Theo chương trình cải tạo được triển khai trên toàn quốc, mỗi phạm nhân có thể được giảm tối đa 4 ngày án cho mỗi cuốn sách hoàn thành, với tổng mức giảm lên tới 48 ngày mỗi năm. Sáng kiến này đã thu hút hàng chục nghìn tù nhân ở nước này tham gia, từng bước biến việc đọc sách thành một phần quan trọng trong hành trình hoàn lương.

Các nữ tù nhân đang đọc sách trong thư viện của một nhà tù tại Brazil, nơi chương trình giảm án thông qua việc đọc sách được áp dụng rộng rãi. Ảnh: independent.co.uk

Với cô Emily de Souza, 33 tuổi, đang thụ án tại trại giam nữ Djanira Dolores de Oliveira, động lực lớn nhất là mong muốn sớm trở về bên cậu con trai 9 tuổi mắc chứng tự kỷ. Cô chia sẻ một ngày trong tù dài như vô tận nên việc đọc sách giúp cô tạm rời khỏi nơi này, nghĩ về những câu chuyện khác, những con người khác.

Brazil hiện được xem là một trong những quốc gia xây dựng hệ thống giảm án thông qua đọc sách bài bản nhất thế giới. Chương trình được luật hóa từ năm 2012 và chuẩn hóa trên phạm vi toàn quốc vào năm 2021, coi việc đọc sách là một hình thức giáo dục và cải tạo.

Theo bà Andréia Oliveira, phụ trách hệ thống trại giam nữ tại bang Rio de Janeiro, việc khuyến khích học tập và tiếp cận tri thức không chỉ giúp phạm nhân chuẩn bị cho cuộc sống sau khi mãn hạn tù mà còn góp phần giảm nguy cơ tái phạm.

Không dừng lại ở việc đọc, phạm nhân còn tham gia thảo luận, viết cảm nhận hoặc thể hiện suy nghĩ qua hình vẽ. Danh mục sách đa dạng, từ các tác phẩm kinh điển đến văn học đương đại, tạo nên một không gian học tập thực sự ngay trong trại giam.

Bên cạnh lợi ích cụ thể về thời gian, sách còn là “liều thuốc tinh thần” giúp phạm nhân đối diện với áp lực tâm lý trong môi trường giam giữ vốn căng thẳng và quá tải. Với bà Celina Maria de Conceição, 50 tuổi, việc đọc giúp bà “đi đến một nơi khác”, tạm quên đi tiếng ồn và những áp lực thường trực.

Dù không phải cuốn sách nào cũng dễ tiếp nhận, bởi có những tác phẩm khơi lại ký ức đau buồn khiến người đọc phải dừng lại. Nhưng với nhiều phạm nhân, việc đọc dần trở thành nhu cầu tự thân. Họ tìm thấy ở đó không chỉ cơ hội giảm án mà còn là không gian để suy ngẫm, thay đổi và hướng tới một khởi đầu mới.