Chung tay tái lập hòa bình ở Đa-phơ

Phụ nữ xếp can chờ lấy nước sinh hoạt tại trại A-bu Súc ở Đa-phơ Ảnh: AFP

“Chút ánh sáng cuối đường hầm”

Hội nghị quốc tế nhằm bàn cách chấm dứt đổ máu ở Đa-phơ đầu tuần tại Pa-ri với sự tham dự của khoảng 20 nước, Tổng thư ký LHQ Ban Ki-mun, Liên đoàn A-rập và Liên minh châu Âu (EU) đã nhất trí cộng đồng quốc tế sẽ nỗ lực gấp đôi để nhanh chóng đem lại hòa bình cho khu vực này. Song ngay từ đầu Hội nghị đã bị phủ bóng đen khi không một đại diện nào từ châu Phi tới dự hội nghị. Liên minh châu Phi (AU) không tham gia vì cho rằng, hội nghị chính là bản sao của những nỗ lực mà châu Phi đang làm vì Đa-phơ. Còn đại diện của chính phủ Xu-đăng và lực lượng nổi dậy ở Đa-phơ cũng không có mặt vì không được mời. Tuy nhiên, có tin cho biết, đại diện chính phủ Xu-đăng không tới dự vì cho rằng hội nghị “diễn ra không phải lúc”. Chính thái độ không hợp tác của Xu-đăng trong vấn đề Đa-phơ đã cản trở đáng kể nỗ lực của cộng đồng quốc tế khi can thiệp vào Đa-phơ vì khó có thể làm gì nếu chính người Xu-đăng không muốn như vậy.

Đây là nỗ lực mới nhất trong một loạt nỗ lực đã được thực hiện của cộng đồng quốc tế trong vấn đề Đa-phơ song kết quả đạt được chưa thể đủ đưa Đa-phơ thoát khỏi tình cảnh hiện nay. Điều thiết thực nhất có thể nhìn thấy ở hội nghị vẫn chỉ là các cam kết viện trợ vốn chỉ như “muối bỏ bể” ở Đa-phơ. EC quyết định sẽ dành thêm 31 triệu ơ-rô hỗ trợ các hoạt động nhân đạo tại Đa-phơ. Từ đầu năm 2004 đến nay, châu Âu đã hỗ trợ Đa-phơ 460 triệu ơ-rô. Nhật Bản cũng quyết định viện trợ khẩn cấp khoảng 4 triệu USD nhằm hỗ trợ cải thiện tình hình khó khăn của người tị nạn Đa-phơ hiện đang sinh sống ở khu vực miền Đông Sát và Đông Bắc Cộng hòa Trung Phi. Ước tính có khoảng 2 triệu người ở khu vực Đa-phơ đã phải rời khỏi nhà cửa đi lánh nạn ở các nước láng giềng từ khi xung đột xảy ra. Ngoại trưởng Pháp Béc-na Cu-snê có vẻ lạc quan hơn: “Có một chút ánh sáng ở cuối đường hầm” sau hội nghị. Ông cho biết, các nước nhất trí sẽ gặp lại vào tháng 9 ở Niu Y-oóc (Mỹ) để thúc đẩy các giải pháp cho Đa-phơ bên lề cuộc họp của Đại hội đồng LHQ.

