoảng đang diễn ra đã làm thay đổi tình hình. Mối liên kết chính trị và kinh tế giữa hai nước thành viên này đang bị đe dọa bởi cuộc khủng hoảng.

Đó cũng là diễn biến khiến nước dẫn đầu OPEC, Arab Saudi “cười thầm”-từng được giới phân tích mô tả về thái độ của quốc gia cạnh tranh vai trò ảnh hưởng ở khu vực Trung Đông với Iran này. Giới phân tích còn đề cập tới khả năng các thế lực quyền uy ở Arab Saudi thậm chí còn đang mơ về một cơ cấu mới trong OPEC, khi tương lai Venezuela sẽ gia nhập phe do Arab Saudi dẫn đầu trong khối OPEC.

Nếu có tương lai đó xảy ra, điều được dự báo là sẽ không còn rào cản nào đáng kể trên con đường dẫn tới sự công khai thành lập một “OPEC cộng” mà ở đó các nước Arab do Arab Saudi dẫn đầu và Nga sẽ nắm quyền điều hành. “OPEC cộng” được đề cập để chỉ sự hợp tác giữa các nước OPEC và các nước sản xuất dầu ngoài OPEC nhằm cắt giảm sản lượng dầu.

Thời gian gần đây, trong nỗ lực cắt giảm sản lượng và tăng giá dầu, OPEC đã đồng thuận cùng nhau cắt giảm sản lượng trong các nước thành viên. Ngoài ra, OPEC còn mời các nước không phải thành viên, chủ yếu là Nga để tham gia vào nỗ lực chung này. Nga-nước sản xuất dầu lớn thứ hai thế giới, hiện đang là đối tác chính của OPEC kể từ năm 2016 trong việc cân bằng cung-cầu thị trường dầu thô.

Trong bối cảnh hiện nay ở Venezuela, OPEC vừa phải xử lý cuộc khủng hoảng nội bộ nghiêm trọng tại một trong những quốc gia thành viên chủ chốt, vừa phải tìm cách đối phó với tình trạng mất cân đối đang diễn ra trên các thị trường dầu mỏ, là điều không hề dễ dàng. Một OPEC ngày càng bất ổn bởi cuộc khủng hoảng ở các nước thành viên là điều đang gây quan ngại. Nhất là cuộc khủng hoảng kinh tế và xã hội ở quốc gia thành viên như Venezuela là một kịch bản không hề mong muốn đối với các thành viên OPEC còn lại.

Vì vậy, thay vì những nỗ lực được đánh giá là khó khăn, khả năng OPEC sẽ tái định hình và một liên minh dầu mỏ mới ra đời, không phải là thiếu căn cứ. Trong những năm tới, Venezuela được đánh giá sẽ không còn đóng vai trò quan trọng trên thị trường dầu mỏ. Ngay cả nếu Venezuela vượt qua được cuộc khủng hoảng hiện nay thì lĩnh vực dầu mỏ cũng khó khôi phục trong thời gian ngắn.

Cục diện đó được giới phân tích cho là sẽ tạo điều kiện để sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa các nước Arab và Nga. Có thể nhiều người sẽ thắc mắc về mối quan hệ lợi ích giữa Nga và Iran hiện nay. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, với Moscow, một mối quan hệ vững chắc với Arab Saudi và các nhà sản xuất dầu mỏ Arab khác có tầm quan trọng chiến lược hơn nhiều so với nguồn khách hàng tiềm năng tại Iran, Venezuela và các nhân tố nhỏ khác.

MAI NGUYÊN