Chuyến công du tới hai nước Trung Á giàu dầu mỏ Ca-dắc-xtan và Tuốc-mê-ni-xtan từ ngày 9-5 của Tổng thống Nga V. Pu-tin với hàng loạt đề xuất mở rộng về hợp tác năng lượng trong khu vực cho thấy một cuộc chạy đua tranh giành ảnh hưởng trong lĩnh vực xuất khẩu năng lượng đang diễn ra gay gắt.

“Bộ ba” và “bộ năm”

Chuyến thăm của Tổng thống Nga Pu-tin trùng với thời điểm diễn ra cuộc gặp "bộ năm" ở Ba Lan (gồm Ba Lan, U-crai-na, A-déc-bai-dan, Ca-dắc-xtan và Gru-di-a) từ ngày 11 đến 13-5. Cuộc gặp này vốn được báo giới đồn đại là "cuộc gặp chống Nga", khi có tin là 5 nước trên dự định tìm kiếm các nguồn cung cấp dầu mỏ và khí đốt khác, tránh lệ thuộc vào Nga. Đáng lý ra, cuộc gặp “bộ năm” theo dự kiến sẽ có mặt Tổng thống Ca-dắc-xtan, người vào ngày 29-3 đã hứa với Tổng thống Ba Lan L. Ca-chin-xki sẽ "tìm ra thời gian để có mặt tại cuộc họp thượng đỉnh".

Đường ống dẫn khí đốt của Công ty Gazprom, Nga (ảnh internet)

Nguồn tin lọt ra ngoài cho biết, tại cuộc gặp, “bộ năm” sẽ thảo luận về việc xây dựng tuyến đường ống dẫn dầu Ô-đét-xa (U-crai-na) – Gđan-xcơ (Ba Lan). Khi hoàn thành vào năm 2010, tuyến đường ống sẽ vận chuyển dầu khí từ vùng Ca-xpi sang Châu Âu mà không đi qua Nga. Như vậy, đối với nước Nga, việc xây dựng đường ống này có nghĩa sẽ biến các nước bạn hàng anh em là Ca-dắc-xtan và Tuốc-mê-ni-xtan thành các đối thủ trên thị trường châu Âu.

Chính vì vậy, báo giới đồn thổi chuyến đi của ông Pu-tin là nhằm ngăn chặn hội nghị “bộ năm”. Quả thật, chuyến đi của ông Pu-tin đã khiến lời hứa của Tổng thống Ca-dắc-xtan với người đồng nhiệm Ba Lan không thể thành hiện thực. Báo giới bình luận chuyến đi của ông Pu-tin đã khiến cuộc gặp "bộ năm" tuy chưa bắt đầu, nhưng đã sớm rã đám. Nga đã giành thắng lợi trên trận tuyến năng lượng do cuộc gặp "bộ năm" chỉ còn là "bộ tứ" vì Tổng thống Ca-dắc-xtan bận ở nhà tiếp khách. Trong khi đó, sau khi thăm Ca-dắc-xtan, Tổng thống Pu-tin và Tổng thống Na-da-ba-ép đã bay sang Tuốc-mê-ni-xtan để tiến hành cuộc gặp thượng đỉnh “bộ ba rất quan trọng” vào ngày hôm 12-5.

Tranh giành ảnh hưởng

Trong chuyến thăm Ca-dắc-xtan, Tổng thống Pu-tin và Tổng thống nước chủ nhà N. Na-da-ba-ép đã ký thoả thuận xây dựng một cơ sở làm giàu u-ra-ni chung của hai nước tại vùng Xi-bi-a thuộc Nga. Hai bên còn thảo luận biện pháp thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực năng lượng, trong đó có việc tìm kiếm, khai thác và xây dựng các tuyến đường ống dẫn dầu khí tại vùng biển Ca-xpi.

Các nhà phân tích cho rằng, chuyến công du Trung Á lần này của Tổng thống Nga V. Pu-tin dù chỉ nhằm vào Ca-dắc-xtan và Tuốc-mê-ni-xtan, nhưng lại rất đặc trưng cho lợi ích chiến lược của Nga và chủ đề được quan tâm hàng đầu ở khu vực là năng lượng. Mục tiêu ông Pu-tin theo đuổi trong chuyến đi này là từ việc thúc đẩy quan hệ song phương với Ca-dắc-xtan và Tuốc-mê-ni-xtan, tiến tới tạo dựng khuôn khổ hợp tác "tay ba" với năng lượng là trung tâm. Lâu nay, Mỹ và Trung Quốc đã tăng cường quan tâm tới khu vực Trung Á. Thậm chí Mỹ và châu Âu đã yêu cầu chính phủ Tuốc-mê-ni-xtan đa dạng hoá các con đường xuất khẩu khí bằng cách xây dựng một đường ống dẫn qua biển Ca-xpi.

Hẳn người ta vẫn nhớ những tranh cãi xung quanh vấn đề năng lượng đã phủ bóng đen lên quan hệ giữa Nga-châu Âu. Bản thân châu Âu đã kêu gọi Nga phê chuẩn Hiến chương năng lượng quốc tế, cho phép các nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận với các mỏ dầu, đường ống khí đốt và các đường ống xuất khẩu năng lượng của Nga, muốn Mát-xcơ-va tuân thủ các tiêu chuẩn về an toàn, an ninh, môi trường, cam kết nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tiết kiệm năng lượng. Cho đến nay, nhiều người trong EU vẫn lo ngại về sự lệ thuộc ngày càng lớn vào Nga, nước đang cung cấp 30% năng lượng nhập khẩu của EU, trong đó có 44% lượng khí đốt. Mối lo ngại này càng bùng lên khi nguồn cung cấp này bị gián đoạn trong thời gian ngắn do xảy ra cuộc tranh cãi về giá khí đốt với U-crai-na hồi đầu năm 2006…

Trong bối cảnh như thế, đối với Nga, kéo Ca-dắc-xtan và Tuốc-mê-ni-xtan vào những dự án hợp tác trong lĩnh vực năng lượng vừa phục vụ cho chiến lược sử dụng năng lượng như một vũ khí, vừa chặn tính tóan của Mỹ mở rộng ảnh hưởng tại các nước này. Và như vậy, cuộc so găng nảy lửa hơn một năm qua giữa một bên là nước Nga giàu năng lượng và một bên là các nước dễ bị tổn thương về dầu khí sẽ vẫn còn tiếp tục.

Thu Trang