Xóa đói nghèo - giải pháp cho Đa-phơ

Hiện nay giữa các nước có vai trò ảnh hưởng lớn ở Xu-đăng như Trung Quốc và Mỹ vẫn bất đồng về việc có trừng phạt Xu-đăng vì thái độ thiếu hợp tác và bỏ mặc Đa-phơ chìm trong bạo lực hay không. Oa-sinh-tơn vẫn giữ lập trường cứng rắn muốn siết chặt các lệnh cấm vận, trong khi Bắc Kinh thì muốn tìm một giải pháp ôn hòa hơn, bao gồm việc tăng cường viện trợ tái thiết để xóa đói nghèo ở Đa-phơ. Mặc dù chính phủ Xu-đăng sau rất nhiều sức ép đã nhượng bộ cho phép triển khai 23 nghìn quân thuộc lực lượng phối hợp giữa LHQ và AU để thay thế cho lực lượng cũ của AU đang hoạt động kém hiệu quả tại Đa-phơ, song dư luận vẫn hoài nghi. Ngoại trưởng Mỹ Rai-xơ tại hội nghị đã lên tiếng đe dọa nếu chính phủ Xu-đăng nuốt lời hứa, quốc tế sẵn sàng áp đặt thêm các lệnh trừng phạt chống lại nước này.

Tháng trước, Tổng thống Mỹ Bu-sơ đã thông báo áp đặt thêm các lệnh trừng phạt chống Xu-đăng song Tổng thư ký LHQ Ban Ki-mun đã đề nghị Oa-sinh-tơn kiềm chế để LHQ mở rộng các lệnh trừng phạt. Các lệnh trừng phạt của LHQ sẽ chống lại các giới chức chính phủ, các công ty hoặc các công ty đang có quan hệ làm ăn với quốc gia dồi dào tài nguyên dầu mỏ ở Lục địa đen này.

Hai giải pháp được thúc đẩy tại hội nghị ở Pa-ri là ủng hộ lực lượng gìn giữ hòa bình mới triển khai tới Đa-phơ và việc thành lập khu định cư cho người tỵ nạn Đa-phơ. Tuy nhiên, đây mới chỉ là những giải pháp tình thế vì nguyên nhân gốc rễ của cuộc xung đột ở Đa-phơ vẫn là tình trạng đói nghèo và tranh giành nguồn nước ngọt. Cuộc xung đột bắt đầu khi lực lượng nổi dậy ở Xu-đăng cầm súng chống lại quân đội chính phủ và lực lượng Janjaweed - các tay súng A-rập được chính phủ Xu-đăng hậu thuẫn với cáo buộc chính phủ Xu-đăng không quan tâm tới người dân, để mặc cho nạn đói nghèo hoành hành.

Tổng thư ký Ban Ki-mun từng phát biểu rằng, thay đổi khí hậu là một trong những nguyên nhân căn bản gây ra xung đột ở khu vực Đa-phơ của Xu-đăng, nơi nạn hạn hán đã châm ngòi cho các cuộc chiến tranh giành nguồn nước. Lượng mưa ở Xu-đăng bắt đầu giảm dần (40%) trong 2 thập niên qua. Đây là hiện tượng do tình trạng nóng lên toàn cầu do chính con người gây ra. Các nông dân định cư và những nhóm du dân A-rập đã từng chung sống cho tới khi nạn hạn hán xảy ra. Điều kiện sống trở nên tồi tệ, thiếu nước và lương thực đã phá vỡ hòa bình. Tổng thư ký Ban Ki-mun nói: “Không phải ngẫu nhiên mà bạo lực ở Đa-phơ thường bùng nổ vào mùa hạn hán”. Khi mảnh đất Đa-phơ còn trù phú, các nông dân da đen vui vẻ chia sẻ nguồn nước với các du dân A-rập. Song khi hạn hán đến, các nông dân phải bảo vệ đất đai của mình.

Tuy nhiên, ông cũng khuyến cáo rằng, nhất thiết vẫn cần phải có một giải pháp dài hạn cho Đa-phơ. Ông nói: “Bất kỳ nền hòa bình nào ở Đa-phơ cũng phải được xây dựng trên việc giải quyết nguyên nhân gốc rễ của cuộc xung đột”. Ông kêu gọi thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững, bao gồm việc hỗ trợ việc xây dựng hệ thống thủy lợi mới và áp dụng các công nghệ sản xuất trong điều kiện thiếu nước, cải thiện y tế, giáo dục và giao thông.

MỸ HẠNH