QĐND - Vòng đàm phán hạt nhân giữa I-ran và nhóm P5+1 (gồm 5 nước thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc là Mỹ, Anh, Pháp, Nga và Trung Quốc cùng với Đức) đang đi gần tới giai đoạn quyết định và khả năng đạt được thỏa thuận được đánh giá là 50-50. Chông gai vẫn còn ở phía trước vì các bên đàm phán chưa dẹp bỏ được các bất đồng mấu chốt.

Ngày 24-2, tại cuộc điều trần ở Tiểu ban Chuẩn chi ngân sách của Thượng viện được tổ chức ngay sau khi trở về từ các cuộc đàm phán với I-ran tại Giơ-ne-vơ (Thụy Sĩ), Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri nhấn mạnh, hiện chưa phải là thời điểm chín muồi để chỉ trích các cuộc đàm phán với Tê-hê-ran trước khi đạt được một thỏa thuận nhằm ngăn chặn I-ran phát triển vũ khí hạt nhân. Ông Giôn Ke-ri khẳng định “sẽ không biết điều gì đang diễn ra” nếu ở thời điểm hiện tại, ai đó đã lên tiếng chỉ trích một thỏa thuận có thể đạt được với I-ran. Ngoại trưởng Mỹ nhấn mạnh, chính sách nhất quán của chính quyền Tổng thống B.Ô-ba-ma là không để I-ran chế tạo bom hạt nhân. Tại phiên điều trần, một lần nữa, Ngoại trưởng Giôn Ke-ri đề nghị các nghị sĩ kiên nhẫn thêm một thời gian, chờ kết quả của cuộc đàm phán.

Động thái nói trên của người đứng đầu ngành ngoại giao Mỹ nhằm đáp trả thái độ hoài nghi và phản đối thỏa thuận hạt nhân với I-ran của các nhà lập pháp Đảng Cộng hòa vốn luôn giữ lập trường cứng rắn trong vấn đề hạt nhân đối với Nhà nước Hồi giáo.

 Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri chuẩn bị bước vào cuộc gặp song phương với người đồng cấp I-ran trong vòng đàm phán hôm 22-2 ở Giơ-ne-vơ

Ngoài sự phản đối trong nước, chính quyền Tổng thống B.Ô-ba-ma cũng đang vấp phải trở ngại lớn từ đồng minh I-xra-en, quốc gia coi việc tiếp tục cho phép I-ran theo đuổi chương trình hạt nhân là một nguy cơ không chỉ đối với an ninh quốc gia của I-xra-en mà đối với toàn bộ khu vực. Ngày 24-2, phát biểu với báo giới trước chuyến thăm Mỹ theo lời mời của Chủ tịch Hạ viện, Hạ nghị sĩ Cộng hòa Giôn Bâu-nơ, Thủ tướng I-xra-en Ben-gia-min Nê-ta-ni-a-hu tuyên bố sẽ bằng mọi cách ngăn chặn thỏa thuận giữa nhóm P5+1 với I-ran.

Tại vòng đàm phán mới nhất vừa kết thúc, cả I-ran và các quan chức nhóm P5+1 đều xác định đã đạt được những tiến triển, nhưng vẫn còn những trở ngại cần phải vượt qua nhằm đạt được một thỏa thuận khung về chương trình hạt nhân của I-ran trước thời hạn 31-3 tới, để sau đó còn lại ba tháng, các bên sẽ đi vào thảo luận các nội dung chi tiết của hiệp định cuối cùng.

Theo những quan chức gần gũi với các cuộc đàm phán, trong hai lần đàm phán gần đây, phía Mỹ và các đối tác đã có hai nhượng bộ lớn. Nhượng bộ lớn thứ nhất là đồng ý cho I-ran giữ lại 6.500 thanh nhiên liệu sau khi đã giảm bớt hàm lượng u-ra-ni, thay vì hơn 10.000 thanh như Tê-hê-ran hiện đang sở hữu. Số thanh nhiên liệu hạt nhân còn lại, I-ran sẽ phải tự nguyện chuyển ra nước ngoài. Nhượng bộ lớn thứ hai, theo báo chí Mỹ, là I-ran sẽ ngừng các hoạt động hạt nhân trong 10 năm, thay vì vĩnh viễn hoặc 20 năm như Mỹ trước đây từng yêu cầu. Tuy nhiên, người phát ngôn Nhà Trắng Giô-sơ Ơ-nét (Josh Earnest) cùng ngày 24-2 đã nói rằng, thông tin về việc Mỹ đang ngả theo hướng chỉ yêu cầu I-ran ngừng các hoạt động hạt nhân trong vòng 10 năm là “không đúng sự thật”.

Theo giới phân tích, một trong những trở ngại lớn nhất trên bàn đàm phán hạt nhân hiện nay là các bên chưa nhất trí được mức tinh luyện u-ra-ni-um của I-ran và số lượng các máy ly tâm I-ran được phép tiếp tục sử dụng.

Về triển vọng của vòng đàm phán hạt nhân I-ran lần này, ông Giô-sơ Ơ-nét cho rằng, xác suất đạt được một thỏa thuận toàn diện về chương trình hạt nhân của I-ran vào hạn chót 30-6 là 50-50. Ông cũng cho biết, chính quyền Mỹ không có ý định kéo dài thêm các cuộc đàm phán quá hạn chót lần thứ hai vào ngày 30-6 tới.

Trong khi đó, Đại diện cấp cao phụ trách an ninh và chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU) Phê-đê-ri-ca Mô-ghe-ri-ni ngày 24-2 bày tỏ tin tưởng về khả năng đạt được một thỏa thuận về chương trình hạt nhân gây tranh cãi của I-ran, đồng thời kêu gọi các bên đàm phán, thể hiện quyết tâm chính trị trước vòng đàm phán mới dự kiến tại Giơ-ne-vơ (Thụy Sĩ) vào ngày 2-3 tới. Phát biểu tại Viện nghiên cứu Chatham House ở Luân Đôn, bà P.Mô-ghe-ri-ni cho rằng, các bên không nên bỏ lỡ cơ hội lần này và một thỏa thuận hoàn toàn có thể đạt được nếu các bên tiếp tục hợp tác như trong thời gian qua.

MAI NGUYÊN