Năm nữ y tá Bun-ga-ri và bác sĩ người Pa-le-xtin bị kết tội trong vụ án "Y tá tử thần". Ảnh: AFP
Ngày 17-7, Hội đồng Tư pháp tối cao Li-bi đã phán quyết giảm từ mức án tử hình xuống mức tù chung thân đối với năm y tá người Bun-ga-ri và một bác sỹ Pa-le-xtin có quốc tịch Bun-ga-ri bị buộc tội đã truyền máu có HIV cho 438 trẻ em Li-bi. Đây là phán quyết tưởng chừng đáng ngạc nhiên nhưng không hề bất ngờ đối với nhiều người khi Tri-pô-li đang sải bước trên lộ trình tái hội nhập cộng đồng quốc tế.

Ngày 11-7, Toà án tối cao Li-bi đã phán quyết y án tử hình đối với 6 nhân viên y tế nói trên. Theo luật pháp Li-bi, Hội đồng Tư pháp tối cao có thẩm quyền giữ nguyên, sửa đổi hoặc lật ngược phán quyết của Toà án tối cao. Ngày 15-7, ông Xa-la Áp-đê-xa-lam, Giám đốc Quỹ từ thiện Ca-đa-phi của Li-bi, cho biết gia đình những trẻ em bị hại đã chấp nhận khoản bồi thường khoảng 1 triệu USD cho mỗi nạn nhân. Theo luật pháp Li-bi, gia đình các nạn nhân có quyền yêu cầu ân xá tội phạm để đổi lấy sự bồi thường.

Vụ việc được mệnh danh là “Y tá tử thần” bắt đầu từ tháng 2-1998 khi các tình nguyện viên Bun-ga-ri là y tá đến làm việc tại bệnh viện nhi An Pha-tê ở Beng-ha-di, thành phố lớn thứ hai Li-bi. Đến tháng 8 năm đó, các quan chức y tế đã choáng váng bởi số em bé đang được điều trị tại bệnh viện nói trên khi xét nghiệm HIV có kết quả dương tính. Theo kết quả của cuộc điều tra được tiến hành ngay sau đó, việc các em bé đáng thương bị nhiễm HIV xuất phát từ khoa nơi các y tá Bun-ga-ri làm việc. Lập tức, hơn một chục y tá Bun-ga-ri đã bị bắt. Và khi khám xét nơi ở của một trong những người này, nhà chức trách đã thu được lọ thủy tinh đựng máu nhiễm HIV. Báo cáo của cơ quan phản gián Li-bi cho hay, lọ thủy tinh nói trên đã được tìm thấy tại nhà y tá Crít-xti-y-a-na Vun-che-va. C.Vun-che-va khai rằng, cô nhận lượng máu chứa loại vi-rút giết người này từ người bạn trai mang quốc tịch Anh làm việc tại một công ty con của tập đoàn Ha-li-bơ-tơn là KBR. Vun-che-va tự thú đã cùng các đồng nghiệp tiêm số máu này vào các em bé. Trên cơ sở này, nhà điều tra đã kết luận các y tá Bun-ga-ri đã phạm tội giết người theo sự chỉ đạo của “CIA và cơ quan tình báo I-xra-en Mossad”.

Bảy người liên quan đến vụ án đã bị đưa ra tòa xét xử. 5 y tá Bun-ga-ri và một bác sĩ Pa-le-xtin bị kết án tử hình với tội danh trực tiếp tiêm máu chứa HIV vào các em bé. Trong khi đó, nhà vật lý Bun-ga-ri Dra-cô Gióoc-di-ép phải lĩnh án 4 năm tù vì không tố giác tội phạm. Ban đầu những người bị kết án đều thừa nhận tội trạng nhưng sau đó họ lại tuyên bố đã bị ép cung. Luật sư bào chữa của họ nói rằng những trẻ em trên đều đã có HIV trước khi các y bác sĩ này bắt đầu làm việc tại bệnh viện An Pha-tê. Các chuyên gia quốc tế cũng có ý kiến rằng số trẻ em nói trên bị lây nhiễm HIV là do tình trạng lạc hậu và thiếu vệ sinh tại bệnh viện và vụ việc đã xảy ra trước khi các nhân viên y tế nói trên đến làm việc tại bệnh viện. Tuy nhiên, tòa án thành phố Ben-gha-đi đã bác bỏ ý kiến này.

Cho đến thời điểm này việc các y tá và bác sĩ có thực sự gây ra tội ác hay không là điều chẳng hề rõ ràng dù phán quyết đã được đưa ra. Chính phủ Bun-ga-ri đã lên tiếng phản đối bản án của Tòa án tối cao Li-bi và yêu cầu nhà chức trách Li-bi can thiệp. Tổng thống và Thủ tướng Bun-ga-ri đều cho rằng phiên toà đã được dàn xếp và nhằm mục đích che đậy nguyên nhân chính gây ra dịch HIV/AIDS tại Bang-ha-di là do hệ thống y tế yếu kém. Cũng cần nhắc lại, thời điểm các y tá và bác sĩ bị bắt, quan hệ giữa Li-bi và các nước phương Tây đang rất căng thẳng. Chính vì vậy, giới quan sát cũng từng nhận định, khi Li-bi đang muốn làm tan băng mối quan hệ với các nước phương Tây, các y tá và bác sĩ bị kết án tử hình chưa phải là đã tắt hết hy vọng sống.

Để được phương Tây, đặc biệt là Mỹ, chấp nhận tái hội nhập, Li-bi đã có những nỗ lực mang tính đột phá đồng thời phải chấp nhận một số nhượng bộ then chốt. Tri-pô-li đã phải nhận trách nhiệm về vụ đánh bom chiếc máy bay của hãng hàng không PanAm và bỏ ra 2,7 tỷ USD để đền bù cho các gia đình nạn nhân. Như vậy, việc Tri-pô-li xóa án tử hình với 6 y tá và bác sĩ nói trên khi nhận được 460 triệu USD xem ra cũng là điều không lấy gì làm lạ.

ĐẶNG NGUYỄN